Rắn rỏi như Voltaire

Đại văn hào Pháp Voltaire (1694-1778) được xem là một nhà "bách khoa toàn thư" của nước Pháp thế kỷ XVIII. Ngoài tài năng sáng tác, ông còn nổi tiếng là người hóm hỉnh, thông minh trong đối đáp và thẳng thắn, dũng cảm trong hành xử với nhiều giai thoại được hậu thế truyền tụng từ mấy trăm năm nay.

Năm Voltaire 21 tuổi, ông từng bị tống giam vào ngục Bastille chỉ vì đã có câu nói châm trích một quan phụ chính của vua Louis XV. Khi vị này quyết định bán đi một nửa số ngựa trong các chuồng ngựa của hoàng gia với lý do tiết kiệm, Voltaire đã mỉa mai: "Giá như loại đi một nửa số con… lừa trong triều đình thì có lợi hơn". Câu bình luận đến tai viên quan phụ chính. Ông ta phẫn nộ cho gọi Voltaire đến và dọa sẽ cho ông tận mắt được thấy một thứ mà ông chưa trông thấy bao giờ. "Cái gì vậy, thưa ngài?" -  Voltaire hỏi. "Đó là mặt bên trong của ngục Bastille". Voltaire bị đưa vào giam ở ngục Bastille. Tại đây, ông quyết trở thành thi sĩ và dành nhiều thời gian cho việc sáng tác thơ. Một thời gian sau, thấy ông vô hại, viên quan phụ chính quyết định phóng thích nhà thơ trẻ và hào phóng cấp cho ông tiền tiêu hằng tháng. Được tin trên, Voltaire đã viết thư cảm ơn viên quan phụ chính. Ông hóm hỉnh cho biết, ông xin nhận số tiền phụ cấp để ăn, còn vấn đề "chỗ ở" thì xin để ông được tự… lo liệu.

Voltaire là người rất trọng danh dự. Vì không thuộc tầng lớp quý tộc nên từng có lúc ông bị khinh khi. Một lần, trong bữa tiệc, khi mọi người đang nghe ông thao thao kể chuyện thì một nhà quý tộc tên gọi De Rohan hất hàm hỏi: "Thằng nào đang lớn tiếng vậy?". Voltaire phản ứng lại ngay: "Thưa ngài, nó là một thằng không mang danh quý tộc". Vị quý tộc nọ đùng đùng nổi giận. Trở về, ông ta thuê côn đồ tới hành hung Voltaire, khiến ông bị thương tích. Voltaire khảng khái tìm gặp bằng được vị quý tộc nọ, yêu cầu ông ta đấu… gươm. Vị quý tộc không dám, còn nhờ người anh trai phụ trách an ninh bố trí quân bảo vệ mình. Để an toàn cho vị quý tộc, người anh kiếm cớ nhốt Voltaire vào ngục Bastille. Sau đó ông bị đẩy sang sống tại Anh.

Sinh thời, Voltaire từng có tình bạn khăng khít nhiều năm với Hoàng đế Friedrich II của nước Phổ (tức nước Đức ngày nay). Hai người thường say mê đàm đạo với nhau bằng tiếng Pháp về tất cả các lĩnh vực triết học, văn chương, chính trị… Tình bạn giữa họ chỉ bị rạn nứt kể từ lần Voltaire đầu tư tiền vào các chứng phiếu Saxon, là điều bị Hoàng đế Friedrich nghiêm cấm. Voltaire thắng đậm và chuyện lọt đến tai hoàng đế. Friedrich rất giận. Hoàng đế thốt lên với những người hầu cận: "Tôi chỉ cần nó thêm một năm nữa. Vắt chanh xong, tôi sẽ bỏ vỏ". Vonltaire biết chuyện, rất buồn. Ông còn tiếp tục mâu thuẫn với người bạn - hoàng đế của mình khi bênh vực một nhân vật mà hoàng đế không ưa, thậm chí còn viết bài công kích một người mà Hoàng đế Friedrich công khai ủng hộ. Vì việc này mà Voltaire phải bỏ đến sống ở Frankfurt (một thành phố của Đức), khi ấy không nằm trong sự cai quản của Hoàng đế Friedrich II.

