Thơ của một người “đi lạc”

Thiên Sơn có tập truyện ngắn mang tên “Người bên lề”. Anh nhận mình là một kẻ suốt đời đi bên lề những những gì mà mọi người xung quanh muốn đứng vào bên trong, ở giữa, như danh vọng, quyền lực, tiền bạc, chức tước.

Không ít nhân vật trong truyện ngắn của anh thường mang bóng dáng của người không “hợp thời”, không thức thời, những người đi trong đời có chăng chỉ mang một nỗi buồn thiên di, một kẻ không biết mình đến từ đâu và đi về phương nào.

Trong thế giới thơ ca của Thiên Sơn - thế giới mà để đếm con chữ, chắc nó chỉ bé xíu, nhỏ xinh khi so sánh với với thế giới văn xuôi “Đại gia” anh đã có, với ngồn ngộn tiểu thuyết, truyện ngắn, phê bình... tôi vẫn nhận ra cùng một tâm thế ấy của người viết.

Bìa tập thơ mới của nhà văn Thiên Sơn.
Bìa tập thơ mới của nhà văn Thiên Sơn.

Thế gian phiền phức hơn, buồn bã hơn bởi đã sinh ra một loài, gọi là “loài thi sĩ”. Kẻ làm thơ đích thị là những kẻ đi lạc trong đời. Kẻ mang theo bên mình cả cái vô định của trời đất, cùng với bao nhiêu câu hỏi về thân phận mình, thân phận người. Kẻ “đứng chìm trong đêm” để tìm lại một nụ cười, một hơi ấm đã mất.

Hát mãi những bài xưa cũ
Đi lang thang vô định suốt mùa đông
Cây cầu gãy chơ vơ gục xuống dòng nước tối
Ta đứng chìm trong đêm

Về đâu cho thôi gió lạnh
Đâu bàn tay ấm dịu dàng
Nụ cười thân thương ngày ấy
Kỷ niệm giờ bỏ hoang

(Người đi lạc)

Những câu thơ không ăn được, không bán được, có thể chẳng mấy ai cần trong đời

sống mưu cầu vật chất, nhưng nó lại có thể nhắc người ta về những hoang lạnh, trống rỗng của tâm hồn. Cảm giác đi lạc của nhà thơ có lúc lại làm cho những người được gọi là đi đúng đường hoài nghi chính bước chân mình. Khi họ chợt nhận ra, phù du chính là bản chất của đời sống này.

Thơ Thiên Sơn là thơ của một “người đi lạc”. “Đi lạc” hay là cách hiểu khác về một tâm hồn tự do, không gì có thể ràng buộc.

“Đi lạc” để nhìn rõ con đường của mình, của người. Có khi để nổi giận và có khi xót thương cho sự chọn đường của kẻ khác:

Anh hề nói những lời có cánh
Nói, cười rồi khóc
Thì vẫn biết quyền của anh là hề
Nói những lời không ai tin
Nghĩ những điều không có trong sự thật
Chỉ nỗi đau chồng chất mỗi phận người

Con đường sắp đến chỗ gấp khúc
Tôi nín thở sợ chiếc xe bị lật
Sợ máu người lại chảy
Thôi đi anh hề ơi

(Anh hề)

Những hổ báo cứ việc nhai xác hươu nai
Rừng rộng thế, hoang vu, tự mình làm bá chủ

Cúi mặt xuống
Bàn chân bị xiềng xích trong đầm lầy hôi hám
Rỉ máu hoàng hôn
Không một con đường

(Cúi mặt xuống)

Thơ Thiên Sơn buồn. Nỗi buồn đó được khởi nguyên từ một người không ngừng chiêm nghiệm đời sống mình mang theo. Buồn dưới đáy, buồn căn cốt, không phải buồn trên đầu ngọn sóng lúc thủy triều dâng. Thật tình tôi rất ngại những nỗi buồn như vậy. Nó giống như đá chìm sâu trong lòng hồ:

Từng mẩu tháng năm quay lại nhìn ta
Trên con đường thẳm sâu mờ mịt
Hồn ta đã gọi ta
Những tiếng nồng nàn, đớn đau, tuyệt vọng

Ta tới hay lùi
Ta còn hay mất sau gió bụi thời gian?

