Thầy giáo bất đắc dĩ
Sinh năm 1931, lớn lên tại quê hương Thanh Hà, Hải Dương (nay là Hải Phòng) trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước, đồng chí Lê Tiền sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng. Những ngày tháng sục sôi năm 1946 đã tôi luyện nên ý chí của người chiến sĩ trẻ Lê Tiền. Khi ấy mới 15 tuổi, đồng chí đã tình nguyện tham gia vào Tổ liên lạc của Ủy ban Kháng chiến liên khu I, Tự vệ thành Hà Nội.
Như một mối duyên với ngành Công an, đầu năm 1947, đồng chí Lê Tiền được tổ chức biên chế vào làm trinh sát chính trị Công an huyện Đông Anh. Với tố chất thông minh và lòng nhiệt huyết, đồng chí sớm được đứng vào hàng ngũ của Đảng khi mới tròn 17 tuổi và ghi dấu ấn bằng những chiến công diệt ác, trừ ôn tại vùng sau lưng địch ở Phúc Yên, Vĩnh Phúc.
Trong suốt thời gian từ năm 1948 đến 1951, đồng chí Lê Tiền vừa tham gia lãnh đạo, vừa trực tiếp chiến đấu ở vùng sau lưng địch, tuyên truyền vận động quần chúng, xây dựng cơ sở bí mật và vũ trang chiến đấu tiêu diệt bọn tề ngụy ác ôn. Thành tích của ông và đơn vị được Đoàn Thanh tra Chính phủ do đồng chí Hồ Tùng Mậu dẫn đầu về kiểm tra, khen thưởng. Tháng 2/1952, trong chuyến công tác tại xã Cán Khê, đồng chí Lê Tiền cùng một đồng chí giao liên bị địch vây bắt. Trước những đòn tra khảo xảo quyệt và man rợ của kẻ thù, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng.
Bước ngoặt lớn nhất trong cuộc đời binh nghiệp của ông chính là quyết định viết đơn tình nguyện chi viện cho chiến trường miền Nam năm 1961. Dù hoàn cảnh gia đình lúc đó còn nhiều khó khăn, nhưng trước tiếng gọi của Tổ quốc, người chiến sĩ Lê Tiền đã quyết tâm lên đường. Ông vinh dự trở thành thành viên của đoàn cán bộ Công an đầu tiên gồm 260 người chi viện cho chiến trường miền Nam. Đó chính là những "hạt giống đỏ" của cách mạng được Bộ trưởng Bộ Công an Trần Quốc Hoàn trực tiếp huấn luyện.
Tháng 8/1962, đồng chí Lê Tiền đặt chân đến Cà Mau, bắt đầu một chặng đường mới đầy gian khổ nhưng rất đỗi tự hào trên đất phương Nam. Tại Ban An ninh khu Tây Nam Bộ (Khu 9), người con đất Bắc đã nhanh chóng hòa mình vào cuộc sống của nhân dân địa phương. Sự năng nổ, chân thành đã khiến ông trở thành người con của mảnh đất này, được mọi người gọi bằng cái tên thân thương: Hai Tiền.
Thời kỳ này, lực lượng tại chỗ của Ban An ninh Khu 9 còn mỏng, các cán bộ mới được chi viện có nhiệm vụ tổ chức đào tạo, huấn luyện về chính trị, nghiệp vụ cho lực lượng an ninh của Khu và các địa phương khu Tây Nam Bộ. Với ý thức tự lực tự cường, tự nâng cao năng lực và sức chiến đấu từ thực tiễn, được sự chỉ đạo của lãnh đạo Ban An ninh khu Tây Nam Bộ, đồng chí Lê Tiền và một vài cán bộ khác đã tự biên soạn giáo trình, tài liệu, tổ chức nhiều lớp đào tạo ở chiến khu.
