STEM INNOVATION PETROVIETNAM: Đổi mới cách dạy, khơi mở cách học

Đưa khoa học, công nghệ đến gần hơn với học sinh

Những kết quả bước đầu ấy được vun đắp từ sự chỉ đạo, định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; từ ý tưởng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM) đã chính thức khởi động chương trình STEM INNOVATION PETROVIETNAM vào dịp kỷ niệm 50 năm Ngày thành lập Tập đoàn, tháng 9/2025. Thông qua đầu tư phòng thực hành, trang thiết bị và hỗ trợ đào tạo giáo viên, chương trình tạo thêm điều kiện để các trường đổi.

Sau một năm triển khai, mạng lưới STEM INNOVATION PETROVIETNAM được gồm 108 phòng, hiện diện tại 34 tỉnh, thành phố. Với sự đồng hành của PETROVIETNAM trong xây dựng phòng học và trang bị thiết bị, 91/108 phòng STEM INNOVATION PETROVIETNAM đã được đăng ký vào hệ thống FabLab của Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT), Hoa Kỳ. Kết quả này góp phần nâng tổng số phòng lab đạt chuẩn quốc tế trên cả nước lên 116, đưa Việt Nam là quốc gia có hệ thống FabLab đứng thứ năm thế giới và đứng đầu châu Á.

Chuyên gia STEM Đỗ Hoàng Sơn nhận định, mạng lưới 108 phòng thực hành STEM INNOVATION PETROVIETNAM là những “mỏ tài nguyên” quý giá đối với nguồn nhân lực quốc gia. Theo ông, việc kết nối các phòng STEM đạt chuẩn với mạng lưới FabLab và các tổ chức giáo dục quốc tế, trong đó có FabLab của MIT, sẽ mở rộng cơ hội học hỏi, tiếp cận chuyên gia quốc tế và phát huy năng lực sáng tạo của học sinh. Qua đó, phòng STEM tại mỗi trường có thể trở thành đầu mối chia sẻ kinh nghiệm giữa giáo viên, học sinh trong nước và quốc tế. Bên cạnh đó, chương trình STEM INNOVATION PETROVIETNAM góp phần bổ sung hạ tầng còn thiếu cho giáo dục phổ thông, thu hẹp khoảng cách về điều kiện thực hành giữa các vùng miền, đồng thời tạo môi trường phát hiện và bồi dưỡng sớm những học sinh có năng lực, đam mê khoa học, công nghệ.

Từ những tỉnh miền núi còn khó khăn như Tuyên Quang, Lào Cai, Cao Bằng, Lạng Sơn đến các tỉnh, thành phố khác trên cả nước, hệ thống phòng STEM được trang bị bảng tương tác thông minh, thiết bị robotics, lập trình, mô hình khoa học và dụng cụ thí nghiệm. Nhờ đó, những bài học vốn khô khan trở thành trải nghiệm trực quan, sinh động. Các phòng được thiết kế theo các chuẩn giáo dục quốc tế như FabLab, NGSS, ISTE, CSTA...

Đối với giáo viên, các phòng thực hành tạo thêm điều kiện đổi mới phương pháp giảng dạy, tổ chức bài học theo dự án và gắn kiến thức liên môn với thực tiễn. Đối với học sinh, đây là không gian thử nghiệm ý tưởng, điều chỉnh giải pháp, từng bước hình thành tư duy khoa học, kỹ năng hợp tác và năng lực sáng tạo. Từ thực tế giảng dạy tại Trường THPT Chi Lăng, Lạng Sơn, cô Vũ Thị Viên đánh giá việc đầu tư phòng STEM có ý nghĩa thiết thực đối với những địa phương miền núi còn khó khăn, nhất là trong bối cảnh giáo dục phổ thông đang chuyển mình mạnh mẽ. Theo cô, không phải học sinh nào cũng có điều kiện tiếp xúc sớm với công nghệ, thiết bị hiện đại hay các mô hình học tập mới. Vì vậy, sự xuất hiện của phòng STEM INNOVATION PETROVIETNAM đã mở ra cơ hội để học sinh được trải nghiệm, trực tiếp “chạm” vào khoa học, công nghệ thay vì chỉ tiếp cận qua sách vở.