Những ngày cuối đời, Voltaire trở về sống ở Paris (Pháp). Khi ông ốm nặng nằm liệt giường, hai chân bị phù, miệng thổ huyết, nhiều người hay tin đã đến thăm ông. Các giáo sĩ Cơ đốc cũng kéo đến, định bụng thuyết phục Voltaire xưng tội. Họ lo, nếu ông không làm vậy thì ngộ nhỡ có mệnh hệ nào, thi thể ông sẽ bị các nhà thờ từ chối chôn cất (Voltaire từng bị trừng phạt vì có quan điểm trái ngược với nhà thờ). Một tu sĩ có kinh nghiệm được cắt cử để thuyết phục Voltaire. Cực chẳng đã, Voltaire viết mấy dòng, đại thể là ông sinh ra trong đạo Cơ đốc và muốn chết trong đạo Cơ đốc, rằng ông xin lỗi Thượng đế và nhà thờ. Sau khi đọc những dòng trên, vị tu sĩ cảm thấy băn khoăn, muốn Voltaire nói "rõ" hơn sự ăn năn hối lỗi của mình. Voltaire bực bội xua tay: "Thưa ngài tu sĩ. Ngài nên chú ý là tôi đang bị ho ra máu đấy. Hãy đề phòng đừng để máu của Chúa lẫn vào máu của tôi". Vị tu sĩ nghe vậy, biết Voltaire vẫn không chịu thay đổi quan điểm nên chỉ còn cách ra về.

Quả như các vị tu sĩ tiên lượng, sau khi Voltaire mất, các thánh đường ở Paris khước từ việc làm lễ và cấp đất để chôn cất ông. Bạn bè, người thân phải đưa thi hài ông lên xe - như thể một người đang sống - ra khỏi Thủ đô Paris. Tại Scellières họ mới gặp một linh mục đồng ý cho an táng Voltaire trên đất nhà thờ. Mãi 13 năm sau (năm 1791), Quốc hội Pháp mới đi đến quyết định đồng ý đưa hài cốt của nhà đại văn hào vào an táng tại Điện Panthéon, là nơi yên nghỉ vĩnh hằng của một số danh nhân có công lớn với nước Pháp. Đã có hơn nửa triệu người tham gia buổi lễ trọng thể này

Đỗ Gia Bảo

Các tin khác

Bức huyết họa chứa chan niềm kính yêu

Bức huyết họa chứa chan niềm kính yêu

Không chỉ là một tác phẩm hội họa đặc biệt của mỹ thuật kháng chiến Việt Nam, bức huyết họa “Bác Hồ và ba thiếu nhi Trung - Nam - Bắc” còn là biểu tượng đẹp của lòng yêu nước, niềm tin cách mạng và tình cảm thiêng liêng mà văn nghệ sĩ Nam Bộ dành cho Bác Hồ trong những năm tháng kháng chiến gian lao.

Đến thời của phim lịch sử?

Đến thời của phim lịch sử?

Sau dòng phim kinh dị lấy cảm hứng từ chất liệu văn hóa dân gian, giới làm phim dự đoán thể loại tiếp theo “làm mưa làm gió” phòng vé Việt chính là phim lịch sử. Nhìn hàng loạt dự án chuẩn bị nối nhau ra rạp hoặc đang lên kế hoạch bấm máy, dự đoán này hoàn toàn có cơ sở.