(Những chiếc lá non tươi đã rụng)

Như thể con người phải dành nhiều hơn một cuộc đời, một kiếp sống, chỉ để đặt ra một câu hỏi như vậy, rồi quăng vào trời đất, để vô tăm tích, cho mặt hồ phẳng lặng một lời đáp lại.

Tôi không biết trong văn xuôi Thiên Sơn có chủ đích gì, còn trong thơ tôi nhận ra anh không có chủ đích. Một người tự biết bản-ngã-đi -lạc của mình. Một người ân cần, dành dụm mỗi bước chân đi, bởi biết rằng ngay cả khi ngoái lại, ta đã ở ngoài không gian đó, hơi thở đó. Với Thiên Sơn, thơ là những khoảnh khắc mà tâm hồn chớp được, là một tiếng gọi của tiềm thức, của sâu thẳm cội rễ. Thơ Thiên Sơn khi thì trữ tình, yếu đuối, giàu nhạc tính, khi thì lý tính, thế sự, thời cuộc, như thể thói quen tư duy của một người viết văn xuôi ngập tràn chất liệu hiện thực đời sống đã chen vào.

Tập thơ này không thể gọi tên thống nhất thơ Thiên Sơn, vì có không ít bài thơ đối nghịch về phong cách, nhưng tác giả có lẽ cũng không mưu cầu điều này. Nó đơn giản là những mảnh ghép của 10 năm “đi lạc” của thi sĩ. Những tâm trạng thành thật thâu nhận từ đời sống, hiển hiện trên giấy là để có thể giữ lại, cầm nắm được, khi thời gian vô định tiếp tục như bánh xe đẩy chúng ta về phía trước.

Mà đời dần khuyết hao Giấc mộng tàn bên gối
Sương tan và gió thổi
Hương nhòa trên lối xưa...

(Người đi)

Người làm thơ thường buồn và có thể rất buồn. Như thể trong những niềm vui trần gian, thơ ca khó mà bén mảng tới. Như thể chỉ có buồn mới đủ khả năng làm “kinh động” thơ ca. Nếu bạn ngắm kĩ gương mặt của các nhà thơ đích thực trên cõi đời này, bạn sẽ nhận ra, tất cả họ đều buồn. Họ cũng là những kẻ cô độc nữa. Phải chăng Thượng đế đã ấn định một phẩm chất đó cho họ, như một ân huệ và như một sự trừng phạt. Sứ mệnh của nhà thơ là ca hát về nỗi buồn. Nhưng hãy tin tôi, trong trái tim họ luôn là tiếng gọi thiết tha, ấm nóng với cuộc đời. Bằng không, hãy đọc bài thơ này của Thiên Sơn:

Tôi đi về phía ấy
Vắng
Mây mù
Gió ngược

Càng lúc càng hun hút
Những ngọn núi chắn ngang
Những vũng lầy hôi hám
Thú dữ gầm gừ

Tôi vẫn đi
Mệt mỏi
Cô độc
Cuối con đường in bóng một nhành hoa

(Hi vọng)

Bởi một nhành hoa đó, một tiếng gọi đó, hành trình “đi lạc” của nhà thơ là hành trình tìm về bản nguyên của chính mình. Tìm một hoài hoa mà rất có thể trên đường đời tấp nập, nhân loại đã quên mất mùi hương của nó. Và với Thiên Sơn, ý nghĩa của hiện hữu đôi khi chỉ giản dị thế này thôi, giản dị làm ta trào nước mắt:

Con đi giữa đời gắng làm người tử tế
Dẫu thế cuộc chuyển xoay dâu bể

Người tốt hôm qua có thể không còn tốt nữa hôm nay
Lý tưởng ngày hôm qua, có thể ngày hôm nay thành chuyện tầm phào
Những lúc cô đơn tận cùng muốn về bên mẹ khóc
Khi bình yên mơ thấy mẹ đang cười...
(Nửa đêm thức dậy nghĩ đến mẹ)

Hà Nội, Tháng 5/2019

Bình Nguyên Trang

Các tin khác

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Từng là thời điểm “ăn nên làm ra” của các phim bom tấn, nhưng mùa hè năm nay đang cho thấy một diễn biến khác, khi các phim kinh dị mới là chủ lưu. Trong những tuần qua, 2 tác phẩm mới “Obsession” (tạm dịch: Ám ảnh kinh hoàng) và “Backrooms” (Thực thể quỷ quyệt) liên tiếp thay nhau đạt đỉnh phòng vé.