“Việc có những phòng STEM INNOVATION PETROVIETNAM góp phần tạo cầu nối giữa trường THPT với các trường đại học, giữa giáo dục phổ thông với giáo dục đại học và thị trường lao động. Qua đó, khoảng cách giữa các vùng miền trong tiếp cận khoa học, công nghệ từng bước được thu hẹp”, cô Vũ Thị Viên chia sẻ.

Kết nối cộng đồng STEM

Song hành với đầu tư cơ sở vật chất, PETROVIETNAM đã kết nối các trường học, xây dựng Câu lạc bộ STEM INNOVATION PETROVIETNAM. Câu lạc bộ trở thành không gian quy tụ chuyên gia, nhà quản lý giáo dục, giáo viên và học sinh trong mạng lưới phòng STEM trên toàn quốc, qua đó hình thành cộng đồng STEM gắn kết, chủ động và phát triển bền vững.

Không chỉ tạo điều kiện chia sẻ học liệu, phương pháp giảng dạy và kinh nghiệm vận hành phòng học, Câu lạc bộ đã thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, tổ chức dự án liên trường, cuộc thi sáng tạo, giao lưu chuyên môn và kết nối với các hệ sinh thái giáo dục quốc tế. Qua đó, hệ thống phòng STEM từng bước hình thành một mạng lưới đổi mới sáng tạo thống nhất, nơi ý tưởng được nuôi dưỡng, tri thức được sẻ chia, các sản phẩm khoa học và công nghệ của học sinh có thêm cơ hội phát triển, ứng dụng vào thực tiễn.

Tính đến tháng 9/2026, chương trình STEM INNOVATION PETROVIETNAM ghi nhận gần 40.000 học sinh được tiếp cận, hơn 1.300 giáo viên tham gia giảng dạy và hơn 850 bài giảng STEM được xây dựng.

Thầy Lạc Minh Sơn, Hiệu trưởng Trường THPT Phạm Hùng, tỉnh Vĩnh Long, cho biết nhà trường đã triển khai giáo dục STEM từ năm 2020. Tuy nhiên, hạn chế về thiết bị và kiến thức chuyên sâu khiến các dự án nghiên cứu chưa đạt kỳ vọng. Phòng thực hành do PETROVIETNAM hỗ trợ tạo thêm điều kiện để nhà trường nâng cao hiệu quả dạy học, thúc đẩy phong trào nghiên cứu khoa học trong giáo viên và học sinh. Qua đó, các câu lạc bộ, chuyên đề và sản phẩm STEM có thêm không gian phát triển, giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực hành.

Tại Trường THPT Lạng Giang số 1, Bắc Ninh, các hoạt động STEM trước đây chủ yếu tận dụng phòng học và phòng bộ môn. Sau khi tiếp nhận phòng STEM đạt tiêu chuẩn quốc tế của PETROVIETNAM, cô Huỳnh Thị Hòa Bình, Hiệu trưởng nhà trường, tin tưởng nơi đây sẽ trở thành “không gian học tập truyền cảm hứng”, giúp học sinh phát triển tư duy khoa học, năng lực công nghệ, kỹ năng làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và khả năng sáng tạo. Nhà trường dự kiến khai thác thiết bị phục vụ nghiên cứu khoa học, hoạt động câu lạc bộ, ngày hội STEM và các cuộc thi sáng tạo; đồng thời khuyến khích giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy.

Tại Trường THPT Chuyên Cao Bằng, cô Đỗ Thị Hương Trà, Chủ nhiệm Câu lạc bộ STEM nhà trường, chú trọng tổ chức các hoạt động để học sinh chủ động sử dụng phòng thực hành. Theo cô, phòng học hiện đại mới chỉ là điểm khởi đầu. Bài toán tiếp theo là giúp học sinh khai thác hiệu quả, đồng thời quản lý tốt hệ thống thiết bị, linh kiện và dụng cụ. Từ thực tế đó, cô Trà xây dựng hệ thống quản trị phòng thực hành bằng thẻ quản lý dụng cụ và bảng điều hành trực quan, giúp theo dõi quá trình mượn, trả thiết bị. Học sinh phải đối soát khi giao nhận, chịu trách nhiệm về dụng cụ và cùng bảo quản tài sản chung. Nhờ vậy, phòng STEM dần vận hành như một phòng nghiên cứu thực thụ, nơi học sinh được thỏa sức sáng tạo, đồng thời rèn luyện tính kỷ luật và tinh thần trách nhiệm.

