Những dấu ấn văn hóa của "năm COVID 2020"

Năm 2020 là một năm quá nhiều biến động do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, trong đó văn hóa cũng là lĩnh vực chịu ảnh hưởng nặng nề khi các hoạt động văn hóa nghệ thuật dường như bị "đóng băng". Tuy nhiên, với nhiều nỗ lực đáng kể của ngành văn hóa cũng như các cá nhân văn nghệ sĩ, năm 2020 vẫn để lại những dấu ấn văn hóa khá đặc biệt.

Hãy cùng Văn nghệ Công an điểm lại những sự kiện, dấu ấn văn hóa tiêu biểu trong "năm COVID 2020".

1. Nhiều ca khúc về dịch COVID-19 gây chú ý

Trong số đó có thể kể đến các ca khúc nổi bật như "Đôi mắt nCoV" (Sa Huỳnh), "Đại dịch corona" (Vũ Minh Vương), "Việt Nam ơi! Đánh bay COVID" (Minh Beta), "Tiêu diệt corona" (Xẩm Hà Thành), "Cùng bé đánh giặc Corona" (Nguyễn Mai Long và Kiều Anh Tuấn), "Ông bà anh thời COVID -19" (Lê Thiện Hiếu)… 

Đặc biệt ca khúc "Ghen Co Vy" do Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường của Bộ Y tế hợp tác với nhạc sĩ Khắc Hưng, hai ca sĩ Min, Erik và vũ công Quang Đăng thực hiện trong một dự án truyền thông nhằm chung tay đẩy lùi dịch bệnh đã trở nên nổi tiếng không chỉ ở Việt Nam mà còn tạo ra ảnh hưởng tại nhiều nước trên thế giới. 

"Ghen Co Vy" đã xuất hiện trên các kênh truyền thông lớn như chương trình "Last Week Tonight" trên HBO (một trong những show truyền hình có tầm ảnh hưởng lớn nhất ở Mỹ), Tạp chí âm nhạc lớn nhất nước Mỹ "Billboard", đài truyền hình BFMtv của Pháp... 

Ca khúc và vũ điệu của "Ghen Co Vy" cũng được trẻ em tại nhiều nước trên thế giới yêu thích, tạo được ảnh hưởng tích cực trong việc truyền thông điệp rửa tay nhiều lần trong ngày để phòng chống virus Corona.

2. Hội sách trực tuyến quốc gia

Do tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp nên Hội sách chào mừng "Ngày sách Việt Nam 21-4" hàng năm đã nhanh chóng được chuyển đổi hình thức thành "Hội sách trực tuyến quốc gia" diễn ra trong vòng 1 tháng (từ ngày 19-4 đến ngày 20-5) trên sàn Book365.vn. 

Hội sách trực tuyến quốc gia 2020 đã thu hút 49 đơn vị xuất bản tham gia gồm 24 nhà xuất bản và 25 công ty phát hành sách  trên cả nước, với số lượng sách giới thiệu khoảng 10.000 đầu sách in và tiếp cận kho sách điện tử đến 10.000 đầu sách. 

Bên cạnh đó, Hội sách còn tổ chức nhiều sự kiện giao lưu trực tuyến độc giả với các nhà văn, dịch giả, nhà nghiên cứu, doanh nhân, nghệ sĩ người làm công tác xuất bản trên cả nước để chia sẻ về tác giả, tác phẩm cũng như văn hóa đọc, góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho người dân trong mùa dịch.

Một tác phẩm tại Triển lãm mỹ thuật Việt Nam 2020.

Một tác phẩm tại Triển lãm mỹ thuật Việt Nam 2020.

3. Triển lãm "Tranh trong mùa giãn cách"

Triển lãm "Tranh trong mùa giãn cách" do Hội Mỹ thuật Việt Nam và Báo Nhân dân phối hợp tổ chức tại trụ sở Báo Nhân dân (71 Hàng Trống, Hà Nội) khai mạc vào ngày 15-6-2020. 

Triển lãm trưng bày 126 bức tranh của các họa sĩ đã hưởng ứng ý tưởng của ấn phẩm Nhân dân hàng tháng, kêu gọi các họa sĩ vẽ tranh ngay trong những ngày toàn dân thực hiện việc giãn cách xã hội để phòng chống dịch COVID-19. 

