Với khả năng phản ánh hiện thực và lay động tâm hồn con người, từ xưa đến nay, văn học trở thành phương tiện quan trọng trong việc định hướng nhận thức xã hội, khơi dậy lòng yêu nước, bồi đắp lý tưởng cách mạng và củng cố niềm tin vào những giá trị chân chính. Trong dòng chảy ấy, văn học viết về lực lượng CAND giữ vị trí đặc biệt bởi đây không chỉ là mảng đề tài phản ánh cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội mà còn là tiếng nói nghệ thuật khắc họa phẩm chất cao đẹp của người chiến sĩ công an cách mạng.
Thông qua những tác phẩm giàu tính hiện thực và cảm xúc, hình ảnh người chiến sĩ CAND hiện lên không chỉ với vai trò đấu tranh chống tội phạm, giữ gìn bình yên cuộc sống mà còn là những con người giàu trách nhiệm với nhân dân, sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân vì sự bình yên của đất nước. Những giá trị ấy góp phần hun đúc tinh thần yêu nước, bồi đắp lý tưởng sống đẹp, ý thức trách nhiệm công dân và niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng; đồng thời lan tỏa sâu sắc bản chất “vì nhân dân phục vụ” của lực lượng CAND Việt Nam.
Trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam, văn học nghệ thuật luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa của Đảng. Không chỉ đáp ứng nhu cầu tinh thần của nhân dân, văn học nghệ thuật còn là công cụ sắc bén để truyền bá lý tưởng cách mạng, cổ vũ tinh thần đấu tranh, xây dựng niềm tin và hun đúc bản lĩnh dân tộc. Bởi vậy, từ rất sớm, Đảng ta đã xác định văn học nghệ thuật là một bộ phận hữu cơ của công tác tư tưởng, trực tiếp góp phần xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội và phục vụ sự nghiệp cách mạng.
Mỗi giai đoạn lịch sử, văn học luôn đồng hành cùng dân tộc và lực lượng vũ trang nhân dân. Trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân, đế quốc, văn học trở thành tiếng gọi thiêng liêng của lòng yêu nước, khơi dậy ý chí chiến đấu và tinh thần hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Những trang thơ, trang văn về người lính, về hậu phương, về khát vọng hòa bình đã tiếp thêm sức mạnh tinh thần to lớn cho quân và dân ta vượt qua gian khổ, mất mát. Bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập, văn học tiếp tục giữ vai trò định hướng tư tưởng, phản ánh công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đấu tranh chống cái xấu, cái ác, bảo vệ chân lý, công bằng và các giá trị nhân văn tốt đẹp.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”. Quan điểm đó đã khẳng định sâu sắc vai trò chiến đấu của văn học nghệ thuật trong sự nghiệp cách mạng. Văn nghệ sĩ không chỉ là người sáng tạo nghệ thuật mà còn là chiến sĩ tư tưởng, dùng ngòi bút để bảo vệ chân lý, bảo vệ độc lập dân tộc và lý tưởng cách mạng của Đảng.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nền văn học cách mạng Việt Nam luôn hướng tới mục tiêu phục vụ nhân dân, phục vụ Tổ quốc và phục vụ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội. Tính Đảng trong văn học không phải là sự áp đặt cứng nhắc về nội dung sáng tác mà là sự thống nhất giữa lý tưởng nghệ thuật với lý tưởng cách mạng, giữa trách nhiệm công dân với trách nhiệm xã hội của người cầm bút.
Trong dòng chảy ấy, văn học viết về lực lượng CAND giữ một vị trí riêng biệt bởi đây là mảng đề tài phản ánh trực tiếp cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội và bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân. Thông qua các tác phẩm văn học, hình tượng người chiến sĩ công an hiện lên chân thực, sinh động với phẩm chất cao đẹp “vì nước quên thân, vì dân phục vụ”, sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân để bảo vệ Đảng, Nhà nước và nhân dân.
Văn học về lực lượng CAND luôn ẩn chứa giá trị chính trị, tư tưởng sâu sắc. Những tác phẩm viết về người chiến sĩ công an không chỉ phản ánh hiện thực đấu tranh phòng, chống tội phạm mà còn góp phần khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng trong sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự xã hội. Qua từng câu chuyện, từng số phận nhân vật, người đọc nhận thấy bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần trung thành tuyệt đối với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân của lực lượng CAND. Điều đó góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với lực lượng công an cách mạng, đồng thời bồi đắp lý tưởng sống đẹp, tinh thần trách nhiệm và ý thức phụng sự Tổ quốc cho cán bộ, chiến sĩ cũng như thế hệ trẻ hôm nay.
Các tác phẩm không chỉ phản ánh hiện thực đấu tranh với tội phạm, bảo vệ an ninh quốc gia mà còn mạnh dạn phê phán những biểu hiện suy thoái, tiêu cực, qua đó góp phần định hướng nhận thức, giáo dục cán bộ, chiến sĩ về tính nhân văn, tinh thần trách nhiệm và văn hóa ứng xử trong thực thi nhiệm vụ.
