Theo Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (gọi tắt là Phòng An ninh mạng) Công an TP Cần Thơ, thủ đoạn này đáng lưu ý bởi nội dung được sử dụng để tiếp cận nạn nhân thường không mang dấu hiệu bất thường ngay từ đầu. Một giải chạy vì cộng đồng, chương trình hỗ trợ trẻ em hay thông báo trao học bổng đều có thể tạo tâm lý thiện cảm, khiến người tiếp nhận dễ chủ quan và giảm cảnh giác.
Để tạo vỏ bọc đáng tin cậy, đối tượng lừa đảo lập fanpage, tài khoản mạng xã hội, nhóm cộng đồng hoặc website mang tên một chương trình, cuộc thi, giải thể thao. Có trường hợp chương trình hoàn toàn do đối tượng tự dựng lên, hoặc mạo danh một sự kiện có thật, sao chép tên gọi, logo, hình ảnh, nội dung bài viết và thông tin của đơn vị tổ chức.
Các trang giả mạo có thể được thiết kế chuyên nghiệp, sử dụng hình ảnh trẻ em, vận động viên, người nổi tiếng, huy chương, áo thi đấu, giấy chứng nhận, hình ảnh trao giải… rồi chạy quảng cáo hoặc chia sẻ vào các hội, nhóm trên mạng xã hội nhằm mở rộng phạm vi tiếp cận. Đáng lo ngại, việc sao chép gần như nguyên vẹn hình ảnh của một chương trình có thật có thể khiến người dân khó nhận biết nếu chỉ quan sát giao diện fanpage hoặc nội dung quảng cáo mà không kiểm tra địa chỉ trang, thời gian thành lập, lịch sử đổi tên, thông tin liên hệ và kênh công bố chính thức của đơn vị tổ chức.
Sau khi người dân quan tâm, đối tượng chủ động nhắn tin, hướng dẫn đăng ký, gửi biểu mẫu hoặc đường link; từ đây từng bước dẫn nạn nhân sang các yêu cầu liên quan đến chuyển tiền hoặc cung cấp dữ liệu. Một đặc điểm cần cảnh giác là đối tượng không nhất thiết yêu cầu nạn nhân chuyển ngay một khoản tiền lớn. Ban đầu, chương trình có thể được giới thiệu miễn phí, được tài trợ 100% hoặc chỉ cần đóng một khoản nhỏ dưới các tên gọi như phí xác nhận, phí giữ chỗ, phí vận chuyển quà, phí nhận áo, phí nhận huy chương, phí kích hoạt hồ sơ…. Khoản tiền không lớn dễ khiến nạn nhân chủ quan và chấp nhận chuyển khoản.
Sau lần chuyển đầu tiên, đối tượng tiếp tục viện ra những lý do mới, như: giao dịch bị lỗi, chuyển sai nội dung, cần xác minh tài khoản, hoàn tất thủ tục nhận lại tiền hoặc phải nộp thêm khoản phí khác. Việc nạn nhân đã thực hiện một bước trước đó cũng có thể bị lợi dụng để thúc đẩy họ tiếp tục làm theo hướng dẫn. Do đó, điều cần cảnh giác không chỉ là số tiền được yêu cầu, mà còn là toàn bộ chuỗi hành động mà người đăng ký bị dẫn dắt thực hiện.
Thông qua biểu mẫu đăng ký giả, đối tượng tìm cách thu thập họ tên, ngày sinh, số điện thoại, địa chỉ, email và những dữ liệu khác. Nguy hiểm hơn là các yêu cầu gửi ảnh căn cước, thông tin tài khoản ngân hàng, thông tin thẻ hoặc các dữ liệu xác thực không cần thiết đối với việc tham gia sự kiện. Những thông tin thu thập được có thể tiếp tục bị lợi dụng trong các kịch bản lừa đảo khác, chẳng hạn tạo hồ sơ giả, xây dựng kịch bản mạo danh có thông tin cá nhân chính xác hơn hoặc tiếp tục tiếp cận nạn nhân dưới một danh nghĩa khác.
Đặc biệt, người dân không cung cấp mật khẩu, mã PIN, mã OTP hoặc mã xác thực ngân hàng cho bất kỳ người nào. Ban tổ chức một giải chạy, cuộc thi, chương trình thiện nguyện hay chương trình trao quà hợp pháp không cần những thông tin này để xác nhận quyền tham gia. Người dân cũng cần đặc biệt thận trọng khi được yêu cầu truy cập đường link lạ, tải tệp hoặc cài ứng dụng bên ngoài các kho ứng dụng chính thức. Đây có thể là bước nhằm đánh cắp thông tin đăng nhập hoặc tạo điều kiện để đối tượng tiếp tục thực hiện hành vi gian lận.
Thượng tá Nguyễn Phúc Triển, Trưởng phòng An ninh mạng Công an TP Cần Thơ cho biết, trước khi tham gia chương trình thiện nguyện, học bổng, cuộc thi hoặc sự kiện được quảng bá trên mạng, người dân nên tìm kênh chính thức của đơn vị tổ chức để kiểm tra, thay vì sử dụng ngay đường link do tài khoản lạ gửi đến. Đối với chương trình mang danh nghĩa cơ quan nhà nước, trường học, tổ chức xã hội hoặc doanh nghiệp, cần đối chiếu thông báo trên website, fanpage chính thức hoặc liên hệ qua thông tin công khai của đơn vị.
Không nên đánh giá độ tin cậy của một fanpage chỉ dựa vào số lượt thích, lượt theo dõi, bình luận hoặc hình thức thiết kế. Những yếu tố này có thể bị tạo dựng, trong khi hình ảnh và nội dung của tổ chức hợp pháp cũng có thể bị sao chép. Trước khi chuyển tiền phải kiểm tra kỹ đơn vị thụ hưởng, mục đích thu tiền, quy định về phí và phương thức thanh toán được ban tổ chức chính thức công bố. Khi phát hiện yêu cầu chuyển tiền bất thường, cung cấp thông tin bảo mật ngân hàng, cài ứng dụng lạ hoặc thực hiện thao tác tài chính để “nhận lại tiền”, cần dừng giao dịch và kiểm chứng ngay.
Công an TP Cần Thơ đề nghị người dân chủ động bảo vệ thông tin cá nhân, nâng cao kỹ năng kiểm chứng thông tin trên không gian mạng. Một sự kiện có hình ảnh chuyên nghiệp, nhiều lượt tương tác hoặc mang thông điệp nhân văn không đồng nghĩa với việc đã được xác thực. Kiểm tra từ nguồn chính thức trước khi đăng ký, chuyển tiền và cung cấp dữ liệu là biện pháp quan trọng để tự bảo vệ mình trước các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi hiện nay.