Trong số gần 50 họa sĩ tham gia vẽ tranh và triển lãm, có rất nhiều họa sĩ nổi tiếng như: Đặng Xuân Hòa, Phạm Luận, Lê Thiết Cương, Đào Hải Phong, Vũ Đình Tuấn, Đinh Quân, Phạm Hà Hải, Nguyễn Thị Hiền... 

Các tác phẩm tham gia triển lãm đã được in thành sách "Tranh trong mùa giãn cách" do NXB Thông tấn ấn hành để lưu lại những dấu ấn khó quên của đất nước và những đóng góp, chia sẻ của các họa sĩ vào công tác phòng, chống dịch.

4. Nỗ lực "hâm nóng" sân khấu

Trung tuần tháng 5-2020, sau khi ảnh hưởng của dịch COVID-19 tại Việt Nam tạm lắng xuống và cuộc sống trở lại trạng thái bình thường, Bộ Văn hóa - Thể thao & Du lịch đã triển khai các hoạt động văn  hóa - nghệ thuật "làm nóng" sân khấu sau một thời gian nguội lạnh. 

Các chương trình biểu diễn đã kéo dài từ cuối tháng 5 cho đến cuối tháng 8-2019 như Nhà hát Kịch Việt Nam vở "Bệnh sĩ"; Liên đoàn Xiếc Việt Nam với vở "Cướp biển"; Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam với chương trình "Mặt trời phương Đông"; Nhà hát Chèo Việt Nam với vở "Vân dại"; Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam biểu diễn chương trình hòa nhạc chọn lọc; Nhà hát múa rối Việt Nam biểu diễn vở "Thân phận nàng Kiều"; 

Nhà hát Nghệ thuật đương đại Việt Nam biểu diễn vở "Tháng 6 trời mưa"; Nhà hát Ca múa nhạc dân gian Việt Bắc biểu diễn chương trình "Nhịp điệu ATK"; Nhà hát Cải lương Việt Nam biểu diễn với "Chuyện tình Khau Vai"; Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam biểu diễn vở "Hồ Thiên nga". Tuy còn nhiều khó khăn trong việc tiếp cận khán giả, nhưng những nỗ lực của các cơ quan quản lý, các nhà hát, các nghệ sĩ vẫn rất đáng được ghi nhận.

4. Tuần phim ASEAN

Từ ngày 18 đến 26-7-2020, Cục Điện ảnh  (Bộ Văn hóa - Thể thao & Du lịch) đã tổ chức "Tuần phim ASEAN" tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP Hồ Chí Minh. 

Tuần phim giới thiệu đến khán giả 9 bộ phim đặc sắc đến từ 9 quốc gia thành viên ASEAN, trong đó có 8 phim truyện và 1 phim hoạt hình gồm: “Nghìn lần hóa thân của Ranggau” (Brunei), “Tình yêu non dại” (Campuchia), “Aruna và khẩu vị yêu thích” (Indonesia), “Hết đát” (Lào), “Bộ phim về Ejen Ali” (Malaysia), “Những người phụ nữ của dòng sông khóc than” (Philippines), “Những đứa trẻ kinh kịch” (Singapore), “Tình yêu hay tiền tỉ” (Thái Lan). 

Bộ phim Việt Nam “Hạnh phúc của mẹ” vừa giành giải Cánh diều vàng 2020 đã tham gia trình chiếu tại đêm khai mạc. Đây là một trong các hoạt động thiết thực của Việt Nam để chào mừng năm Chủ tịch ASEAN 2020 của Việt Nam, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người, danh lam thắng cảnh và truyền thống văn hóa tốt đẹp, giàu tính nhân văn của Việt Nam.

5. Trao giải thưởng cuộc thi Dế Mèn

Giải thưởng thiếu nhi được phát động lần đầu tiên vào tháng 5-2020 do Báo Thể thao và Văn hóa (Thông tấn xã Việt Nam) tổ chức, nhằm tìm ra các tác giả, tác phẩm có những thành tựu, đóng góp đối với các sáng tác, trình diễn nghệ thuật - giải trí về đề tài thiếu nhi. 