Liên hoan Thơ Quốc tế lần thứ 2 tại Hà Nội: Thơ cất lên tiếng nói hòa bình

Liên hoan Thơ Quốc tế lần thứ 2 tại Hà Nội: Thơ cất lên tiếng nói hòa bình

Liên hoan thơ quốc tế lần thứ hai (từ ngày 20 đến 25/3/2026) với chủ đề "Giao hòa" là một cuộc đoàn tụ của những tâm hồn say đắm với cuộc đời, lặn lội từ 8 quốc gia và vùng lãnh thổ xa xôi: Ý, Hungary, Úc, Nga, Uzbekistan, Thái Lan, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc). Họ cùng có mặt tại đồi Nghệ Sĩ (Yên Bài, Hà Nội), mượn mảnh đất hình chữ S để tìm kiếm một phương thuốc chữa lành mang tên: Thi ca và Hòa bình.

Khi Hollywood không còn là nước Mỹ

Khi Hollywood không còn là nước Mỹ

Hollywood cũng là một biểu tượng của nước Mỹ như lá cờ hoa hay loài đại bàng đầu trắng. Các bộ phim Hollywood không chỉ đem lại phồn thịnh cho Hoa Kỳ mà còn tuyên truyền cho sự giàu có và tráng lệ của nước Mỹ ra khắp thế giới. Vậy nhưng ngành điện ảnh Mỹ lại đang phải đối diện với câu hỏi: "Hollywood chỉ là thương hiệu hay còn gắn chặt với một mảnh đất?".

"Thời tiết của ký ức..."

"Thời tiết của ký ức..."

"Bởi vì là một nỗi đau nên quá khứ vẫn còn sống mãi, và bởi nỗi đau quá khứ còn sống mãi về sau ta mới có được một quãng đời êm lặng, một nếp sống bình yên, một tư duy thư thả, một tấm lòng khoan thứ và một cảm giác có hậu với cuộc đời cùng số phận".

Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ

Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ

Ngày 7/5/2026 vừa qua, NXB Kim Đồng phối hợp với Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn tổ chức tọa đàm: "Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ" và giới thiệu về "Giải thưởng Văn học Kim Đồng".

Âm nhạc không đơn thuần chỉ là giải trí

Âm nhạc không đơn thuần chỉ là giải trí

Trong bối cảnh đời sống âm nhạc đang bị chi phối bởi nhiều chương trình giải trí, nhạc sĩ Dương Cầm lại chọn một con đường khó, ra mắt chuỗi chương trình mang tên “Phòng khách 3 thế hệ”, với mong muốn kết nối các thế hệ trong một gia đình bằng âm nhạc. Theo anh, “nghệ thuật nói chung hay âm nhạc nói riêng không đơn thuần chỉ là giải trí, mà nó còn có sứ mệnh mang đến cho con người khát khao được yêu thương, gắn kết. Đó là bản chất của nghệ thuật”.

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương” - bộ phim lịch sử - tình báo được lấy cảm hứng từ một số chuyên án trong hơn 25.000 bộ hồ sơ chiến sĩ tình báo viên Việt Nam sẽ được Điện ảnh CAND sản xuất trong thời gian tới. Không chỉ là món quà tri ân sự hy sinh thầm lặng của lực lượng tình báo CAND, bộ phim còn ghi dấu sự “tái xuất” màn ảnh rộng, sau gần 40 năm vắng bóng của đề tài tình báo - một trong những chất liệu đặc biệt và khó khai thác nhất của điện ảnh Việt Nam.

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Tại Việt Nam, chuyển đổi số trong ngành sách không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và thói quen của độc giả. Với một dân tộc có tỷ lệ đọc sách khá thấp như Việt Nam thì chuyển đổi số được kỳ vọng là một cơ hội giúp ngành sách phát triển văn hóa đọc, bởi số hóa đã giúp sách "vượt qua giới hạn của sách giấy, kiến tạo những trải nghiệm tri thức đa chiều".

