Sự vắng mặt đáng ngại

Trong tuần vừa qua, giới mỹ thuật trở nên “xôm tụ” hơn sau khi mạng xã hội xuất hiện một bài viết của nữ họa sĩ Sophie Trịnh với nội dung tranh luận với những bài viết về hội họa của nhà phê bình văn học Nguyễn Thanh Sơn.

Thực tế, những bài viết của Nguyễn Thanh Sơn không được xem là phê bình mỹ thuật và bản thân Nguyễn Thanh Sơn cũng không tự nhận mình là nhà phê bình mỹ thuật; song, cách mà Sophie Trịnh phản bác các quan điểm đánh giá của Nguyễn Thanh Sơn đã cho nhiều người được sống lại với không khí học thuật sôi nổi của văn nghệ vốn dĩ đã thiếu vắng một thời gian quá dài.

Sự vắng mặt đáng ngại -0
Nữ họa sĩ Sophie Trịnh.

Phải thừa nhận, trong giới văn nghệ, đã nhiều năm qua phê bình gần như vắng bóng và lĩnh vực mà phê bình còn hoạt động tương đối nhất chính là mỹ thuật. Trong khi đó, phê bình văn học thì ngày càng trở nên yếu ớt, phần vì không có các tác phẩm đủ lớn, đủ sức tạo ra tranh cãi và phần khác, vì sự nuông chiều quá mức của báo chí cho các hoạt động giải trí thay vì các hoạt động nghệ thuật nghiêm túc. Những nhà phê bình gần như trở thành những cá nhân bên lề của nghệ thuật và lâu dần, rất có thể họ đã quen với một sức ì đã trở thành tập quán, dẫn tới việc họ ngại tham gia lĩnh vực vốn dĩ mình giàu năng lực nhất.

Trong khi đó, ở lĩnh vực âm nhạc, phê bình còn thảm hại hơn khi tuyệt nhiên không còn mấy bài viết phê bình âm nhạc đúng nghĩa. Thi thoảng, có khi là cả tháng trời mới có một bài phân tích về một ca khúc mới của nhà phê bình Nguyễn Quang Long được đăng tải ở một tờ báo cũng ít bạn đọc. Trớ trêu thay, lĩnh vực âm nhạc lại chính là lĩnh vực được dư luận quan tâm đông đảo hơn cả và đang tồn tại rất nhiều vấn đề rất cần sự lên tiếng của phê bình.

Đơn cử, trong phong trào ngày càng phổ biến là việc dàn dựng các vở musical trong khoảng hơn 2 năm qua, rất nhiều người đã dùng sai thuật ngữ cho loại hình sân khấu này. Đại đa số đều cẩu thả dùng một thuật ngữ là “nhạc kịch” để ám chỉ musical trong khi thuật ngữ này đã và vẫn được dùng cho opera suốt gần 1 thế kỷ qua.

Giữa opera và musical có rất nhiều khác biệt và khi dùng chung một thuật ngữ, chắc chắn sẽ dẫn tới sự lầm lẫn cho khán giả. Có một số ít những nhạc sĩ lên tiếng kêu gọi sử dụng thuật ngữ “ca vũ kịch” hoặc “nhạc kịch bình dân”, “nhạc kịch phổ thông” đối với musical nhằm phân biệt với “nhạc kịch” (opera).

Tuy nhiên, việc lên tiếng của họ trở nên yếu ớt và lạc lõng khi những nhà nghiên cứu âm nhạc, nhà soạn nhạc, nhạc sĩ có uy tín giữ im lặng vì cho rằng “thôi, nói ra để làm gì, cũng có thay đổi được đâu” bất chấp họ thừa nhận việc phân biệt 2 khái niệm như trên là đúng đắn. Đây là một thái độ thực sự nguy hiểm đối với âm nhạc vì nó cho thấy sự vô trách nhiệm của giới phê bình.

Khi phê bình im tiếng, nghệ thuật sẽ bị thả nổi và không được phát triển, nuôi dưỡng một cách lành mạnh. Thay vào đó, sẽ chỉ có những tranh cãi vô bổ xoay quanh những thứ vô bổ, thậm chí là nhảm nhí.

Phê bình phóng chiếu đời sống văn nghệ và đã đến lúc cần phải thay đổi tình trạng vắng mặt một cách đáng ngại của phê bình. Ở vấn đề này, báo chí cũng nên đảm lãnh một phần trách nhiệm khi đã quá lâu rồi, báo chí không dành một vị trí xứng đáng, với đãi ngộ xứng đáng cho những bài phê bình nghiêm túc.