Sau hơn 3 tháng, Ban tổ chức đã nhận được 110 sáng tác, trình diễn nghệ thuật ra đời từ 1-1-2020 đến hết 7-9-2020. 

Từ gần 40 tác phẩm vào chung khảo, Ban tổ chức đã trao 1 Giải thưởng Lớn mang tên “Hiệp sĩ Dế Mèn” cho nhà văn Nguyễn Nhật Ánh với tác phẩm "Làm bạn với bầu trời" và 4 giải thưởng mang tên “Khát vọng Dế Mèn” cho các tác giả: Cao Khải An với tập bản thảo "Chuyện của Bắp ăn mơ và xóm Đồi Rơm"; Nguyễn Đới Chung Anh với chùm tranh với chủ đề Phòng chống COVID-19; nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung với chùm ca khúc thiếu nhi; Nguyễn Chí Ngoan với tập bản thảo "Mộng giang hồ". 

Việc ra đời Giải thưởng thiếu nhi Dế Mèn là nguồn động viên, khích lệ đáng kể đối với các sáng tạo văn học nghệ thuật dành cho thiếu nhi trên quy mô toàn quốc.

6. Liên hoan sân khấu Thủ đô

Diễn ra từ ngày 26-9 đến 3-10, khán giả Thủ đô đã có cơ hội được xem 13 vở diễn ở các loại hình sân khấu như chèo, cải lương, kịch nói với các vở: “Trương Chi - Mị Nương” - Nhà hát Kịch Hà Nội; “Những người ở lại” - Trường Đại học Sân khấu & Điện ảnh Hà Nội; “Huyền thoại Hà Nội” - Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội; “Trinh Nguyên” - Nhà hát Chèo Việt Nam; “Hoàng thúc Lý Long Tường” - Nhà hát Chèo Bắc Giang; 

“Người đi tìm minh chủ” - Nhà hát Cải lương Việt Nam; “Bạch đàn liễu” - LUCTEAM; “Huyền thoại Thánh Mẫu” - Nhà hát Cải lương Hà Nội; “Cánh chim trắng trong đêm” - Hội Sân khấu tỉnh Bạc Liêu”; “Chuyện thành Cổ Loa” - Hội Nghệ sĩ Sân khấu TP Hồ Chí Minh; “Người tốt nhà số 5” - Nhà hát Kịch Việt Nam; “Đợi đến mùa xuân” - Nhà hát Tuổi trẻ; “Tình sử Thăng Long” - Nhà hát Chèo Hà Nội. 

Việc tổ chức thành công Liên hoan Sân khấu Thủ đô cũng đã cho thấy những nỗ lực đáng kể của các nghệ sĩ trong việc "lôi kéo" khán giả dần trở lại với đời sống trong trạng thái bình thường mới.

 7. Triển lãm mỹ thuật Việt Nam 2020

Triển lãm mỹ thuật Việt Nam (trước năm 2015 gọi là Triển lãm mỹ thuật toàn quốc) được tổ chức 5 năm/lần, nhằm tổng kết, đánh giá quá trình hoạt động sáng tạo, công bố tác phẩm nghệ thuật xuất sắc, ghi nhận những thành tựu sáng tác của giới mỹ thuật Việt Nam trong 5 năm (2015 - 2020). 

Sau thời gian phát động, Ban tổ chức Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 2020 nhận được 3.571 tác phẩm của 1.382 tác giả cả nước gửi về tham dự. Với số lượng tác phẩm đồ sộ, chỉ trong hai tháng, Hội đồng Nghệ thuật đã lựa chọn 497 tác phẩm của 483 tác giả để trưng bày. 

Cụ thể: thể loại điêu khắc và sắp đặt có 117 tác phẩm của 105 tác giả; thể loại hội họa, đồ họa, nghệ thuật trình diễn, video art và các hình thức nghệ thuật đương đại khác có 380 tác phẩm của 378 tác giả. Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 2020 không có Giải nhất ở bất kỳ thể loại nào mà chỉ có 6 Giải nhì, 11 Giải ba và 12 Giải khuyến khích.

Nguyệt Hà

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.