Những hệ lụy nhiều mặt từ công nghệ cao

Các nhà nghiên cứu đã khảo sát các chuyên gia và các bên liên quan về công nghệ, nói chung những người này đều đồng ý rằng công nghệ mới có thể giúp con người tìm và thu thập thông tin một cách hiệu quả nhanh nhất có thể, nhưng mặt khác, công nghệ cũng có thể khiến chúng ta liên tục mất kiên nhẫn, thường xuyên bị phân tâm và tuyệt vọng...

Sự phổ cập internet với tốc độ mở rộng đáng kinh ngạc trên phạm vi toàn cầu trong những năm gần đây đã đem đến cho nhân loại nhiều cơ hội giao tiếp, giao lưu và học hỏi trong kỷ nguyên Cách mạng công nghệ 4.0.

Trong lĩnh vực chăm sóc sức khoẻ, Interrnet vạn vật (IoT) cũng tạo ra nền tảng số cho các chương trình, kế hoạch và giải pháp Sức khoẻ thông minh trên phạm vi toàn cầu theo chủ trương của WHO. Nhưng mặt khác, internet nói riêng và công nghệ số nói chung cũng gây ra những hệ lụy về sức khoẻ và tâm lý, nhất là với lứa tuổi vị thành niên đang có những thay đổi lớn trong phát triển thể chất, tâm lý và xã hội, lại tương đối non nớt trong kiểm soát nhận thức và cảm xúc, dẫn đến nghiện internet và những căn bệnh tinh thần khác gây ảnh hưởng lớn đến trí tuệ, nhân cách và năng lực làm việc. 

Chứng rối loạn nghiện Interrnet (IAD)

Dữ liệu từ Hiệp hội Internet Thanh niên Trung Quốc (ngày 2-2-2010) đã chứng minh rằng tỷ lệ nghiện internet ở thanh niên thành thị Trung Quốc là khoảng 14%, tổng số là 24 triệu người. Các hội chứng tâm lý dễ bị tổn thương, rối loạn cảm xúc và nghiện ngập tăng cao là một trong những vấn đề sức khỏe tâm thần phổ biến ở thanh thiếu niên Trung Quốc.

Chứng rối loạn nghiện internet (IAD) hiện đang ngày càng trở nên nghiêm trọng. Việc sử dụng internet không đúng cách đã dẫn đến suy giảm sức khỏe tâm lý của cá nhân, thất bại trong học tập và giảm hiệu suất làm việc. Vấn đề IAD đang ngày càng phổ biến và đã thu hút sự chú ý của các bác sĩ tâm thần, nhà giáo dục và công chúng.

Internet phát triển bên cạnh những ưu điểm là những hệ lụy kéo theo trong đó chứng nghiện internet đang huỷ hoại não bộ con người.
Internet phát triển bên cạnh những ưu điểm là những hệ lụy kéo theo trong đó chứng nghiện internet đang huỷ hoại não bộ con người.

Các nghiên cứu gần đây ở Trung Quốc cho thấy rối loạn nghiện internet (IAD) có liên quan đến những bất thường về cấu trúc trong chất xám não. Một số nghiên cứu đã điều tra mức độ ảnh hưởng của nghiện internet đối với tính toàn vẹn cấu trúc vi mô của các dây thần kinh chính. Tiểu ban Bệnh viện Tây Trung Quốc thực hiện các thủ tục nghiên cứu đã được phê duyệt về Nghiên cứu con người theo Tuyên bố Helsinki. Họ đưa ra tám câu hỏi sau để các thành viên được chọn nghiên cứu trả lời có đúng hay không. Tám câu hỏi đó là:

(1) Bạn có cảm thấy bị cuốn hút vào Internet (nhớ hoạt động trực tuyến trước đó hoặc mong đợi phiên trực tuyến tiếp theo) không?

(2) Bạn có cảm thấy vui hơn nếu bạn tăng thời lượng trực tuyến không?

(3) Bạn có nhiều lần bị thất bại trong việc kiểm soát, giảm bớt hoặc bỏ sử dụng Internet không?

(4) Bạn có cảm thấy lo lắng, nóng nảy, chán nản hoặc nhạy cảm khi cố gắng giảm hoặc bỏ sử dụng Internet không?

(5) Bạn có kéo dài thời gian trực tuyến lâu hơn dự định ban đầu không?