Hà Quang Minh

Các tin khác

Khi trẻ em đang nhìn về phía chúng ta

Khi trẻ em đang nhìn về phía chúng ta

Trong lễ tốt nghiệp chương trình thạc sĩ ngành Quản trị - Phân tích định lượng, Đại học Duke, chàng trai Nguyễn Huỳnh Nhật Tiến (TP. Hồ Chí Minh) đã được chọn đại diện phát biểu.

Hai vạch nhân phẩm

Hai vạch nhân phẩm

Mỗi thời đại đều có nghi lễ chứng minh sự trong sạch của mình. Có thời người ta kê khai lý lịch, có thời là thú tội trước đám đông. Showbiz Việt Nam năm 2026 chọn phương thức khác: nước tiểu.

Kiên quyết loại bỏ những hành vi phi pháp trong hoạt động văn hóa

Kiên quyết loại bỏ những hành vi phi pháp trong hoạt động văn hóa

Ngay sau khi triển khai thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ, các cơ quan chức năng đã tập trung triển khai đồng bộ các biện pháp nhằm phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn, xử lý vi phạm và tội phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ.

Cái gốc vẫn từ con người

Cái gốc vẫn từ con người

Việc khởi tố các cá nhân, đơn vị vi phạm bản quyền mới đây đã thực sự tạo ra địa chấn trong làng giải trí. Những sai lầm của họ có thể có tính chất hệ thống hoặc cũng có thể do chưa hiểu biết tường tận về Luật Sở hữu trí tuệ. Nhưng, dù gì đi nữa, đó cũng là bài học đắt giá không chỉ đối với những cá nhân ấy mà còn đối với tất cả những ai đang hoạt động trong ngành sáng tạo ở Việt Nam.

Hành động mạnh mẽ để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Hành động mạnh mẽ để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Không chỉ nhà đầu tư hay doanh nhân trong các lĩnh vực xuất bản, điện ảnh, âm nhạc, chương trình truyền hình... mà văn nghệ sĩ hẳn cũng sẽ phấn khởi trước việc cả nước ra quân thực hiện cao điểm ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tại Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026.

Thành nhân không hề dễ dàng

Thành nhân không hề dễ dàng

“Harmony (hòa âm) là nền móng của âm nhạc Homophonic (kết cấu âm nhạc đồng âm) và hơn thế nữa. Kiến thức môn học này gần như là quá lớn để quãng đời của những sinh viên chăm chỉ và có năng khiếu bẩm sinh có thể học hết. Lịch sử hòa âm trải dài từ tiền cổ điển, cổ điển, lãng mạn, hiện đại, jazz, rock... cho tới nay mai vẫn còn liên tục phát triển. Ảnh chụp từ buổi học mà 100% người tới lớp là những bạn xin vào dự thính”.

Văn hóa Việt Nam, tầm nhìn phát triển

Văn hóa Việt Nam, tầm nhìn phát triển

Tháng 5, tháng của những sự kiện lịch sử trọng đại, đó cũng là dấu mốc quan trọng để chúng ta ứng chiếu quá khứ với thực tại để thấy được bước tiến cũng như tầm nhìn và cơ hội phát triển của đất nước. Cảm quan của từng cá nhân trước thời đại sẽ nói lên nhận thức chính trị và nền tảng văn hóa đó.

Từ lao động số tạo nên nét đẹp văn hóa số

Từ lao động số tạo nên nét đẹp văn hóa số

Ngày Quốc tế Lao động 1/5 là dịp tôn vinh người lao động với những đóng góp xây dựng cộng đồng, quốc gia và thế giới. Đây cũng là dịp để suy ngẫm sâu sắc hơn về những thay đổi của lao động trong bối cảnh mới.

Một góc nhìn khác về bạo lực học đường

Một góc nhìn khác về bạo lực học đường

Vụ việc một nam sinh trung học cơ sở ở Ninh Bình bị bạn học đánh hội đồng gần đây tiếp tục đặt ra một câu hỏi lớn cho phụ huynh và những người làm giáo dục: “Chúng ta cần phải làm gì?”. Và, lại như những vụ việc tương tự đã diễn ra, luôn là những đáp án quen thuộc được nhắc đến, từ chuyện phải chế tài thật nặng cho tới những đề xuất về vai trò của ngành giáo dục...

Văn hóa, nghệ thuật có thêm nhiều cơ hội

Văn hóa, nghệ thuật có thêm nhiều cơ hội

Dịp nghỉ lễ 30/4 và 1/5 năm nay, giới sản xuất, biên tập kênh chương trình nước ngoài trên dịch vụ phát thanh, truyền hình trả tiền hoặc sản xuất kênh chương trình chuyên quảng cáo, cung cấp dịch vụ mạng xã hội... đón nhận tin vui từ việc Chính phủ cắt giảm, đơn giản hóa nhiều thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL).

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.