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Từ nhỏ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc (1919-2001) bị bạn bè gắn biệt danh Phúc "Rỗ" hay Phúc "Khoèo". Mặt bị rỗ sau lần lên sởi, còn khuỷu tay trái bị trật vì một cú ngã bó thuốc mãi không khỏi, thế là cậu Phúc ngày ấy mang tật. Khi lớn lên, chàng Phúc biết rõ những khiếm khuyết của mình nhưng vẫn tỉnh bơ, vui vẻ sống với những khát vọng tuổi trẻ. Tới tuổi đôi mươi khi nghĩ đến chuyện yêu đương, mọi sự mới thành chuyện. Cũng lắm tình huống xảy ra bất ngờ.

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Truyền thuyết thời Hùng Vương là tấm bản đồ tư duy vũ trụ quan độc đáo của người Việt cổ. Người xưa nghĩ về trời đất, về sự sống bằng những câu chuyện kể sinh động. Họ quan niệm vạn vật đều có linh hồn, sống và chết chỉ là một sự chuyển hóa. Và con người luôn ở vị trí trung tâm, vừa kiến tạo vừa gìn giữ sự hài hòa với thiên nhiên.

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Cũng như các dân tộc khác trên thế giới, từ xa xưa người Khmer ở Nam Bộ đã biết cách khắc chữ trên đá, các nguyên liệu khác để ghi chép kinh nghiệm sống, tri thức các lĩnh vực sản xuất, văn hóa, lời dăn dạy của tín ngưỡng, tôn giáo cho thế hệ sau...

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Mạng xã hội bàn tán về đề thi THPT môn Ngữ văn, về câu 1 viết đoạn văn nghị luận xã hội. “Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Thăng Long xưa được gắn với từ Kẻ Chợ (“Kẻ” là từ chung chỉ một vùng đất và dân cư trù phú). Kinh đô lại có nhiều kẻ nhỏ, như: Kẻ Vẽ, kẻ Mơ, kẻ Chèm, Kẻ Mọc, Kẻ Cót... Từ xưa, phía đông nam thành Thăng Long là một vùng đất rộng lớn có tên là Cổ Mai (tên nôm là Kẻ Mơ), bao gồm các làng Hoàng Mai, Tương Mai, Mai Động, Hồng Mai. Đến đời Tự Đức (1848 - 1883), vì kỵ húy nên đổi Hồng Mai thành Bạch Mai.

Trăm năm chợ “chảnh”

Trăm năm chợ “chảnh”

Trong ký ức của thị dân Sài thành có một khu vực đặc biệt mà hễ nhắc đến nó, người ta nhớ ngay đến ngôi chợ bao đời mang danh chợ “chảnh”. Đến năm 2026 này, ngôi “chợ nhà giàu” ấy đã bước sang tuổi 100.

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Một buổi sáng tháng 9 năm 2015, các máy dò LIGO ghi nhận tiếng của hai hố đen sáp nhập từ 1,3 tỷ năm ánh sáng. Sự kiện ấy chứng minh rằng vũ trụ vận hành bằng những dao động vô hình, khác hẳn với những khối vật chất rắn chắc.

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Khu Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến được xây dựng trên đồi Nà Bó, phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Từ khi khánh thành năm 2016 đến nay, nơi đây đã trở thành điểm đến tham quan, tri ân, tưởng nhớ đến những người lính năm xưa đã ngã xuống vì Tổ quốc...

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Cuối thế kỷ XIX, người Pháp phá dỡ bức tường thành phía Đông thành Thăng Long, và lấp đi con hào chạy dọc tường thành, tạo ra một con đường mới dài hơn 1.200m, chính là phố Phùng Hưng (Hà Nội) ngày nay.