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Trước thềm lễ trao giải Oscar lần thứ 99 dự kiến diễn ra vào năm 2027, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) vừa công bố những thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây được đánh giá là một trong những sự lắng nghe cần thiết trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh đang thay đổi một cách nhanh chóng trước sức ép của trí tuệ nhân tạo (AI) và trải nghiệm ngày càng đa dạng trong cách thưởng thức nghệ thuật.

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Là một trong những gương mặt tiêu biểu dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc qua ngôn ngữ sân khấu hiện đại, mới đây đạo diễn Vạn Nguyễn là người Việt đầu tiên được UNESCO Nhật Bản vinh danh “Đạo diễn vì sứ mệnh bảo tồn giá trị văn hóa UNESCO 2025”. Chuyên đề Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện cùng đạo diễn Vạn Nguyễn về hành trình bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt.

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Trong hơn 20 năm qua, ông Nguyễn Lân Bình đã dày công nghiên cứu và tìm tòi được nhiều tư liệu quý giá về ông nội mình - học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Những tư liệu ấy đã góp phần quan trọng làm sáng rõ công lao, thành tựu quan trọng về học giả Nguyễn Văn Vĩnh đối với nền văn học, báo chí nước nhà, trong đó có sự phổ cập và phát triển chữ quốc ngữ với bản dịch “Truyện Kiều” được in lần đầu tiên ở miền Bắc vào năm 1913.

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

“Cuộc thi dịch Văn học Việt - Trung, Trung - Việt” năm 2026 vừa chính thức khởi động tại TP Hồ Chí Minh. Bước qua mùa giải thứ hai, cuộc thi không chỉ là nơi giao lưu văn chương giữa hai nước mà còn được kỳ vọng trở thành mảnh đất màu mỡ để phát hiện và bồi dưỡng những “mầm xanh” dịch thuật.

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Khi đến thăm họa sĩ Tô Chiêm sau cơn đột quỵ cách đây 2 năm, tôi không hình dung có một ngày lại được trò chuyện và chia sẻ với anh trong sự kiện trưng bày nghệ thuật “Khói” với tâm thế của một người họa sĩ điềm tĩnh trở lại với hội họa sau tất cả.

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Những năm gần đây, với sự ra đời của show diễn thực cảnh được tổ chức tại các địa điểm du lịch đã đem đến cho khán giả là khách du lịch nhiều trải nghiệm mới mẻ. Việc tổ chức các show diễn thực cảnh tại các địa chỉ du lịch nổi tiếng đang được xem là hoạt động tích cực không chỉ để thu hút khách du lịch mà còn là dấu ấn của sự kết nối giữa du lịch với văn hóa và di sản.

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Những năm gần đây, giới xuất bản thế giới đã liên tục cảnh báo về mối đe dọa của trí tuệ nhân tạo (AI) đến quá trình sáng tạo, trong việc các “ông lớn công nghệ” sử dụng trái phép vô số tác phẩm để huấn luyện thuật toán cũng như thực trạng ngày càng khó phân biệt đâu là tác phẩm đến từ con người, đâu là sản phẩm đến từ máy móc…

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Giữa những ngày tháng tư lịch sử, một loạt sản phẩm âm nhạc mang tinh thần yêu nước ra mắt công chúng đã tạo nên điểm nhấn đặc biệt trong đời sống âm nhạc. Nỗ lực làm mới cảm hứng truyền thống bằng những sáng tạo độc đáo và hơi thở hiện đại góp phần lan tỏa tình yêu Tổ quốc một cách gần gũi và giàu cảm xúc.

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Việt Nam và New Zealand đã có hơn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên vẫn có một khoảng trống lớn trong giao lưu văn chương giữa hai nước. Không chờ đợi sự thúc đẩy và đầu tư từ phía Chính phủ hai bên, các nhà thơ của hai nước sau hơn một năm kết nối, đã tổ chức được bước đi đầu tiên khởi động cho việc giới thiệu tác phẩm văn chương cho nhau, và xúc tiến các hoạt động chung nhằm thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết và thấu hiểu tâm hồn của nhau.