Nguyễn Văn Vĩnh: Người đầu tiên phổ cập chữ quốc ngữ, khai sinh văn học dịch và báo chí Việt Nam

Dưới những góc nhìn mới mẻ tại buổi tọa đàm “Học giả Nguyễn Văn Vĩnh -  "Người man di hiện đại" do Hội Nhà văn Hà Nội tổ chức ngày 11/4, các nhà văn, nhà nghiên cứu đã đánh giá cao những đóng góp của Nguyễn Văn Vĩnh (1882 – 1936) – người vừa được giải Văn hóa Phan Châu Trinh vinh danh là Danh nhân Văn hóa Việt Nam vào tháng 3/2016.

Thêm một lần, Nguyễn Văn Vĩnh được khẳng định với tư cách một học giả, nhà văn hoá lớn, có công phổ cập chữ quốc ngữ, cũng như góp phần quan trọng khai sinh văn học dịch và báo chí Việt Nam.

Với những đóng góp to lớn, mang tâm tư tưởng cho dân tộc,  Nguyễn Văn Vĩnh đã được vinh danh là “Người công dân vĩ đại”. Nguyễn Văn Vĩnh không chỉ đã chiếm lĩnh được những đỉnh cao nhất của văn hóa phương Đông thời trung đại, mà còn đặt chân được đến những đỉnh cao của văn hóa phương Tây.

Học giả Nguyễn Văn Vĩnh.
Học giả Nguyễn Văn Vĩnh.

GS. Phan Huy Lê, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho rằng, Nguyễn Văn Vĩnh là một trong những nhà tư tưởng dân chủ khai sáng ở Việt Nam. Ông nhận ra ba công cụ sức mạnh quan trọng, có khả năng tác động lớn đến công chúng trong một xã hội hiện đại là báo chí, xuất bản và sân khấu với phương tiện cốt lõi là chữ quốc ngữ.

Nguyễn Văn Vĩnh chính là người Việt Nam đầu tiên dịch gần 30 tác phẩm văn học, triết học, khoa học, chính trị học của các tác giả lớn của Pháp và thế giới ra tiếng Việt. Trong đó có những tác phẩm kinh điển như “Những người khốn khổ” của Victor Hugo, “Ba người lính ngự lâm pháo thủ” của A. Dumas, “Người bệnh tưởng” của Molière, Thơ ngụ ngôn của La Fontaine vv…

Chỉ riêng trong dịch thơ ngụ ngôn La Fontaine thôi đã thấy ông là một nhà văn tài hoa trong những câu thơ dịch táo bạo và sáng tạo. Cho đến nay, Nguyễn Văn Vĩnh vẫn là người dịch thành công nhất Truyện Kiều ra tiếng Pháp. Theo cố GS. Trần Văn Khê, những tư liệu còn lại cho thấy ông phải mất 3 lần dịch Kiều sang tiếng Pháp. Ông coi việc dịch không chỉ là hiểu ngôn ngữ mà còn là hiểu biết về văn hoá và coi chữ quốc ngữ chính là chìa khoá để độc giả nước ngoài hiểu văn hóa Việt Nam.

Tọa đàm về Nguyễn Văn Vĩnh.
Tọa đàm về Nguyễn Văn Vĩnh.

Đặc biệt, Nguyễn Văn Vĩnh có biệt tài dịch khiến người đọc tưởng như đọc nguyên tác. Nhiều tác phẩm dịch của ông về các tác phẩm của Balzac, Molie cho đến nay vẫn là những tác phẩm dịch cho các nhà chuyên môn bàn luận. Nhiều NXB tiếp tục cho tái bản các tác phẩm dịch của ông và xác nhận rằng, nhiều câu chuyện của La Phongten không ai có thể dịch tốt hơn các bản dịch của Nguyễn Văn Vĩnh.