(6) Bạn đã có nguy cơ mất một mối quan hệ, một công việc, một kế hoạch học tập hoặc một cơ hội nghề nghiệp quan trọng vì Internet hay chưa?

(7) Bạn đã nói dối với các thành viên gia đình, nhà trị liệu hoặc những người khác để che giấu việc bạn sử dụng Internet hay chưa?

(8) Bạn có sử dụng Internet như một cách để giảm tâm trạng lo lắng hay chạy trốn các vấn đề rắc rối khó chịu (ví dụ: cảm giác bất lực, tội lỗi, lo lắng hoặc trầm cảm) hay không?

Tất cả tám câu hỏi đã được dịch sang tiếng Trung Quốc. Các bác sỹ khẳng định rằng ít nhất có năm câu hỏi được khẳng định là có như vậy trên thực tế. Tổng hợp lại các câu trả lời cho thấy người dùng bị lệ thuộc vào internet. Sau đó, để sàng lọc các đối tượng này, Beard và Wolf đã sửa đổi các tiêu chí và phân loại cụ thể các câu hỏi nhằm xác định rõ hơn tình trạng nghiện internet.

Nghiện là một quá trình dần dần, vì vậy các nhà nghiên cứu đã điều tra xem liệu có bất kỳ thay đổi tuyến tính trong cấu trúc não hay không. Thời gian của bệnh được ước tính thông qua chẩn đoán hồi cứu. Các bác sỹ đã yêu cầu các đối tượng nhớ lại phong cách sống của họ khi ban đầu họ nghiện internet và kiểm tra lại họ với tiêu chí YDQ được sửa đổi bởi Beard và Wolf, mặt khác, nói chuyện với cha mẹ của họ qua điện thoại để xác nhận độ tin cậy của những thông tin do các đối tượng IAD tự báo cáo.

Kết quả cho thấy các đối tượng IAD đã dành 10,2 ± 2,6 giờ mỗi ngày để chơi game trực tuyến. Số ngày sử dụng internet mỗi tuần là 6,3 ± 0,5. Các nhà nghiên cứu cũng xác minh lại thông tin này từ bạn cùng phòng và bạn cùng lớp của các đối tượng được phỏng vấn. Để nghiên cứu sự tương tác giữa thay đổi chất xám và thay đổi chất trắng, một phân tích tương quan đã được thực hiện giữa khối lượng chất xám bất thường và giá trị FA của chất trắng trong nhóm IAD.

Các nhà nghiên cứu khẳng định rằng IAD dẫn đến tình trạng tâm lý cá nhân bị suy giảm, thất bại trong học tập và giảm hiệu suất làm việc ở thanh thiếu niên. Tuy nhiên, các bác sỹ cho rằng hiện tại không có điều trị tiêu chuẩn cho IAD. Phát triển các phương pháp hiệu quả để can thiệp và điều trị IAD sẽ đòi hỏi trước tiên phải thiết lập sự hiểu biết rõ ràng về các cơ chế.

 Nhận thức về các bất thường cấu trúc não trong IAD là rất quan trọng để xác định các dược liệu có thể để điều trị rối loạn này. Nghiên cứu này không tìm thấy vùng não nào cho thấy khối lượng chất xám tăng lên trong các đối tượng nghiện internet, nhưng đã phát hiện ra sự thay đổi thể tích chất xám và thay đổi FA chất trắng ở thanh thiếu niên mắc IAD và mối liên quan giữa những bất thường về cấu trúc đó với thời gian nghiện internet.

Nghiên cứu đã cung cấp bằng chứng chỉ ra rằng các đối tượng IAD có nhiều thay đổi cấu trúc trong não. Sự thay đổi chất xám và chất trắng thay đổi FA của một số vùng não có mối tương quan đáng kể với thời gian nghiện internet. Từ đó IAD dẫn đến thay đổi cấu trúc não ở thanh thiếu niên và những bất thường về cấu trúc này có thể liên quan đến suy giảm chức năng trong kiểm soát nhận thức, giống như những người nghiện ma tuý, lạm dụng chất dài hạn.

Hiện chưa có điều trị tiêu chuẩn cho căn bệnh này. Các phòng khám ở Trung Quốc đã thực hiện điều trị sốc điện, có được tiếng vang. Các nhà khoa học đã đưa ra giả thuyết rằng nghiện internet lâu dài sẽ dẫn đến thay đổi cấu trúc não và những bất thường về cấu trúc này có liên quan đến suy giảm chức năng trong kiểm soát nhận thức ở các đối tượng nghiện internet. Mặt khác, sự bất thường về cấu trúc của các vùng não nhất định có tương quan với thời gian nghiện.

