Những hệ lụy khôn lường

Trước đó (26/1), Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov cho biết, Moskva sẽ nỗ lực ngăn chặn thiết lập vùng cấm bay tại Syria vì cho rằng, vùng cấm bay không thích hợp với tình hình tại Syria vì nó sẽ gây tình trạng mất ổn định trật tự thế giới, Nga phản đối mọi nghị quyết của Liên hợp quốc buộc Tổng thống Bashar al-Assad từ chức. Trong khi đó, Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy cho biết, phương Tây đang nỗ lực sử dụng các biện pháp ngoại giao nhằm thay đổi quyết định của Nga và Trung Quốc.

Ngoại trưởng Pháp Alain Juppe từng chỉ trích sự bất lực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc trong vấn đề Syria . Trang tin Asharq Al-Awsat cho biết (hạ tuần tháng 2), Lầu năm góc dự kiến can thiệp vào Syria và kế hoạch này dựa trên cách thức từng can thiệp vào Kosovo của NATO năm 1998 sau khi Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc không thể thông qua nghị quyết yêu cầu chính quyền Yugoslav ngừng đàn áp dân thường. Dự kiến, Washington sẽ thông qua Hội Chữ thập đỏ lập hành lang nhân đạo cho dân thường Syria ở gần biên giới Thổ Nhĩ Kỳ…

Khả năng can thiệp quân sự vào Syria được đề cập đến nhưng nó đi kèm vô số khó khăn chưa có lời giải. Thiếu sự đồng thuận quốc tế là rào cản rõ ràng nhất. Đơn thương độc mã trong cuộc chiến này là điều không thể, hay ít nhất là chưa thể. Liệu có thể tin tưởng phe đối lập? Rất nhiều câu hỏi được đặt ra xung quanh lực lượng đối lập ở Syria . Ai là người chịu trách nhiệm? Họ có đoàn kết không? Có đủ sức mạnh để đối đầu với chế độ Assad không? Có đáng tin không? Những lo ngại về mặt địa lý phải được tính tới khi xem xét khả năng can thiệp quân sự ở Syria bởi nước này có nhiều núi đồi hơn Libya .

Hơn nữa, thực tế tình hình ở khu vực này thời gian qua cho thấy, sự thay đổi chế độ chưa hẳn đã mang lại những điều tốt đẹp như mong đợi. Lybia, Ai Cập là những minh chứng cụ thể. Chính quyền mới đã được thiết lập ở hai quốc gia này gần một năm qua, nhưng ổn định, hòa hợp, đoàn kết dân tộc vẫn là những mục tiêu xa vời đối với người dân.

Giới truyền thông đưa tin, ngày 1/3, Hội đồng Dân tộc Syria (SNC), đại diện phe chống đối tuyên bố thành lập Ủy ban Quân sự để điều phối chiến dịch chống chính quyền của Tổng thống Bashar al-Assad. Hãng tin AFP dẫn lời lãnh đạo SNC Burhan Ghalioun cho biết, một số nước đang có ý định cung cấp vũ khí cho phe chống đối và Ủy ban này có nhiệm vụ phân phát chúng cho các tay súng.

Được biết, ngoài Arab Saudi, Mỹ, Pháp, Anh cũng đã và đang ngầm ủng hộ vũ khí cho quân nổi dậy Syria . Phát biểu với giới truyền thông tại thành phố Al-Qusair mới đây, một quan chức quân sự cấp cao giấu tên của Quân đội tự do Syria (FSA) thẳng thắn thừa nhận, họ đang nhận được nguồn vũ khí dồi dào từ Pháp và Mỹ, trong số các loại vũ khí mà FSA nhận được từ phương Tây có cả tên lửa tối tân chống máy bay. FSA được kỳ vọng sẽ đóng vai trò chính trong việc lật đổ chế độ Tổng thống Bashar al-Assad. Đại tá Riyad Al Assaad, chỉ huy FSA đang nhận được vũ trang đáng kể từ bên ngoài, trong đó, phần lớn thông qua từ hai láng giềng là Lebanon và Thổ Nhĩ Kỳ.

