Thỏa thuận dàn xếp tài chính thay hình thức truy tố hình sự

Sau “đợt tổng kiểm tra sức khỏe” hệ thống ngân hàng Mỹ do Cục Dự trữ Liên bang (FED) tiến hành, chính phủ Mỹ đã quyết định phạt nặng các ngân hàng nếu có hành vi không minh bạch, lũng đoạn giá thị trường, gây ảnh hưởng tới các nhà đầu tư. Tuy nhiên, khoản tiền phạt 410 triệu USD mà ngân hàng JPMorgan Chase phải hứng chịu có vẻ như chưa đủ sức “răn đe” các ngân hàng khác. Vì thế, chính quyền Washington đã thực hiện biện pháp mạnh hơn là đâm đơn kiện. Lần này, đơn vị bị kiện chính là ngân hàng lớn thứ 2 của Mỹ Bank of America (BoA).

Đơn kiện mà chính phủ Mỹ thực hiện đã được gửi lên tòa án liên bang ở Charlotte, bang North Carolina hôm 6/8. Trong đơn kiện, Bộ Tư pháp đã nêu rõ, BoA đánh lừa các nhà đầu tư về các nguy cơ của các tài sản thế chấp liên quan đến các khoản tín dụng cho vay và không cung cấp các thông tin quan trọng về các tài sản thế chấp này. Đây là đơn kiện thứ 3 nhằm vào BoA, được bắt nguồn từ những phàn nàn của hãng Merrill Lynch và Countrywide.

Hồi đầu năm 2012, BoA đã buộc phải trả hơn 45 tỷ USD để giải quyết các tranh cãi pháp lý liên quan đến vụ vỡ bong bóng nhà đất và cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Tháng 10 năm ngoái, BoA cũng từng bị chính phủ Mỹ kiện lên tòa án liên bang ở New York với cáo buộc gây thiệt hại ngân sách quốc gia hơn 1 tỷ USD khi bán hàng ngàn khoản nợ xấu vay thế chấp bất động sản cho hai tập đoàn tài chính Fannie Mae và Freddie Mac. Năm 2008, hai tập đoàn tài chính này đã bị quốc hữu hóa và chính phủ Mỹ phải chi tới 170 tỷ USD để giúp Fannie Mae và Freddie Mac “sống sót”. Theo ước tính của Bộ Tư pháp Mỹ, cần thêm 260 tỷ USD nữa để giúp duy trì hoạt động của hai tập đoàn này vào năm 2014.

Ngoài đơn kiện của Bộ Tư pháp, BoA còn phải đối mặt với một vụ kiện khác do Ủy ban hối đoái và chứng khoán Mỹ (SEC) thực hiện, trong đó cáo buộc ngân hàng này đã có những hành động coi thường hậu quả và lừa đảo gây thiệt hại lớn cho các nhà đầu tư khi xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Bộ Tư pháp Mỹ khẳng định, BoA đã lừa đảo các nhà đầu tư khi bán các trái phiếu có đảm bảo bằng tài sản thế chấp trị giá hơn 850 triệu USD hồi năm 2008.

Cụ thể, tại các phiên chào bán này, các nhà đầu tư gồm Ngân hàng cho vay mua nhà liên bang ở San Francisco và ngân hàng Wachovia đã mua hơn 850 triệu USD trái phiếu đảm bảo bằng tài sản thế chấp chất lượng cao từ BoA và bị thiệt hại tới hơn 100 triệu USD vì không được cung cấp những thông tin quan trọng về chất lượng các tài sản thế chấp này. Hậu quả là, đến tháng 6 năm nay, khoảng 23% số khoản vay thế chấp liên quan không được trả đúng hạn…

Như vậy, kể từ năm 2011 đến nay, chính phủ Mỹ đã đâm đơn kiện tới 17 ngân hàng lớn của nước này. Phần lớn những đơn kiện đều cáo buộc các đại gia tài chính này làm ăn sai luật, dẫn tới cuộc khủng hoảng năm 2008-2009 và đòi bồi thường nhiều tỷ USD. Tuy nhiên, dù bộ luật của nước Mỹ cũng như các quan chức chính quyền Washington đều khẳng định các ngân hàng có thể bị truy tố nếu mang tội hình sự, nhưng đến nay, chưa có 1 ngân hàng Mỹ nào phải đứng ra chịu trách nhiệm trước pháp luật và hầu hết đều thoát khỏi các vụ kiện bằng những thỏa thuận dàn xếp về tài chính. Nguyên do là bởi vì giới chức Mỹ lo ngại việc truy tố có thể tác động tiêu cực đến nền kinh tế quốc gia, thậm chí là nền kinh tế thế giới.

