Sính chữ vô lối

Showbiz cuối năm 2022 lại dậy sóng bởi vụ tranh cãi ồn ào giữa ca sĩ mới thăng hạng sau 1 show (Ca sĩ mặt nạ) O Sen Ngọc Mai với nữ nhạc sĩ là Xesi. Xesi tố Ngọc Mai đã trình diễn ca khúc có tên "Tuý âm" do Xesi sáng tác tại Lễ hội âm nhạc Hò Dô 2022 (Hozo) và phòng trà Bến Thành mà chưa xin phép tác giả. Phía ngược lại, Ngọc Mai cho biết Ban tổ chức đã xin phép Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam, nơi Xesi đã uỷ quyền khai thác và quản lý tác phẩm.

Các bên đều hiểu luật theo cách riêng của mình và chắc chắn sẽ có phân định sớm bằng pháp lý. Nhưng nó đủ để đọng lại một điều đáng suy ngẫm sâu hơn, đó chính là thói sính, chuộng dùng chữ ngoại lai mà thực tế chưa nắm bắt hết được ý nghĩa của con chữ.

Xesi, trong bài đăng tố Ngọc Mai, cũng có nhấn mạnh về ý nghĩa của "Tuý âm". Theo cô, mọi người đang hiểu sai về chữ "túy" trong bài hát này. Cô nhấn mạnh rằng trạng thái say (túy) mà tác giả muốn thể hiện là say thanh âm, say nhạc điệu chứ không phải say rượu, say bia hay say thuốc. Chính vì thế tên bài hát mới là "Túy âm".

Đến đây, chắc chắn không ít người sẽ giật mình. Chúng ta từng được nghe nhiều từ có sử dụng chữ "túy" gốc Hán. Ví dụ như "Túy quyền" là bài quyền được trình diễn theo hình thức mô phỏng chuyển động của người say rượu. Hay "Túy ca" là bài ca được tấu lên trong trạng thái say rượu hoặc tụng ca trạng thái lâng lâng say men ấy. Bản thân chữ "túy" (?) cũng đã mang hàm nghĩa "say rượu" (xem từ điển Thiều Chửu) và khó có thể nào gượng ép "Túy âm" là "say thanh âm" được.

Xesi còn trẻ, có thể còn chưa có đủ kiến thức để nắm bắt sâu sắc nên đã hiểu "Túy âm" một cách ngây ngô đơn giản. Xesi không đáng bị trách vì sự ngây ngô ấy. Nhưng cô, cũng như rất nhiều người trẻ khác, đang rất đáng trách khi hồn nhiên sa vào thói sính dùng chữ ngoại một cách vô tội vạ trong khi tiếng Việt trong sáng hoàn toàn có lối viết, lối nói khác thay thế đủ rõ nghĩa và dễ hiểu. Trường hợp báo chí hiện nay chuộng dùng từ "phong sát" chẳng hạn. "Lệnh cấm" là một từ dễ hiểu hơn tại sao lại không sử dụng? Từ nhiều năm trước đã xuất hiện những từ lai căng như "đam mỹ", "chân ái", "soái ca"… nghe thì rất êm tai nhưng hiểu đúng đắn thì ít người có khả năng. Chúng được sử dụng nhiều khi lệch pha đi rất xa so với nghĩa gốc ban đầu. Nặng nề hơn là môi trường tiếng Việt lành mạnh đã bị ô nhiễm một cách đáng sợ.

Tiếng Việt, cũng như nhiều ngôn ngữ khác trên thế giới, vẫn chưa bao giờ đạt trạng thái hoàn thiện. Có những khái niệm mới mà ngôn ngữ chưa kịp cập nhật nên nhiều khi phải sử dụng tiếng nước ngoài để thay thế. Điều này cũng là bình thường. Nhưng trong quá trình phát triển, nếu có sự thay thế thì cần ưu tiên sử dụng phương án thay thế bằng tiếng mẹ đẻ, sự phát triển ấy mới góp phần để ngôn ngữ có đời sống của nó, có sức sống thực sự. Bảo tồn tiếng mẹ đẻ không chỉ là việc tập trung phát triển mà còn cần cả củng cố nó, với những gì có sẵn, dễ hiểu.

Việc lai căng vô tội vạ như hiện nay đã và đang góp phần làm nghèo nàn đi khả năng sử dụng tiếng Việt của giới trẻ, cũng là một nguyên nhân sâu xa mà giới trẻ ngày càng xa rời văn học. Việc đơn thuần chỉ đổ lỗi cho giáo dục là một sai lầm khi ngành giáo dục không hề liên quan đến các câu chuyện phổ biến trên các nền tảng xã hội như Youtube, TikTok, Facebook… Những câu chuyện ấy đủ tạo ra những trào lưu, đủ để dẫn dắt người trẻ sa lầy trong thói sính chữ ngoại lai vô lối.