Từ phòng thực hành ra đấu trường quốc tế

Từ những giờ thực hành trong phòng STEM, học sinh từng bước học cách biến ý tưởng thành sản phẩm, thử nghiệm và hoàn thiện giải pháp cho từng bài toán cụ thể. Việc đầu tư thiết bị cùng quá trình hướng dẫn, đồng hành của thầy cô và chuyên gia đã tạo thêm nền tảng để các em tự tin tham gia những sân chơi robotics trong nước và quốc tế. Đây cũng là cơ hội để học sinh thể hiện khả năng vận dụng kiến thức, tư duy sáng tạo và kỹ năng hợp tác được bồi đắp từ nhà trường.

TS Lưu Văn Thông, Hiệu trưởng Trường THCS Cầu Giấy, Hà Nội, nhấn mạnh: “Để phòng STEM thực sự ‘sống’, điều quan trọng là tạo điều kiện để học sinh được học tập, trải nghiệm và thỏa sức sáng tạo nhiều nhất có thể”. Theo ông, hoạt động STEM cần được duy trì hằng ngày, mở rộng cơ hội trải nghiệm cho học sinh. Sự hỗ trợ của PETROVIETNAM có ý nghĩa thiết thực bởi nhiều trường khó tự trang bị công nghệ hiện đại bằng nguồn ngân sách hiện có. Việc được tiếp cận và sử dụng trang thiết bị hiện đại, đạt chuẩn quốc tế ngay từ đầu sẽ giúp các em rút ngắn khoảng cách, hình thành tư duy logic, nâng cao khả năng hợp tác, tham gia các sân chơi quốc tế và tiếp cận tri thức, công nghệ tiên tiến của thế giới.

Tại VEX World Championship 2026 - đấu trường robotics lớn nhất thế giới, đội tuyển Việt Nam đã giành nhiều giải thưởng ở các hạng mục. Riêng Trường THCS Cầu Giấy, Hà Nội, có ba đội đạt thành tích cao ở hạng mục VEX IQ: SuperNova vào Top 3 liên minh bảng Design, IronBots vào Top 3 liên minh bảng Arts và Venus vào Top 4 liên minh bảng Science. Ở các sân chơi quốc tế khác, đội HMD 1 của Trường THPT chuyên Huỳnh Mẫn Đạt, An Giang giành Giải Nhì toàn cầu tại cuộc thi Robotics for Good Youth Challenge Global; đội GART 24751 của Trường THPT Chuyên Hà Nội – Amsterdam giành vị trí Á quân liên minh (2nd Finalist Alliance) tại FTC World Championship. Bên cạnh thành tích robotics, học sinh Trường THPT Chuyên Hà Nội – Amsterdam còn giành 2 Huy chương Bạc AI quốc tế (IAIO 2026), ghi dấu ấn ở lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Kết quả này ghi nhận nỗ lực, khả năng sáng tạo và bản lĩnh thi đấu của thế hệ trẻ Việt Nam trong môi trường cạnh tranh quốc tế.

Từ đấu trường quốc tế, sức hút của robotics tiếp tục lan tỏa, mở rộng không gian học tập, sáng tạo và thi đấu trong các trường học Việt Nam. Tại Vòng chung kết quốc gia VSAR 2025-2026, 90 đội tuyển đến từ 37 trường thuộc chương trình STEM INNOVATION PETROVIETNAM đã góp mặt. Các nội dung thi kết hợp robotics với năng lượng và những bài toán thực tiễn, tạo sân chơi để học sinh vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng và học hỏi lẫn nhau. Sự tham gia của nhiều trường miền núi, biên giới cho thấy phong trào sáng tạo có thể lan rộng khi điều kiện học tập được cải thiện.