Syria vốn là 1 trong số 22 nước thành viên của Liên đoàn Arab (AL), một tổ chức chính trị lớn nhất ở khu vực Trung Đông và Bắc Phi. Nhưng từ đầu năm 2011, AL đã đình chỉ tư cách thành viên của Syria với lý do “nhằm phản đối tình trạng bạo động khiến dân thường Syria thiệt mạng”.

Thực ra, đó không phải là nguyên nhân chính buộc AL phản đối và chống lại chính quyền Syria quyết liệt và mạnh mẽ như vậy. Việc AL buộc tội chính quyền Syria , hay nói chính xác hơn là phản đối Tổng thống Bashar al-Assad, chính vì vấn đề sắc tộc. Tổng thống Bashar al-Assad và dòng họ của ông là người Alawite - một cộng đồng người Hồi giáo dòng Shite, chỉ chiếm 12% dân số Syria, nhưng lại nắm giữ hầu hết các vị trí trọng yếu của đất nước.

Trong khi đó, cộng đồng người Hồi giáo dòng Sunni - đại diện cho đại đa số người Arab, chiếm tới 74% dân số tại Syria, từ lâu nay vẫn phải chịu sự lãnh đạo của người Shite. AL hy vọng sự ra đi của Tổng thống Asaad sẽ tạo dựng được một chế độ mới do người Sunni lãnh đạo. Hơn nữa, vì Tổng thống Bashar al-Assad là đồng minh của Iran, quốc gia Hồi giáo theo hệ giáo phái Shiite (hệ giáo phái không đội trời chung với dòng Sunni) nên các quốc gia vùng Vịnh với hệ giáo phái Sunni giữ vai trò thống trị, đặc biệt là Qatar, đang cung cấp vũ khí cho phe đối lập Syria. Qatar từng là nhà cung cấp vũ khí chính cho quân nổi dậy Libya lật đổ chế độ của Tổng thống Gaddafi.

Syria rộng 185.000 km² tới 18 triệu người, là quốc gia có thu nhập trung bình, với nền kinh tế dựa chủ yếu vào nông nghiệp và dầu mỏ. Tuy dầu mỏ của Syria không nhiều nhưng các giếng dầu Suwaydiyah, Qaratshui, Rumayian, và Tayyem, gần Dayr az–Zawr đều là “niềm mong ước của thế giới bên ngoài”. Dầu mỏ trở thành nguồn tài nguyên chính của Syria và cũng là mặt hàng xuất khẩu hàng đầu sau năm 1974. Tuy ngôn ngữ chính thức và được sử dụng nhiều nhất là tiếng Arab, nhưng tiếng Kurdish cũng được sử dụng rộng rãi ở các vùng Kurdish. Số người theo Hồi giáo chiếm 87% dân số (trong đó số tín đồ thuộc phái Sunni chiếm 74% tổng dân số, 13% còn lại thuộc các phái Alawite, Twelvers và Ismailis), số người theo Kito giáo chiếm 10% dân số, 3% dân số còn lại theo tôn giáo Druze.

Syria nằm án ngữ ở phía Đông của Địa Trung Hải, có chung biên giới đất liền với một số nước lớn ở Trung Đông như Thổ Nhĩ Kỳ (822 km) ở phía Bắc và Iraq (605 km) ở phía Nam và Tây. Syria cũng có biên giới chung với Israel (76 km), Jordan (375 km) và Lebanon (375 km). Syria có một đội quân với nửa triệu lính, một lực lượng không quân khá lớn, một kho vũ khí tên lửa, có một mạng lưới phòng không khá tốt có xuất xứ từ Nga. Syria không phải là một ứng viên để trở thành cường quốc tại khu vực Trung Đông, nhưng là một đối trọng nặng ký cho bất cứ bên nào mà nước này ngả theo