Văn  Đoàn

Các tin khác

Khi trẻ em đang nhìn về phía chúng ta

Khi trẻ em đang nhìn về phía chúng ta

Trong lễ tốt nghiệp chương trình thạc sĩ ngành Quản trị - Phân tích định lượng, Đại học Duke, chàng trai Nguyễn Huỳnh Nhật Tiến (TP. Hồ Chí Minh) đã được chọn đại diện phát biểu.

Hai vạch nhân phẩm

Hai vạch nhân phẩm

Mỗi thời đại đều có nghi lễ chứng minh sự trong sạch của mình. Có thời người ta kê khai lý lịch, có thời là thú tội trước đám đông. Showbiz Việt Nam năm 2026 chọn phương thức khác: nước tiểu.

Kiên quyết loại bỏ những hành vi phi pháp trong hoạt động văn hóa

Kiên quyết loại bỏ những hành vi phi pháp trong hoạt động văn hóa

Ngay sau khi triển khai thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ, các cơ quan chức năng đã tập trung triển khai đồng bộ các biện pháp nhằm phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn, xử lý vi phạm và tội phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ.

Cái gốc vẫn từ con người

Cái gốc vẫn từ con người

Việc khởi tố các cá nhân, đơn vị vi phạm bản quyền mới đây đã thực sự tạo ra địa chấn trong làng giải trí. Những sai lầm của họ có thể có tính chất hệ thống hoặc cũng có thể do chưa hiểu biết tường tận về Luật Sở hữu trí tuệ. Nhưng, dù gì đi nữa, đó cũng là bài học đắt giá không chỉ đối với những cá nhân ấy mà còn đối với tất cả những ai đang hoạt động trong ngành sáng tạo ở Việt Nam.

Hành động mạnh mẽ để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Hành động mạnh mẽ để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Không chỉ nhà đầu tư hay doanh nhân trong các lĩnh vực xuất bản, điện ảnh, âm nhạc, chương trình truyền hình... mà văn nghệ sĩ hẳn cũng sẽ phấn khởi trước việc cả nước ra quân thực hiện cao điểm ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tại Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026.

Thành nhân không hề dễ dàng

Thành nhân không hề dễ dàng

“Harmony (hòa âm) là nền móng của âm nhạc Homophonic (kết cấu âm nhạc đồng âm) và hơn thế nữa. Kiến thức môn học này gần như là quá lớn để quãng đời của những sinh viên chăm chỉ và có năng khiếu bẩm sinh có thể học hết. Lịch sử hòa âm trải dài từ tiền cổ điển, cổ điển, lãng mạn, hiện đại, jazz, rock... cho tới nay mai vẫn còn liên tục phát triển. Ảnh chụp từ buổi học mà 100% người tới lớp là những bạn xin vào dự thính”.

Văn hóa Việt Nam, tầm nhìn phát triển

Văn hóa Việt Nam, tầm nhìn phát triển

Tháng 5, tháng của những sự kiện lịch sử trọng đại, đó cũng là dấu mốc quan trọng để chúng ta ứng chiếu quá khứ với thực tại để thấy được bước tiến cũng như tầm nhìn và cơ hội phát triển của đất nước. Cảm quan của từng cá nhân trước thời đại sẽ nói lên nhận thức chính trị và nền tảng văn hóa đó.

Từ lao động số tạo nên nét đẹp văn hóa số

Từ lao động số tạo nên nét đẹp văn hóa số

Ngày Quốc tế Lao động 1/5 là dịp tôn vinh người lao động với những đóng góp xây dựng cộng đồng, quốc gia và thế giới. Đây cũng là dịp để suy ngẫm sâu sắc hơn về những thay đổi của lao động trong bối cảnh mới.

Một góc nhìn khác về bạo lực học đường

Một góc nhìn khác về bạo lực học đường

Vụ việc một nam sinh trung học cơ sở ở Ninh Bình bị bạn học đánh hội đồng gần đây tiếp tục đặt ra một câu hỏi lớn cho phụ huynh và những người làm giáo dục: “Chúng ta cần phải làm gì?”. Và, lại như những vụ việc tương tự đã diễn ra, luôn là những đáp án quen thuộc được nhắc đến, từ chuyện phải chế tài thật nặng cho tới những đề xuất về vai trò của ngành giáo dục...

Văn hóa, nghệ thuật có thêm nhiều cơ hội

Văn hóa, nghệ thuật có thêm nhiều cơ hội

Dịp nghỉ lễ 30/4 và 1/5 năm nay, giới sản xuất, biên tập kênh chương trình nước ngoài trên dịch vụ phát thanh, truyền hình trả tiền hoặc sản xuất kênh chương trình chuyên quảng cáo, cung cấp dịch vụ mạng xã hội... đón nhận tin vui từ việc Chính phủ cắt giảm, đơn giản hóa nhiều thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL).

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.