Qua tìm hiểu của PV Báo CAND, xã Phong Hòa, huyện Phong Điền có 2 khu vực cát trắng Phong Hòa 4 và Phong Hòa 6 được đưa vào quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng với tổng diện tích hơn 173ha. Tuy nhiên, qua rà soát, chính quyền địa phương phát hiện, tại khu vực cát trắng Phong Hòa 4 có khoảng 40ha nằm trong phạm vi thực hiện dự án Hỗ trợ xây dựng nông thôn mới tại thôn Trạch Phổ, xã Phong Hòa. Trên phần diện tích thực hiện dự án này, các hộ gia đình đã trồng rừng sản xuất và thực hiện mô hình kinh tế trang trại.
Trong khi đó, tại khu vực cát trắng Phong Hòa 6 quy hoạch hơn 52ha lại nằm trong khu dân cư sinh sống lâu đời thuộc thôn Đức Phú, xã Phong Hòa. Nhiều hộ dân ở thôn Đức Phú bày tỏ lo lắng khi trong khu vực quy hoạch mỏ cát trắng, nhiều hộ gia đình, cá nhân trong thôn đã xây dựng nhà ở và các công trình sinh hoạt, sinh sống ổn định từ thời điểm năm 1975. Nếu khu vực này đưa vào quy hoạch thăm dò, khai thác và sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thì sẽ ảnh hưởng rất lớn đến đời sống, sinh hoạt và quyền lợi, nghĩa vụ của người dân khi thực hiện các thủ tục về đất đai, xây dựng.
Tại khu vực cát trắng trằm Bàu Bàng (thuộc xã Phong Chương và xã Phong Bình, huyện Phong Điền) cũng được đưa vào vùng quy hoạch với diện tích hơn 87ha. Điều đáng nói, vào năm 2015, khu vực này đã được Bộ TN&MT cấp giấy phép khai thác cho Công ty CP Khoáng sản và Đầu tư Khánh Hòa khai thác cát thủy tinh bằng phương pháp khai thác lộ thiên nhưng do hết thời hạn hoạt động nên bị tỉnh Thừa Thiên-Huế chấm dứt dự án. Hiện khu vực này nằm trong quy hoạch phân khu xây dựng khu du lịch sinh thái Ngũ Hồ với tổng diện tích 495ha đã được UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế phê duyệt tại Quyết định số 867/QĐ-UBND ngày 6/4/2022.
Đặc biệt, do có trữ lượng cát trắng lớn nên địa bàn xã Phong Hiền (huyện Phong Điền) được đưa vào quy hoạch vùng thăm dò, khai thác với diện tích lên đến 894ha. Ông Hoàng Ngọc Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Phong Hiền cho biết, trong vùng quy hoạch trên, có gần 95ha thuộc khu vực 7 và 8 là khu nghĩa trang, nghĩa địa chôn cất mồ mả của người dân địa phương từ lâu đời. Đồng thời khu vực này nằm ở rìa xung quanh khu vực đã được cấp phép cho Công ty CP Tập đoàn Đầu tư Việt Phương, không có khả năng khai thác khoáng sản sau khi khai thác hoàn thành phần đã cấp phép. Bên cạnh đó, qua rà soát, trong vùng quy hoạch mỏ cát trắng ở địa bàn xã có phần diện tích 82ha thuộc thôn Bắc Triều Vịnh nằm trong các khu đất ruộng lúa, đất màu, có nhà ở và vùng mặt nước chuyên dùng của người dân đang sử dụng để sản xuất nông nghiệp, không có trữ lượng khoáng sản cát trắng.
“Nếu đưa vào quy hoạch thăm dò, khai thác và sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại các khu vực trên sẽ gây ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt của người dân, ảnh hưởng đến tập quán chôn cất mồ mả và việc sản xuất nông nghiệp của người dân địa phương. Do đó chính quyền xã và người dân địa phương đã có kiến nghị các cấp đưa những khu vực trên ra khỏi vùng quy hoạch”, ông Hoàng Ngọc Trung khẳng định.
Theo ông Hồ Đắc Trường, Phó Giám đốc Sở TN&MT tỉnh Thừa Thiên-Huế, trước các kiến nghị của người dân và chính quyền địa phương, trong thời gian qua, Sở đã phối hợp với đoàn kiểm tra của Tổng cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam tiến hành kiểm tra, rà soát lại khu vực dự trữ cát trắng trên địa bàn tỉnh. Qua đó, những khu vực đã được cấp mỏ khai thác, khu vực quy hoạch chồng lấn với khu đất ở, nghĩa trang hoặc chồng lấn với các quy hoạch khác sẽ được điều chỉnh loại khỏi danh sách quy hoạch.
Liên quan đến việc quy hoạch thăm dò, khai thác và sử dụng tài nguyên khoáng sản trên địa bàn tỉnh, ông Phan Quý Phương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế cho biết, công tác quy hoạch thăm dò khoáng sản được thực hiện nhằm đảm bảo phù hợp tình hình thực tế, đáp ứng kịp thời nguyên vật liệu cho sản xuất, xây dựng mà còn đảm bảo nguồn nguyên liệu phục vụ các dự án trọng điểm triển khai trên địa bàn. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước về tài nguyên khoáng sản, nhất là hoạt động thăm dò, khai thác, chế biến, sử dụng và xuất khẩu khoáng sản, UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế đã yêu cầu Giám đốc các sở, ngành, lãnh đạo UBND các huyện, thị xã, TP Huế thực hiện đồng bộ các giải pháp.
Trong đó chú trọng tăng cường thanh tra, kiểm tra hoạt động khoáng sản, kiểm tra trách nhiệm UBND cấp xã trong công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên khoáng sản. Đặc biệt, tỉnh Thừa Thiên-Huế sẽ cương quyết chấm dứt hoạt động, rút giấy phép khai thác trong trường hợp các đơn vị, doanh nghiệp thực hiện hoạt động khai thác khoáng sản ảnh hưởng, tác động đến môi trường và đời sống người dân.
Theo thống kê của cơ quan chức năng, hiện trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên-Huế có 66 mỏ khoáng sản đang hoạt động khai thác, gồm 50 giấy phép do tỉnh cấp và 16 giấy phép do Bộ TN&MT cấp.Trong đó, tại huyện Phong Điền, Bộ TN&MT đã cấp phép cho các doanh nghiệp thực hiện 5 dự án khai thác, chế biến cát trắng tại vùng cát nội đồng với tổng diện tích hàng trăm hécta.
Ngoài ra, còn có một diện tích lớn cát trắng được đưa vào thăm dò để phục vụ khai thác. Do đó việc phản ánh, kiến nghị nói trên của người dân ở huyện Phong Điền về quy hoạch mỏ cát trắng là chính đáng và cần được các cơ quan chức năng, đơn vị liên quan xem xét.
Nhiều hệ lụy từ tình trạng ồ ạt khai thác cát trắng 
