Chờ đợi bước ngoặt mới trong thực thi bản quyền
Nếu so với vụ triệt phá hệ thống Xôi lạc TV thì Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu khởi tố 5 vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, tạo sức rung chấn lớn gấp nhiều lần trong dư luận. Bởi lẽ, những đối tượng bị khởi tố là những cái tên rất quen thuộc trong lĩnh vực giải trí: Nguyễn Hải Bình, Tổng giám đốc Công ty BH Media; Võ Văn Nam, Giám đốc Công ty TNHH Lululola Entertainment; Nguyễn Minh Đức, chủ hộ kinh doanh Đồi Mặt trời và Ngô Thanh Tùng, chủ hộ kinh doanh Thông Zeo; Võ Hoàng Việt và Nguyễn Trung Trường Huy, Giám đốc Công ty TNHH Mây Sài Gòn. Trong đó, khiến dư luận bức xúc nhiều hơn cả là Nguyễn Hải Bình. Thời điểm khởi tố, Nguyễn Hải Bình đang là Phó Chủ tịch Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam - tổ chức hội hoạt động hướng tới mục tiêu thúc đẩy sáng tạo, bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan.
Trước đó, BH Media cũng từng là cái tên trong không ít vụ tai tiếng liên quan đến bản quyền mà nổi bật và vẫn được nhắc nhiều đến nhất trong những ngày qua. Đó là vụ tắt tiếng phần hát quốc ca Việt Nam trên kênh YouTube trận Việt Nam - Lào ở vòng bảng AFF Cup 2020 do lo ngại vi phạm bản quyền âm nhạc từ BH Media. Hay câu chuyện từng “gây sốc” của nhạc sĩ Giáng Son bỗng dưng bị trở thành kẻ “vi phạm bản quyền” chính tác phẩm của mình khi đăng tải video ca khúc “Giấc mơ trưa”…
Thực tế, vi phạm bản quyền vẫn là vấn đề âm ỉ nhiều năm qua. Hầu hết các vụ việc chỉ dừng lại ở tranh chấp dân sự hoặc ngậm ngùi chịu thiệt. Tại Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam – đơn vị có số hội viên lớn hàng đầu của Việt Nam - gần như trong các kỳ tổng kết năm, Tổng Giám đốc Trung tâm – nhạc sĩ Đinh Trung Cẩn đều nhắc đi nhắc lại vấn đề các tác giả, nhạc sĩ cần tỉnh táo, tìm hiểu kỹ các nội dung trước khi đặt bút ký hợp đồng với các tổ chức, cá nhân để tránh rủi ro bị mất bản quyền vĩnh viễn, bị ép giá. Thế nhưng, tình trạng này vẫn chưa có hồi kết.
Những ngày qua, trên trang cá nhân của nhiều nghệ sĩ bày tỏ vui mừng trước thông tin khởi tố loạt vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Rất nhiều nghệ sĩ tiếp tục bày tỏ bức xúc trước tình trạng đứa con tinh thần của mình bị ăn cắp, bị nhiều đơn vị khai thác tràn lan trên không gian mạng, mang về tiền tỷ nhưng họ lại không nhận được đồng nào hoặc buộc phải nhận số tiền mang tính tượng trưng, không thưa kiện vì lo ngại “được vạ má sưng”. Hầu hết đều bày tỏ kỳ vọng, việc khởi tố loạt vụ án hình sự về vi phạm bản quyền vừa qua sẽ mở bước ngoặt mới thực thi bản quyền.
Có thể bị phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm nếu phạm tội có tổ chức
Trao đổi với chúng tôi, Luật sư Lê Quang Vinh, Giám đốc Công ty sở hữu trí tuệ Bross & Partners cho biết, về pháp lý, hành vi xâm phạm bản quyền trên không gian mạng có thể bị xử lý theo nhiều tầng khác nhau, tùy tính chất, mức độ, hậu quả và chứng cứ thu thập được. Không phải mọi hành vi vi phạm đều là tội phạm hình sự, nhưng cũng không thể coi vi phạm bản quyền chỉ là chuyện “gỡ xuống là xong”.
Tầng thứ nhất là biện pháp dân sự. Chủ thể quyền có thể khởi kiện yêu cầu Tòa án buộc bên vi phạm chấm dứt hành vi xâm phạm, xin lỗi, cải chính công khai, thực hiện nghĩa vụ dân sự, bồi thường thiệt hại và thanh toán chi phí hợp lý để thuê luật sư.
Theo Điều 205 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, nếu nguyên đơn chứng minh được hành vi xâm phạm đã gây thiệt hại vật chất thì có thể yêu cầu bồi thường theo nhiều căn cứ: Tổng thiệt hại vật chất cộng với khoản lợi nhuận mà bên vi phạm thu được; giá chuyển giao quyền sử dụng giả định; hoặc các cách tính thiệt hại khác phù hợp với pháp luật.
Nếu không thể xác định được mức bồi thường theo các căn cứ đó, Tòa án có thể quyết định mức bồi thường tùy thuộc mức độ thiệt hại, nhưng không quá 1 tỷ đồng. Trường hợp chủ thể quyền chứng minh được thiệt hại thực tế cao hơn thì mức bồi thường có thể cao hơn 1 tỷ đồng theo các căn cứ chứng minh được. Ngoài ra, chủ thể quyền còn có quyền yêu cầu bên vi phạm thanh toán chi phí hợp lý để thuê luật sư. Mức bồi thường thiệt hại theo luật định đối với xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đã được nâng lên 1 tỷ đồng từ ngày 1/4/2026.
Tầng thứ hai là xử phạt vi phạm hành chính. Nghị định 341/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan có hiệu lực từ ngày 15/2/2026, thay thế Nghị định 131/2013/NĐ-CP. Nghị định này quy định hệ thống hành vi vi phạm, hình thức xử phạt, mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả và thẩm quyền xử phạt trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan.
Điểm cần nhấn mạnh là mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan là 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức. Ngoài phạt tiền, bên vi phạm còn có thể bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả. Đối với môi trường số, một biện pháp rất quan trọng là buộc gỡ bỏ hoặc xóa bản gốc, bản sao vi phạm trên môi trường mạng viễn thông, mạng Internet, phương tiện hữu tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào; đồng thời buộc gỡ bỏ hoặc xóa bản sao đã cung cấp tới công chúng trong liên thông thư viện.
Tầng thứ ba là xử lý hình sự. Điều 225 Bộ luật Hình sự quy định tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đối với hành vi cố ý sao chép tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình hoặc phân phối đến công chúng bản sao tác phẩm, bản sao bản ghi âm, bản sao bản ghi hình mà không được phép của chủ thể quyền, khi đạt các ngưỡng luật định. Ở khung tăng nặng, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc bị phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm nếu phạm tội có tổ chức, phạm tội 2 lần trở lên, thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng trở lên, gây thiệt hại cho chủ thể quyền từ 500 triệu đồng trở lên, hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 500 triệu đồng trở lên.
Luật sư Lê Quang Vinh cũng cho rằng, với môi trường số, điểm quan trọng là phải nhìn đúng bản chất. Nếu có tổ chức vận hành, khai thác thương mại bất hợp pháp, cần thu thập chứng cứ số, chứng cứ dòng tiền, chứng cứ kỹ thuật và chứng cứ về người điều hành để xem xét xử lý ở mức tương xứng.