Trong phiên điều trần trước Ủy ban Tư pháp Thượng viện Mỹ hồi giữa tháng 7, Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Eric H. Holder cũng thừa nhận: "Hiện nay, quy mô của một số tổ chức tài chính Mỹ đã trở nên quá lớn, khiến việc truy tố trở nên vô cùng khó khăn”. Cụ thể, trong trường hợp truy tố một ngân hàng, các nhân viên của ngân hàng này sẽ mất việc và đây là điều mà chính quyền Washington lo ngại nhất. Bài học quá khứ về vụ kiện công ty kế toán Arthur Andersen là một ví dụ. Arthur Andersen từng bị cáo buộc là nguyên nhân dẫn đến vụ phá sản của tập đoàn Enron và việc kết án công ty kế toán này khiến 28.000 nhân viên bị mất việc.

Thêm vào đó, việc theo đuổi kiện tụng sẽ tốn thời gian, tốn tiền và cũng khó khăn để chứng minh cho các công tố viên. Giải pháp phạt tài chính đi kèm với các lệnh cấm hoặc quy định mới vừa được cho là “an toàn với nền kinh tế”, lại vừa giúp bổ sung vào ngân sách một khoản tiền không nhỏ lấy từ khoản tiền phạt đối với các ngân hàng. Vì thế, theo nhiều nhà phân tích, vụ kiện mà chính phủ Mỹ vừa tiến hành cuối cùng vẫn lại được dàn xếp bằng thỏa thuận tài chính.

Như vụ việc ở ngân hàng JPMorgan Chase chẳng hạn, hồi cuối tháng 7 vừa qua, ngân hàng JPMorgan Chase cũng đã chấp nhận nộp khoản tiền phạt 410 triệu USD do hành vi lũng đoạn giá trên thị trường tài chính. Báo cáo của Ủy ban điều phối năng lượng liên bang Mỹ (FERC) cho biết, các nhân viên của ngân hàng này đã có các hành vi không minh bạch, lũng đoạn giá thị trường, gây ảnh hưởng tới các nhà đầu tư.

Trước đó một tháng, 10 ngân hàng nổi tiếng ở Mỹ như BoA, Citibank, JPMorgan Chase, PNC, Wells Fargo… đã thỏa thuận với FED và giới chức quản lý tài chính Mỹ một khoản chi trị giá 8,5 tỷ USD để dàn xếp những khiếu nại do các chủ nhà thế chấp tài sản gặp khó khăn tài chính đưa ra. Nguyên do là vì khi các chủ nhà này bị trễ khoản tiền trả hàng tháng, các ngân hàng này đã tự động ký các hồ sơ chấm dứt hợp đồng, thậm chí tuyên bố là đã duyệt xét từng khoản nợ của mỗi chủ nhà… tạo ra những lỗi “sai sót nghiêm trọng” về việc tịch biên nhà.

Theo tin từ hãng AP, vụ kiện nhằm vào BoA là sự kiện mới nhất trong chuỗi bê bối mà hệ thống ngân hàng Mỹ đang hứng chịu. Ngoài những cáo buộc gian lận tài chính, làm thiệt hại cho các nhà đầu tư…, một loạt ngân hàng lớn của Mỹ còn bị cơ quan chức năng điều tra vì bị nghi buông lỏng việc giám sát phòng chống rửa tiền.

Theo văn phòng kiểm soát tiền tệ (OCC), một cơ quan thuộc Bộ Tài chính Mỹ, việc giám sát không đầy đủ các giao dịch tiền mặt tại các chi nhánh đã vô tình giúp các đối tượng buôn bán ma túy và những kẻ khủng bố lợi dụng để rửa tiền. Ngoài ngân hàng lớn nhất nước Mỹ JPMorgan Chase, BoA cũng đang bị “chiếu tướng”. Bên cạnh đó, hai ngân hàng của Anh là HSBC và Standard Chartered Plc cũng đã bị “sờ gáy” và phải chi tới hơn 1 tỷ USD nộp phạt để tránh bị truy tố