Những người đặt nền móng cho văn học công an có thể kể đến các tác giả Lê Tri Kỷ, Văn Phan, Ngôn Vĩnh, Hữu Ước, Tôn Ái Nhân, Khổng Minh Dụ, Nguyễn Như Phong, Nguyễn Hồng Thái với nhiều tác phẩm đã để lại dấu ấn sâu sắc trong đời sống văn học và xã hội như: “Đêm yên tĩnh” của Hữu Mai, “Mật danh AZ” của Phạm Thanh Khương, “Cổ cồn trắng” của Như Phong, “Đơn tuyến” của Phạm Quang Đẩu, "Suối Cọp" của Hữu Ước, “Đối mặt”, “Đất nóng” của Nguyễn Hồng Thái… Nhiều tác phẩm văn học, ký sự, phóng sự và tiểu thuyết viết về lực lượng CAND đã để lại dấu ấn sâu sắc trong đời sống xã hội.
Gần đây nổi lên một số tác phẩm tiêu biểu, có thể kể đến tiểu thuyết “Bão ngầm” của nhà văn Đào Trung Hiếu, tác phẩm phản ánh chân thực và quyết liệt cuộc đấu tranh chống tội phạm ma túy, qua đó khắc họa rõ nét bản lĩnh, sự hy sinh và tinh thần trách nhiệm của người chiến sĩ công an trong cuộc chiến đầy cam go với cái ác. Hay tiểu thuyết “Gió vẫn thổi qua rừng nhiệt đới” của nhà văn Dương Bình Nguyên, đây là tiểu thuyết khai thác những hệ lụy của đời sống dữ liệu trong bối cảnh đương đại. Tác phẩm xoay quanh chuỗi các cái chết được xác định là tự sát, nhưng ẩn sau đó là những cơ chế vận hành lạnh lùng của tội phạm công nghệ, nơi dữ liệu cá nhân tiếp tục bị khai thác ngay cả khi con người đã không còn tồn tại.
Nội dung tiểu thuyết không tìm cách thỏa mãn kỳ vọng giải trí nhanh, mà đặt ra những câu hỏi dài hơi về quyền lực, đạo đức và vị thế con người trong một thế giới ngày càng bị số hóa. Chính ở điểm này, tác phẩm khẳng định giá trị vượt lên trên một cuốn sách "theo thời sự", để trở thành một đóng góp có ý nghĩa cho sự vận động của thể loại trong văn học VN đương đại…Những tác phẩm này đã góp phần lan tỏa hình ảnh đẹp của lực lượng CAND, đồng thời tạo nên sức đề kháng tư tưởng trước các luận điệu xuyên tạc, chống phá trên không gian mạng hiện nay
Bên cạnh giá trị chính trị, tư tưởng, văn học về lực lượng CAND còn mang giá trị nhân văn sâu sắc. Đằng sau những chuyên án cam go, những cuộc đấu tranh quyết liệt với tội phạm là biết bao hy sinh thầm lặng của người chiến sĩ công an. Văn học giúp người đọc nhìn thấy góc khuất đời thường của họ: những mất mát riêng tư, những đêm dài đối mặt hiểm nguy, những giằng xé giữa nhiệm vụ và tình cảm cá nhân. Qua đó, hình tượng người chiến sĩ công an hiện lên không chỉ với bản lĩnh kiên cường mà còn với trái tim nhân hậu, giàu lòng yêu thương và trách nhiệm với cộng đồng. Chính những giá trị nhân văn ấy tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ, giúp công chúng hiểu hơn, chia sẻ hơn với những cống hiến thầm lặng của lực lượng CAND trong thời bình.
Ngoài ra, văn học về lực lượng CAND còn có giá trị giáo dục to lớn đối với xã hội. Những tác phẩm viết về đấu tranh phòng, chống ma túy, chống tội phạm có tổ chức, bảo vệ an ninh mạng hay giữ gìn bình yên cuộc sống không chỉ phản ánh hiện thực mà còn góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, nâng cao ý thức công dân và định hướng lối sống tích cực cho thanh niên. Trong bối cảnh hiện nay, khi nhiều giá trị đạo đức và lý tưởng sống chịu sự tác động mạnh mẽ của mặt trái kinh tế thị trường và không gian mạng, những tác phẩm giàu tính nhân văn và tinh thần trách nhiệm xã hội càng có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành nhân cách, bản lĩnh và lý tưởng sống cho thế hệ trẻ.
Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số và sự thay đổi mạnh mẽ của phương thức tiếp nhận văn hóa hiện nay, nếu các giá trị văn học ấy không được truyền tải hiệu quả trên không gian mạng thì rất dễ bị lấn át bởi các luồng thông tin tiêu cực, sai lệch, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức quảng bá, lan tỏa văn học về lực lượng CAND trên các nền tảng số, đưa những tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ. Việc lan tỏa các tác phẩm văn học về lực lượng CAND không chỉ nhằm giới thiệu những giá trị nghệ thuật đơn thuần mà còn là quá trình xây dựng “sức đề kháng” tư tưởng, văn hóa cho xã hội trước những luận điệu sai trái, xuyên tạc trên không gian mạng. Có thể khẳng định, văn học về lực lượng CAND chính là một “sức mạnh mềm” đặc biệt trên mặt trận tư tưởng, văn hóa hiện nay. Sức mạnh ấy không đến từ những khẩu hiệu khô cứng mà từ khả năng chạm tới cảm xúc, lay động nhận thức và hình thành niềm tin xã hội bằng nghệ thuật chân chính.
Trong thời đại số, phát huy và lan tỏa các giá trị văn học về lực lượng CAND trên không gian mạng không chỉ là yêu cầu về phát triển văn hóa mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng trong công cuộc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đây cũng chính là lan tỏa các giá trị tốt đẹp, củng cố niềm tin xã hội, chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng, văn hóa của Đảng trong tình hình mới.
(Còn nữa)
