Phim truyền hình về đề tài chính luận: Vấn đề "nóng", thông điệp sâu sắc

1. Ngay từ khi phát sóng, bộ phim “Lằn ranh” (đạo diễn: NSƯT Mai Hiền) đã thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả. Bộ phim có bối cảnh ở tỉnh Việt Đông khi bước vào giai đoạn sáp nhập, tinh gọn bộ máy. Nhiều khó khăn, bề bộn đến với những người gánh vác trọng trách sắp xếp nhân sự, chuẩn bị cho guồng máy mới.

Trong sự chuyển đổi ấy, nhiều khi họ rơi vào tình thế phải lựa chọn thỏa hiệp hay đối đầu. Những nhân vật như Bí thư Trần Sơn, Chủ tịch Nguyễn Văn Thủy, Phó bí thư Lê Đình Sách hay Phó viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Bùi Hằng Thu... đều được khắc họa rõ nét từ ngoại hình đến diễn biến tâm lý, tính cách.

Trước “Lằn ranh”, bộ phim khai thác hình ảnh người chiến sĩ CAND có tên “Có anh nơi ấy bình yên” cũng đã tạo được hiệu ứng tốt trong khán giả. Khác với những bộ phim cùng đề tài trước đó, bộ phim mang đậm dấu ấn thời sự, phản ánh sống động một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước: đưa Công an chính quy về cơ sở, việc triển khai Đề án 06 phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia…

Ngoài ra là những vấn đề nổi cộm hiện nay đang được dư luận quan tâm như thực phẩm bẩn, hàng giả, hàng nhái, chuyển đổi đất đai trái phép… Tuy nhiên, ê kíp đã làm “mềm hóa” một đề tài nặng tính chính luận, phản ánh những vấn đề xã hội vĩ mô thông qua những câu chuyện đời thường, gần gũi.

Như chuyện cậu bé Thiện mới 14 tuổi bỏ học đi theo giang hồ, chuyện tranh chấp đất đai của anh em ông Hòa - Thuận - Quá, những oái oăm nảy sinh khi vợ chồng ly hôn vẫn phải sống chung một nhà… Ngoài câu chuyện phim với những giờ phút căng thẳng liên quan đến vụ án thì các nhà làm phim cũng lồng ghép trong đó nhiều nhân vật hài hước, những tình huống, chi tiết gây cười đầy ắp tính giải trí, thư giãn.

Vượt lên trên mục đích giải trí của phim truyền hình, dòng phim chính luận luôn là những dự án lớn, dài hơi, được đầu tư mạnh ở nhiều khâu. Trước đó, bộ phim truyền hình “Sinh tử” dài 80 tập, phản ánh cuộc đấu tranh cam go, quyết liệt trong công tác phòng, chống tham nhũng cũng đã tạo dấu ấn đậm nét trong lòng khán giả.

Tiếp đó, bộ phim “Hành trình công lý” khai thác đặc thù công việc của ngành Kiểm sát nhân dân, đặc biệt là của cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân tối cao. “Chạy án” lại đề cập tới những vấn đề thời sự nhức nhối từ bao lâu nay như tham ô, thoái hóa đạo đức, rửa tiền, biển thủ công quỹ… “Đấu trí” không ngại phơi bày câu chuyện nâng khống giá kit xét nghiệm COVID–19 thời gian qua.

Điểm cộng lớn nhất của các phim nằm ở đề tài hấp dẫn khi lấy cảm hứng từ những sự kiện mang tính thời sự, những đại án tham nhũng, tiêu cực trong đời sống xã hội.

Đặc biệt, thời gian gần đây, những bộ phim về đề tài chính luận được xây dựng với cốt truyện chặt chẽ, hấp dẫn, tính cách, số phận nhân vật rất đời. Trong “Lằn ranh”, các nhân vật được xây dựng với tính cách sắc nét, tình huống, ngôn ngữ thoại gần gũi với đời sống cho thấy đúng bản chất cuộc sống: đôi khi ranh giới tốt - xấu, đúng - sai không thể quá rạch ròi. Ở mỗi nhân vật, người xem nhìn thấy sự cân nhắc, do dự của họ trước mỗi quyết định, hành động bởi họ đang ở giữa lằn ranh của danh dự và lợi ích, giữa trách nhiệm và sự an toàn cá nhân.

NSND Trung Anh vào vai Phó bí thư thường trực tỉnh ủy đa diện và chứa đựng đầy yếu tố bất ngờ. Bùi Hằng Thu (Hồng Diễm thủ vai) là Phó viện trưởng Viện Kiểm sát tỉnh nghiêm túc, cẩn trọng, quyết đoán, quá ham công tiếc việc đôi khi quên dành thời gian cho gia đình. Diễn viên Mạnh Trường cũng vào vai Ngọc Triển - một Chánh văn phòng khôn khéo, giỏi xoay sở, luôn biết cách “dĩ bất biến ứng vạn biến” …

Ở bộ phim “Có anh nơi ấy bình yên”, đạo diễn mạnh dạn đưa vào phim những chi tiết như cán bộ Công an ngại ngần trước công tác mới, nhiệm vụ mới với những kiến thức hiện đại mình chưa kịp cập nhật. Những chiến sĩ lâm vào hoàn cảnh đau đầu khi đối tượng trong vụ việc mình xử lý liên quan tới hàng xóm láng giềng, người thân. Đó là những câu chuyện không hiếm gặp trong thực tế công tác chiến đấu của chiến sĩ Công an khi tăng cường về địa phương.