Bên cạnh các sân chơi cấp quốc gia, hoạt động STEM tại các địa phương cũng được triển khai với nhiều hình thức, thu hút đông đảo học sinh tham gia. Tại An Giang, các cuộc thi STEM cấp tỉnh ghi nhận 341 dự án, trong đó 236 dự án đạt giải. Cao Bằng tổ chức giải “Kết nối STEM, kiến tạo tương lai 2026 – Robotics for Good Youth Challenge” với sự tham gia của 11 trường THCS, THPT trong tỉnh. Tại Lào Cai, Trường THPT Nguyễn Huệ tổ chức Ngày hội STEM thu hút khoảng 5.000 lượt người tham dự, có 30 đơn vị đại học, doanh nghiệp đồng hành và học sinh đến từ 7 tỉnh tham gia. Những hoạt động này tạo cơ hội để học sinh giới thiệu sản phẩm, trao đổi ý tưởng, học hỏi kinh nghiệm, đồng thời mở rộng kết nối giữa nhà trường với các cơ sở giáo dục đại học và doanh nghiệp.

Thành công của các đội tuyển STEM tại những sân chơi trong nước và quốc tế bước đầu cho thấy hiệu quả của các phòng học STEM trong khơi mở tư duy, rèn luyện kỹ năng và nuôi dưỡng năng lực sáng tạo của học sinh. Khi các phòng STEM trong hệ thống được kết nối, nguồn lực đầu tư sẽ được khai thác hiệu quả hơn, từng bước hình thành mạng lưới đổi mới sáng tạo thống nhất. Với sự đồng hành của nhà trường, doanh nghiệp và cộng đồng, những phòng STEM hôm nay sẽ góp phần bồi dưỡng một thế hệ có khả năng làm chủ công nghệ, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tương lai.

Sau một năm triển khai, những kết quả bước đầu cho thấy các phòng STEM INNOVATION PETROVIETNAM đang góp phần xây dựng nền giáo dục coi trọng năng lực thực hành, tư duy độc lập và đổi mới sáng tạo. Hướng đi này phù hợp với Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Nghị quyết đặt ra yêu cầu hiện đại hóa trường lớp, đầu tư phòng học thực hành và không gian trải nghiệm STEM/STEAM; đồng thời nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, phát triển năng lực số, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy, kiểm tra, đánh giá. Đây là cơ sở để giáo dục STEM được triển khai bài bản, gắn đầu tư cơ sở vật chất với đổi mới phương pháp dạy và học.

Trên nền tảng mạng lưới đã hình thành, các trường tăng cường kết nối, chia sẻ bài giảng, học liệu và kinh nghiệm vận hành; phối hợp tổ chức dự án chung, mở rộng cơ hội giao lưu chuyên môn. Việc khai thác thường xuyên mỗi phòng thực hành sẽ tạo thêm cơ hội phát hiện năng lực, nuôi dưỡng niềm yêu thích khoa học trong học sinh.

Thành công của các đội tuyển STEM tại những sân chơi trong nước và quốc tế bước đầu cho thấy hiệu quả của các phòng thực hành trong khơi mở tư duy, rèn luyện kỹ năng và nuôi dưỡng năng lực sáng tạo của học sinh. Kết quả ấy cũng cho thấy STEM INNOVATION PETROVIETNAM không chỉ là một chương trình an sinh xã hội trong lĩnh vực giáo dục, mà còn thể hiện sự chủ động của một doanh nghiệp trụ cột quốc gia trong kiến tạo nguồn lực phát triển dài hạn cho đất nước.

Bằng sự đồng hành bền bỉ, PETROVIETNAM đã, đang góp phần tạo nền tảng, trao cho thế hệ trẻ thiết bị hiện đại, mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, nuôi dưỡng ước mơ và vun đắp nguồn năng lượng quý giá nhất của đất nước: trí tuệ, khát vọng và sức sáng tạo của con người Việt Nam.