GS. sử học Đinh Xuân Lâm cho rằng, với hàng loạt tác phẩm dịch thuật, Nguyễn Văn Vĩnh có một vai trò quan trọng trong truyền bá tư tưởng và văn hóa Pháp. Cũng như văn xuôi, Nguyễn Văn Vĩnh đã rất tài tình khi dịch thơ La Phongten. Những bản dịch ngụ ngôn của Nguyễn Văn Vĩnh đã phá vỡ niêm luật của thơ truyền thống và là những nhóm lửa đầu tiên, mầm mống báo hiệu cho phong trào Thơ mới hàng chục năm sau mới xuất hiện…

Với vở kịch của Molière do chính ông dịch và đưa lên sân khấu, Nguyễn Văn Vĩnh cũng chính là người khai sinh sân khấu kịch nói ở Việt Nam. Thành công của ông đã mở ra cho tác giả Nguyễn Đình Long sau này viết kịch cho sân khấu Việt Nam. 

Tại buổi tọa đàm, nhà văn Lê Phương Liên đánh giá cao cống hiến của Nguyễn Văn Vĩnh: Văn cho thiếu nhi khó viết, khi đòi hỏi giọng văn không chỉ sáng suốt ngây thơ mà còn phải ngọt ngào. Với việc dịch “Cô bé quàng khăn đỏ”, Nguyễn Văn Vĩnh là người khai mở cho các nhà văn Việt Nam về viết truyện cho thiếu nhi để về sau, nền văn học thiếu nhi có những “Dế mèn phiêu lưu ký” và nhiều tác phẩm khác vv…Những làm văn học cho thiếu nhi rất biết ơn Nguyễn Văn Vĩnh.

Nguyễn Văn Vĩnh viết nhiều và có vai trò quan trọng để làm cho tiếng Việt phổ biến như ngày nay. Ông là người sớm nhất đứng ra tổ chức, sáng lập và chủ trì nhiều tờ báo lớn có vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa dân tộc ở Hà Nội, nhằm phổ cập và phát triển việc sử dụng Quốc ngữ.

Ông là chủ bút tờ báo tiếng Việt đầu tiên ở Bắc kỳ và đã tập hợp được lực lượng cộng sự gồm những tên tuổi đáng trọng nể trong việc xây dựng nền Quốc văn mới bằng chữ Quốc ngữ. Cùng với các đồng sự thông thái của mình như Phạm Duy Tốn, Phan Kế Bính, Hoàng Tăng Bí, Nguyễn Đỗ Mục, Dương Bá Trạc… ông tạo ra những cuốn sách in bằng chữ Quốc ngữ đầu tiên ở Bắc kỳ và bằng mọi cách, đưa được ánh sáng văn hóa đến đồng bào mình, đưa cái chữ dễ học này đến người dân bằng con đường báo chí và xuất bản.

Nguyễn Văn Vĩnh tự tin, miệt mài đi trên trên con đường mới lạ này, để đến một ngày, mỗi người dân sẽ tự đòi hỏi, phải có gì đó để đọc. Đọc rồi để biết làm người thì có quyền gì. Chính tư tưởng, hành động mang tính dân tộc của Nguyễn Văn Vĩnh đãkhiến người Pháp nhận ra sự nguy hiểm của ông đối với chế độ thống trị của họ ở nước ta bấy giờ, nên đã ra một cái lệnh kỳ quặc là cấm ông làm báo chữ quốc ngữ.

Nhìn nhận lại những đóng góp to lớn của học giả Nguyễn Văn Vĩnh hôm nay như một trong những tinh hoa văn hóa Việt Nam thời hiện đại, chính là tôn vinh một nhà văn hóa có tính khai phá, mở đường, trong một giai đoạn hiện đại hóa quan trọng của văn hóa và xã hội ta. Đó cũng là cách cần thiết để bày tỏ sự tri ân với một trong những bậc khai sáng nhiều lĩnh vực của đất nước.