Trong điều kiện thiếu thốn mọi bề, không tài liệu, đồng chí Lê Tiền đã trở thành “thầy giáo” bất đắc dĩ ngay tại chiến khu. Với những kiến thức nghiệp vụ “nằm lòng” được học ở miền Bắc, kết hợp với thực tiễn chiến đấu, đồng chí Lê Tiền đã biên soạn giáo trình và trực tiếp giảng dạy các bài về công tác trinh sát cho cán bộ cấp phó, trưởng ban an ninh các tỉnh, huyện. Những lớp học dưới làn bom đạn ấy đã cung cấp nguồn cán bộ nòng cốt cho lực lượng an ninh khắp các tỉnh miền Tây, góp phần xây dựng bộ máy an ninh vững mạnh từ Khu đến tận xã, ấp. Nhiều đồng chí sau này trở thành những cán bộ chỉ huy xuất sắc của lực lượng an ninh miền Nam. Sau ngày giải phóng, có nhiều người gặp lại đồng chí Lê Tiền đã thân mật gọi là "sư phụ"...
Thầm lặng bảo vệ "huyết mạch" cách mạng
Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, đồng chí Lê Tiền luôn là một cán bộ an ninh mưu trí, dũng cảm, luôn có mặt tại những địa bàn nóng bỏng nhất. Năm 1963, Khu ủy mở chiến dịch phá ấp chiến lược, đồng chí được phân công trực tiếp tham gia chỉ đạo, xây dựng xã chiến đấu tại huyện Phụng Hiệp. Bất chấp sự lùng sục ráo riết của quân thù, đồng chí Hai Tiền đã nhiều lần đột nhập vào các ấp chiến lược, nắm tình hình địch, nghiên cứu xác định tính chất của địa bàn, xây dựng phương án, giúp Tỉnh ủy Cần Thơ và Huyện ủy Phụng Hiệp chỉ đạo các lực lượng vũ trang cùng nhân dân phá tan các ấp chiến lược của địch, xây dựng các "xã chiến đấu" của ta.
Được cấp trên rút về bổ nhiệm làm Phó Tiểu ban Bảo vệ chính trị của an ninh Khu năm 1964, đồng chí Hai Tiền với sự nhạy bén của một trinh sát dày dạn kinh nghiệm, đã chỉ đạo xây dựng các "trận địa phản gián", từ đó bóc gỡ thành công mạng lưới nội gián của biệt khu Bình Hưng và các đường dây tình báo địch đánh vào căn cứ cách mạng tại Bạc Liêu, Cà Mau. Những chiến công thầm lặng ấy đã bảo vệ tuyệt đối an toàn cho cơ quan đầu não Khu ủy, ngăn chặn hiệu quả những âm mưu thâm độc của kẻ thù.
Một trong những kỷ niệm đáng nhớ trong cuộc đời binh nghiệp của đồng chí Lê Tiền có lẽ là chuyến bảo vệ Khu ủy trước đợt tấn công đường không bằng trực thăng của địch. Từ mạng lưới cơ sở bí mật vô cùng kiên trung, đơn vị của ông đã sớm phát hiện ra âm mưu của địch khi chúng đang truy tìm nơi giam giữ hai tù binh Mỹ để lên kế hoạch giải thoát và đánh phá vị trí đóng quân. Nhờ thông tin kịp thời, lãnh đạo Khu ủy đã lập tức di tản, tạo thế "vườn không nhà trống" và giáng cho quân địch một đòn thất bại ê chề.
Đặc biệt, trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, đồng chí Lê Tiền đã trực tiếp vạch kế hoạch và chỉ huy lực lượng Bảo vệ chính trị tấn công vào các mục tiêu trọng yếu của địch ngay tại trung tâm thành phố Cần Thơ - nơi đặt bản doanh Vùng 4 chiến thuật của chính quyền Sài Gòn. Sự mưu trí và quả cảm của ông đã góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp của quân và dân ta trong cuộc tổng tiến công lịch sử này.
Trong cao điểm mùa khô năm 1970, khi Mỹ - ngụy huy động lực lượng lớn tấn công hòng tiêu diệt cơ quan đầu não cách mạng, đồng chí Lê Tiền đã cùng đồng đội kiên cường bám trụ tại tuyến biên giới Việt Nam - Campuchia. Sự hy sinh thầm lặng và tinh thần chiến đấu quả cảm của ông đã tạo điều kiện cho các đồng chí lãnh đạo Trung ương Cục rút và Ban An ninh Miền rút lui an toàn, bảo toàn được lực lượng lãnh đạo tối cao của cách mạng miền Nam.
