Khi 2G nhường chỗ cho 4G, 5G
2G được thương mại hóa trên thế giới từ năm 1991 và xuất hiện tại Việt Nam năm 1993. Trong hơn ba thập kỷ sau đó, công nghệ này gắn với giai đoạn điện thoại di động từ một dịch vụ còn mới mẻ trở thành phương tiện liên lạc phổ biến.
Nhưng nhu cầu của người dùng di động đã thay đổi rất xa so với thời kỳ của thoại và SMS. Video, mạng xã hội, thanh toán số, dịch vụ công trực tuyến cùng hàng loạt ứng dụng thời gian thực khiến lưu lượng dữ liệu ngày càng lớn. Trong khi đó, 4G đã trở thành nền tảng kết nối phổ biến và 5G đang tiếp tục được mở rộng. Trong bối cảnh đó, duy trì một lớp mạng cũ không còn là cách sử dụng hiệu quả tài nguyên tần số.
Việc dừng 2G cho phép các băng tần vốn dành cho GSM, trong đó có 900 MHz và 1800 MHz, được quy hoạch sử dụng cho các hệ thống thông tin di động hiện đại hơn. Đây cũng là một trong những lý do quan trọng của lộ trình tắt 2G được cơ quan quản lý đặt ra từ năm 2024.
Tuy nhiên, với các nhà mạng, tắt một hệ thống đã tồn tại hàng chục năm không đơn giản là ngắt những trạm phát sóng cuối cùng. 2G có lợi thế về vùng phủ rộng, trong khi một bộ phận khách hàng vẫn sử dụng thiết bị thế hệ cũ. Vì vậy, mạng thay thế phải đủ rộng và người dùng phải được chuyển đổi trước khi công nghệ cũ dừng hoạt động.
Với VNPT, quá trình chuẩn bị đã bắt đầu từ năm 2021. Nhà mạng từng bước nâng cấp, mở rộng và tối ưu mạng 4G, tập trung vào những nơi vùng phủ 4G còn hạn chế so với 2G, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo. Đến nay, vùng phủ 4G/5G của VNPT đạt trên 99% dân số tốt hơn vùng phủ của 2G, đây là một trong những điều kiện quan trọng để lớp mạng từng đảm nhiệm phần lớn nhu cầu liên lạc di động có thể rời khỏi hệ thống.
Bên cạnh việc mở rộng vùng phủ 4G/5G, VNPT cũng chuyển đổi thuê bao, thiết bị và tắt dần 2G tại những khu vực đã đủ điều kiện để từng bước hoàn thành tắt sóng 2G theo lộ trình.
Chuyển người dùng trước khi tắt mạng
Hạ tầng mới giải quyết một phần của bài toán, phần còn lại nằm ở thiết bị trên tay người sử dụng.
Với những người đã sử dụng smartphone hỗ trợ 4G/5G, quá trình chuyển đổi có thể gần như không được cảm nhận. Nhưng với người cao tuổi, người có thu nhập thấp hoặc những khách hàng vẫn quen sử dụng điện thoại chỉ hỗ trợ 2G, việc dừng công nghệ cũ có thể tác động trực tiếp đến khả năng liên lạc.
Chính vì vậy, ngay khi có lộ trình dừng 2G, VNPT đã rà soát các thuê bao, thiết bị thuộc nhóm này để có phương án tiếp cận. Khách hàng được thông tin qua tin nhắn, cuộc gọi, mạng xã hội, hệ thống truyền thanh tại xã, phường và tư vấn trực tiếp. Cùng với việc thông báo là các giải pháp hỗ trợ chuyển đổi như trợ giá thiết bị, tặng máy cho hộ nghèo, đổi SIM, hỗ trợ data, gói cước ưu đãi và thúc đẩy sử dụng VoLTE.
Ở góc độ kỹ thuật, đây là một mắt xích quan trọng. Khi chuyển từ 2G lên 4G, việc bảo đảm thiết bị, SIM và dịch vụ thoại trên nền VoLTE sẵn sàng giúp người dùng tiếp tục thực hiện cuộc gọi mà không còn phụ thuộc vào lớp mạng 2G.
Quá trình chuyển đổi vì vậy được thực hiện theo từng chặng. VNPT hoàn thành chuyển đổi các thuê bao điện thoại 2G trước ngày 15/10/2024. Với M2M/IoT, những kết nối máy với máy vẫn sử dụng nền tảng 2G, lộ trình kéo dài thêm và hoàn thành trước ngày 15/9/2026. Đến nay, các thuê bao 2G của VNPT đã được chuyển đổi lên những công nghệ cao hơn. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc hoàn thành một mốc kỹ thuật, mà ở cách quá trình này được thực hiện: chuyển người dùng và kết nối sang công nghệ mới trước khi công nghệ cũ rời mạng.
Với một cuộc chuyển đổi công nghệ, người dùng có thể không quan tâm nhiều đến việc tài nguyên tần số được tổ chức lại ra sao hay một lớp mạng nào đã ngừng hoạt động. Điều họ cảm nhận rõ nhất vẫn là chiếc điện thoại có tiếp tục gọi được, kết nối có ổn định và những dịch vụ quen thuộc có bị gián đoạn hay không. Vì vậy, dấu mốc ngày 15/9/2026 không chỉ được đo bằng việc những trạm 2G cuối cùng ngừng phát sóng mà quan trọng hơn là sau khi một công nghệ đã tồn tại hơn ba thập kỷ rời mạng, kết nối của người dùng vẫn được tiếp tục trên một hạ tầng mới.
Công nghệ có thể thay đổi, nhưng kết nối không dừng lại.