Thanh Hằng

Các tin khác

Đêm hoa đăng cầu nguyện hòa bình thế giới, quốc thái dân an

Đêm hoa đăng cầu nguyện hòa bình thế giới, quốc thái dân an

Chào mừng Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ 10 và kỷ niệm 45 năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, tối 6/11, Ban Văn hóa Trung ương và Ban Nghi lễ Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã tổ chức Lễ hội hoa đăng cầu nguyện hòa bình thế giới, đất nước thanh bình, giáo hội hưng thịnh và nhân dân an lạc.

Thông điệp niềm tin từ bìa báo số đặc biệt

Thông điệp niềm tin từ bìa báo số đặc biệt

Gần đây, cụm từ thường được nhắc đến là “nền kinh tế chú ý”. Nghĩa là sự sống còn đều nằm trong chữ “chú ý”. Trong kỹ thuật truyền thông, yếu tố tạo sự thu hút được công chúng trong ít nhất 3 giây được gọi là hook, nghĩa là cái móc tâm trí. Bìa báo được ví như mặt tiền của một gian hàng. Vậy đưa hình ảnh gì ra mặt tiền gây chú ý là một quyết định có tính thành - bại.

Văn học Công an nhân dân: Khẳng định mình giữa tiến trình thời đại

Văn học Công an nhân dân: Khẳng định mình giữa tiến trình thời đại

Trong tiến trình phát triển của văn học Việt Nam hiện đại, văn học Công an nhân dân là một dòng chảy quan trọng, có tính thống nhất và xuyên suốt, gắn liền mật thiết với sự ra đời, chiến đấu và trưởng thành của lực lượng Công an trong công cuộc bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội. Sự đặc thù về “độ khó” của đề tài này vừa là thách thức, đồng thời cũng là cơ hội rộng mở cho các nhà văn cả trong và ngoài ngành dấn thân sáng tạo.

Vận động hiến tặng tài liệu, hiện vật lịch sử cho Bảo tàng Công an tỉnh Khánh Hòa

Vận động hiến tặng tài liệu, hiện vật lịch sử cho Bảo tàng Công an tỉnh Khánh Hòa

Để bổ sung đầy đủ hơn các giai đoạn lịch sử, sự kiện, chiến công của tập thể, cá nhân tiêu biểu, Giám đốc Công an tỉnh Khánh Hòa gửi thư ngỏ, mong muốn các đồng chí nguyên lãnh đạo Công an tỉnh, Công an các đơn vị, địa phương, các thế hệ cán bộ - chiến sĩ Công an cùng nhân dân hiến tặng, tài liệu, hiện vật, kỷ vật lịch sử cho Bảo tàng Công an tỉnh.

Mạch nguồn tri ân và nét cọ tạc nên dáng hình đồng đội

Mạch nguồn tri ân và nét cọ tạc nên dáng hình đồng đội

Trong không gian linh thiêng của Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TP Hồ Chí Minh) - nơi từng chứng kiến bao dấu tích lịch sử - chương trình giao lưu nghệ thuật đặc biệt với chủ đề “Khúc tri ân” do Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh tổ chức đã diễn ra đầy xúc động.

Bài 2: Cần màng lọc hiệu quả để chặn phim rác AI

Bài 2: Cần màng lọc hiệu quả để chặn phim rác AI

Sự phát triển nhanh chóng của phim ngắn AI đang tạo ra một nguồn cung nội dung khổng lồ với chi phí sản xuất thấp, có sức hút lớn đối với người xem. Nhưng khi tốc độ, số lượng phim sản xuất không tỷ lệ thuận với chất lượng và quá nhiều sản phẩm đơn giản, lặp lại, thiếu giá trị tác động tiêu cực đến nhận thức và hành vi người xem thì một “màng lọc” đủ hiệu quả là bài toán cấp thiết.

Bài 1: Những thước phim vài phút và cái giá không chỉ tính bằng tiền

Bài 1: Những thước phim vài phút và cái giá không chỉ tính bằng tiền

Phim ngắn được sản xuất bằng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), trong đó có vô số sản phẩm có nội dung gần giống nhau, có nhiều tình tiết vô lý, thậm chí không ít sản phẩm dung tục tràn ngập trên không gian mạng. Đáng lo ngại là những sản phẩm này vẫn thường xuyên len lỏi vào văn phòng làm việc của nhiều cơ quan, đến tận góc bếp của các bà nội trợ và từng căn phòng ngủ của các gia đình...