Năm 1972, đồng chí Hai Tiền được phân công về miền Đông giữ chức Ủy viên Ban An ninh Khu Đông Nam Bộ, được bầu làm Bí thư Đảng ủy Ban An ninh Khu. Đồng chí đã tham gia chỉ đạo An ninh Khu đấu tranh thắng lợi nhiều chuyên án lớn, phát hiện bắt giữ nhiều tên gián điệp xâm nhập vào căn cứ cách mạng. Điển hình là việc phát hiện, xử lý Trần Hùng - Thiếu tá tình báo của lực lượng phòng vệ Phủ Tổng thống chính quyền Sài Gòn. Đồng chí còn phối hợp đưa lực lượng An ninh vào tiếp quản thị xã Lộc Ninh mới giải phóng và góp phần bảo vệ, xây dựng Lộc Ninh thành trung tâm chính trị của cách mạng miền Nam.
Cho đến những ngày cuối của cuộc chiến, ông vẫn xông pha trên khắp các chiến trường miền Đông Nam Bộ, từ việc xây dựng bộ máy an ninh tại chiến khu D khắc nghiệt đến việc tiếp quản thị xã Lộc Ninh - thủ phủ của Chính phủ Cách mạng lâm thời. Khi Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử nổ ra, ông đã có mặt kịp thời để chỉ huy lực lượng an ninh tiếp quản các cơ sở tình báo, cảnh sát tại Biên Hòa, nhanh chóng lập lại trật tự cho vùng mới giải phóng.
Sau khi đất nước thống nhất, Thiếu tướng Lê Tiền vẫn tiếp tục cống hiến không ngừng nghỉ trên mặt trận an ninh mới, chỉ đạo đấu tranh với các tổ chức phản động lưu vong và các chuyên án an ninh lớn. Ông đóng vai trò hạt nhân trong đơn vị đặc biệt có bí số K4/2 có nhiệm vụ tổ chức đấu tranh triệt phá âm mưu hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân của địch ở phía Nam. Chuyên án K4/2, góp phần quan trọng làm nên thắng lợi của Kế hoạch CM-12 lẫy lừng. Cụ thể, từ năm 1981 đến 1984, ông cùng tổ công tác đã tập trung đấu tranh, đập tan tổ chức phản động mang tên "Mặt trận thống nhất các lực lượng yêu nước giải phóng Việt Nam" do Lê Quốc Túy và Mai Văn Hạnh cầm đầu.
Dưới sự chỉ đạo sát sao của lãnh đạo Bộ Công an, lực lượng An ninh với nòng cốt là K4/2 đã lập nên những chiến công xuất sắc, tiêu diệt và bắt sống hơn 100 gián điệp biệt kích, vô hiệu hóa gần 1.000 phần tử phản động nội vùng. Đồng thời, lực lượng cũng thu giữ hàng trăm tấn vũ khí, thuốc nổ cùng hơn 300 triệu đồng tiền giả, triệt để phá tan âm mưu lật đổ chính quyền cách mạng của các thế lực thù địch.
Năm 1987, đồng chí được lãnh đạo Bộ điều ra Hà Nội giữ các chức vụ Cục trưởng Cục Bảo vệ chính trị, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục An ninh. Sau này, trên cương vị là Trưởng đoàn chuyên gia Công an tại Campuchia, đồng chí Hai Tiền đã nghiên cứu, giúp đỡ bạn xây dựng các kế hoạch chiến lược về an ninh quốc gia, ngăn chặn các hoạt động chống đối của các tổ chức phản động người Khmer và các tổ chức phản động người Việt lưu vong tại Campuchia, góp phần vào việc đảm bảo an ninh chính trị, củng cố tình đoàn kết hữu nghị truyền thống giữa hai nước.
Có thể nói, 50 năm tham gia hoạt động cách mạng là từng ấy thời gian đồng chí Lê Tiền gắn bó với hoạt động an ninh với bao gian khổ và vinh quang. Từ những bước đi ban đầu chập chững của người trinh sát non trẻ, trải qua 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, trải dài trên các địa bàn từ Bắc vào Nam đến cương vị lãnh đạo của lực lượng an ninh. Ngày 6/10/2009, đồng chí được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Đầu năm 2026, Thiếu tướng Lê Tiền đã mãi mãi đi xa. Trong không khí hướng tới 80 năm ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân, những thế hệ đi sau vẫn luôn khắc ghi và nhớ về ông với niềm tự hào và lòng biết ơn sâu sắc.