2. Trong bức tranh của phim truyền hình Việt, dòng phim chính luận xuất hiện từ khá sớm và tạo được tiếng vang với những đại diện tiêu biểu như “Sinh tử” đề cập đến tham nhũng và sự tha hóa quyền lực ở địa phương, “Chủ tịch tỉnh”, “Ma làng”, “Gió làng Kình”... phản ánh các vấn đề chính trị, kinh tế - xã hội ở nông thôn thời đổi mới. Cùng với sự đầu tư đồng bộ ở nhiều khía cạnh để chất lượng phim ngày càng nâng cao, những bộ phim chính luận gần đây đã thoát khỏi sự khô khan, khuôn mẫu vốn được mặc định khi nghĩ về dòng phim này.

Đặc biệt, các bộ phim phản ánh những vấn đề mà nhân dân quan tâm như chuyện bổ nhiệm, luân chuyển sắp xếp nhân sự, việc Công an chính quy được tăng cường về địa phương mang đến những đổi thay gì trong nhận thức và đời sống nhân dân… Những vấn đề đó đã được các nhà làm phim khéo léo phản ánh không chỉ thuần túy là thủ tục hành chính, qua đó thấy được thước đo đạo đức, sự minh bạch, và trách nhiệm công vụ của những cán bộ nhà nước. Trong guồng quay của quyền lực và những thế lực ngầm, liệu những con người liêm chính có kiên định đứng lên bảo vệ lẽ phải, đẩy lùi bóng tối?

Phim chính luận luôn được xem là thách thức với các nhà làm phim, ngay cả với các đạo diễn giàu kinh nghiệm. Những khó khăn đến từ nội dung kịch bản, xây dựng nhân vật, chọn diễn viên… Nội dung kịch bản khai thác những đề tài nóng, động chạm tới những vấn đề thời sự chính trị cần những nhà viết kịch bản chắc tay, giàu trải nghiệm và am hiểu sâu sắc đa lĩnh vực. Đạo diễn mang trên mình áp lực làm sao kể câu chuyện ấy thật thú vị, hấp dẫn. Còn lại, các gương mặt diễn viên được “chọn mặt gửi vàng” cũng phải giàu kinh nghiệm diễn xuất để hóa thân chân thực, thuyết phục.

Với kinh nghiệm nhiều năm ở lĩnh vực sáng tác kịch bản, nhà viết kịch Chu Thơm cho rằng “Những bộ phim về đề tài chính luận thường đụng chạm đến những vấn đề nóng của xã hội và mang tính thời sự, hứa hẹn mang đến những giây phút hấp dẫn, kịch tính vì vậy dễ thu hút sự quan tâm của khán giả ngay từ ban đầu. Tuy nhiên, cũng sẽ dễ gây thất vọng nếu khán giả không cảm nhận được sự chân thực của câu chuyện họ đang chứng kiến hay hơi thở thời đại mà họ đang trải qua. Vì thế, kịch bản phim cần cân bằng giữa tâm lý và thời sự”.

“Lằn ranh” đang trở thành cái tên được nhắc đến nhờ vấn đề thời sự nóng hổi, nhịp phim kịch tính, tuyến nhân vật đa chiều và diễn xuất chắc tay. Trái lại, “Có anh nơi ấy bình yên” lại hấp dẫn bởi những câu chuyện gần gũi, giản dị vừa hài hước vừa chân thực.

Ngoài ra, một yêu cầu đặt ra với những bộ phim thuộc dòng chính luận đó là sự chắc chắn về nghiệp vụ và tính chân thực. Vì vậy, ở các bộ phim luôn có sự góp ý tư vấn, hỗ trợ về nghiệp vụ của những cơ quan, đơn vị chức năng như lực lượng Công an, Viện Kiểm sát, Tòa án… Những góp ý đó đã góp phần để những nhân vật đặc thù của các ngành như công an, kiểm sát viên, cán bộ tòa án, kiểm lâm… được tái hiện một cách đúng đắn, chuẩn xác, vừa nghiêm ngắn về nghề nghiệp nhưng cũng gần gũi với đời sống.

Như đặc trưng thể loại, những bộ phim chính luận thường không quá đầu tư vào yếu tố kỹ xảo mà tập trung vào khắc họa bức tranh xã hội thực tế với bối cảnh quen thuộc: cơ quan, phòng họp hay làng xóm, gia đình… nơi mọi mặt của đời sống được phơi bày rõ nét. Nhưng chính sự chân phương, gần gũi của bối cảnh mang đến cho khán giả cảm xúc thân thuộc như đang kể câu chuyện của chính mình. Vì thế, những thông điệp sâu sắc về giá trị đạo đức, trách nhiệm trong công việc, sự nhân văn cuộc sống lan tỏa tự nhiên, bình dị tới mỗi khán giả.