Điện Kính Thiên được phục dựng sẽ như thế nào?

Điện Kính Thiên được phục dựng sẽ như thế nào?

Ngày 29/9, Dự án đầu tư Bảo quản, tu bổ, phục hồi điện Kính Thiên đã chính thức khởi công. Việc phục dựng công trình mang tính biểu tượng quyền lực quốc gia Đại Việt từ thế kỷ 15 – 18 được khẳng định là tôn trọng tối đa yếu tố gốc, bảo đảm tính xác thực của điện Kính Thiên. Tuy nhiên, vẫn ít người biết, cụ thể công trình này như thế nào.

Lần đầu đến Việt Nam nhưng tôi thấy mình như đã ở đây từ lâu

Lần đầu đến Việt Nam nhưng tôi thấy mình như đã ở đây từ lâu

Sau nhiều lần đến Việt Nam và nhất quyết lên tiếng về chiến tranh tại Việt Nam, nhà văn Sara Lidman từng giúp nhiều người Thuỵ Điển hiểu hơn về những gì diễn ra ở dải đất hình chữ S này. Hơn 60 năm sau, câu chuyện ấy được đạo diễn Gunilla Bresky đưa trở lại Việt Nam trong Liên hoan phim Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16, với bộ phim “Sara và những kiếp người”, cùng nhiều câu chuyện đặc biệt quanh tác phẩm và nữ nhà văn này.

“Người giữ nhịp bình yên” và những câu chuyện phía sau tiếng còi

“Người giữ nhịp bình yên” và những câu chuyện phía sau tiếng còi

“Người giữ nhịp bình yên” (Trịnh Trung Hiếu, Nhà xuất bản Công an nhân dân) kể những câu chuyện phía sau sắc phục Cảnh sát giao thông - nơi có những ca trực lặng thầm, những tình huống bất ngờ và những con người ngày ngày góp phần giữ bình yên trên mỗi cung đường.

Rà soát các trường hợp phổ biến phim trên mạng có dấu hiệu vi phạm

Rà soát các trường hợp phổ biến phim trên mạng có dấu hiệu vi phạm

Cục Điện ảnh đang phối hợp với các cơ quan, đơn vị chức năng tiến hành kiểm tra, rà soát, xác minh các trường hợp tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động phổ biến phim trên các nền tảng, ứng dụng và không gian mạng có dấu hiệu vi phạm các quy định của pháp luật về điện ảnh.

Chủ động kỹ năng tuyên truyền Năm APEC Việt Nam 2027

Chủ động kỹ năng tuyên truyền Năm APEC Việt Nam 2027

Ngoài việc tập huấn kỹ năng cho đội ngũ làm công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức, trách nhiệm về sự kiện đối ngoại quan trọng của đất nước; các cơ quan báo chí còn định vị năng lực công nghệ, bảo đảm an toàn hệ thống thông tin và chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực số trước khi bước vào Năm APEC 2027.

Văn hóa, thể thao Phú Thọ: Sức sống mới từ Đất Tổ

Văn hóa, thể thao Phú Thọ: Sức sống mới từ Đất Tổ

Từ những lễ hội truyền thống, chương trình nghệ thuật phục vụ nhân dân đến các sân chơi thể thao sôi nổi ở cơ sở, năm 2026 đang ghi dấu một bước chuyển mạnh mẽ của đời sống văn hóa, thể thao Phú Thọ. Trong không gian mới sau sắp xếp đơn vị hành chính, các giá trị văn hóa được tiếp tục gìn giữ, lan tỏa, trong khi phong trào thể dục, thể thao ngày càng đi vào chiều sâu, trở thành động lực nâng cao sức khỏe, tinh thần và chất lượng cuộc sống của người dân.