Công nghệ ảnh hưởng đến tâm trí và kỹ năng xã hội

Dự án Internet và Cuộc sống Hoa Kỳ của Trung tâm nghiên cứu Pew là một bản tóm tắt tốt các cuộc tranh luận hiện tại về sự phát triển nhanh chóng của công nghệ sẽ ảnh hưởng đến tâm trí của chúng ta như thế nào. Các nhà nghiên cứu đã khảo sát các chuyên gia và các bên liên quan về công nghệ, nói chung những người này đều đồng ý rằng công nghệ mới có thể giúp con người tìm và thu thập thông tin một cách hiệu quả nhanh nhất có thể, nhưng mặt khác, công nghệ cũng có thể khiến chúng ta liên tục mất kiên nhẫn, thường xuyên bị phân tâm và tuyệt vọng.

Giáo sư Larry Rosen thuộc Đại học bang California đã tóm tắt những triệu chứng rối loạn kiểu này qua các dấu hiệu và triệu chứng của rối loạn tâm thần như OCD (bênh rối loạn ám ảnh cưỡng bức) - một dạng trong nhóm bệnh liên quan trực tiếp đến stress, tự ái, nghiện… được biểu hiện thông qua việc sử dụng hoặc lạm dụng công nghệ như luôn ám ảnh kiểm tra tin nhắn văn bản, háo hức liên tục cập nhật Facebook của mình hoặc nghiện game trên iPhone…

Theo một nghiên cứu của Stanford, khi dành quá nhiều thời gian tương tác với công nghệ và quá ít thời gian tương tác với con người có thể dẫn đến một số khó khăn xã hội nghiêm trọng. Ví dụ, các cô gái từ 8 đến 12 tuổi dành nhiều thời gian cho phương tiện truyền thông khó giao tiếp hơn và thể hiện lòng tự trọng thấp hơn so với các đồng nghiệp ít sử dụng phương tiện công nghệ, truyền thông.

Theo nhà nghiên cứu Clifford Nass, thuốc giải độc cho vấn đề này là cho trẻ em dành nhiều thời gian hơn để tương tác trực tiếp với người khác và từ đó học các kỹ năng quan trọng trong nhận biết hành vi và cảm xúc.

Khi công nghệ biến động nhanh hơn, sự kiên nhẫn của chúng ta sẽ ngày càng ít hơn. Một nghiên cứu lớn từ UMass Amherst, khảo sát 6,7 triệu người dùng, cho thấy người xem có xu hướng từ bỏ các video trực tuyến nếu họ mất hơn 2 giây để tải.

Theo khảo sát của Nielsen Norman Group, hầu hết người dừng lại trên một trang web đủ lâu để chỉ đọc 20% văn bản trên trang đó. Mặc dù có tiềm năng giúp chúng ta tạo nhiều kết nối, công nghệ cũng có thể khuyến khích và cung cấp một lối thoát cho tâm lý tập trung vào cái Tôi của người dùng.

Các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Western Illinois đã điều tra mối quan hệ giữa lòng tự ái, sự phô trương và quyền lợi qua các tương tác trên Facebook. Nếu ai đó thấy mình liên tục thay đổi ảnh đại diện và buồn bã khi có ít hơn 50 người thích trạng thái của mình thì người đó phải nhìn thật kỹ vào gương và xem xét lại hành vi và thái độ của mình.

Công nghệ còn có thể gây ra chứng bệnh Phân tâm kỹ thuật số. Một nghiên cứu của AMA Hoa Kỳ vào năm 2012 đã chỉ ra rằng việc chúng ta tiếp xúc với ánh sáng nhân tạo suốt cả ngày với cường độ ánh sáng thấp từ màn hình máy tính và TV có thể làm giảm nhịp sinh học của chúng ta, với các tác động tiêu cực từ sự trầm cảm và rối loạn tâm trạng làm tăng nguy cơ ung thư.

Mặt khác, việc công nghệ cuốn hút ta, khiến ta mất quá nhiều thời gian và tâm trí cho các thiết bị kỹ thuật số có thể gây bất lợi, thậm chí nguy hiểm cho các mối quan hệ cá nhân.

Đỗ Minh Tuấn

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.