Không thiếu vốn, chỉ khó vay
Theo số liệu thống kê từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN), dư nợ tín dụng dành cho DNNVV đã vượt 4,1 triệu tỷ đồng, tăng 12,4% so với cuối năm ngoái, cao hơn mức tăng trưởng chung của nền kinh tế. Hiện, có khoảng 407.000 tỷ đồng các chương trình, sản phẩm ưu đãi đã được các ngân hàng công bố dành cho nhóm DN này.
Dù kết quả tín dụng đối với DNNVV vừa qua đã đạt được những kết quả tích cực, quy mô vốn tín dụng ngày càng lớn, song vẫn còn có phản ánh DNNVV khó tiếp cận vốn ngân hàng và việc cho vay DNNVV vẫn còn khó khăn, vướng mắc.
DNNVV là một trong 5 lĩnh vực ưu tiên được áp dụng chính sách trần lãi suất cho vay ngắn hạn, do đó, các DNNVV phải đáp ứng được điều kiện về tình hình tài chính minh bạch, lành mạnh để được tiếp cận chính sách ưu tiên trần lãi suất theo quy định.
Thế nhưng, thông tin phục vụ đánh giá DNNVV hiện còn phân tán và hạn chế, làm hạn chế khả năng đánh giá DN dựa trên dòng tiền, lịch sử hoạt động, nhất là đối với DN thiếu tài sản bảo đảm.
Một bộ phận DN chưa có phương án sản xuất, kinh doanh đủ khả thi để chứng minh khả năng trả nợ; thông tin tài chính, báo cáo tài chính và dòng tiền chưa đầy đủ, minh bạch; một số DN chưa có báo cáo tài chính được kiểm toán hoặc còn có sự khác biệt giữa báo cáo tài chính, báo cáo thuế và thông tin quản trị nội bộ. Đây là những yếu tố gây khó khăn cho tổ chức tín dụng (TCTD) trong thẩm định, đánh giá khả năng trả nợ...
Bên cạnh đó, một số DNNVV còn gặp khó khăn về dòng tiền và khả năng trả nợ, như hàng tồn kho lớn, công nợ phải thu cao, bị khách hàng chiếm dụng vốn; một số khoản nợ đến hạn hoặc nợ đã được cơ cấu chưa có khả năng trả đầy đủ. Đối với một số DN hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, tỷ suất lợi nhuận thấp và mức độ rủi ro cao nhưng thiếu công cụ bảo hiểm cũng làm hạn chế khả năng tiếp cận tín dụng.
Đứng trước hàng loạt khó khăn này, NHNN cùng với các ngân hàng thương mại đang cùng tìm cách tháo gỡ. Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn đề nghị các ngân hàng thực sự chuyển mạnh từ tư duy “DN tìm đến ngân hàng” sang “ngân hàng chủ động tìm đến DN”. Các TCTD cần chủ động nắm bắt nhu cầu vốn, đồng hành cùng DN; tiếp tục cải tiến quy trình, thủ tục cho vay, rút ngắn thời gian xét duyệt trên cơ sở tuân thủ quy định pháp luật.
“Hỗ trợ DN là yêu cầu và trách nhiệm của ngành ngân hàng, nhưng việc lựa chọn DN để cho vay, cách thức hỗ trợ để vừa đáp ứng nhu cầu vốn, vừa bảo đảm khả năng thu hồi vốn vẫn là bài toán các TCTD phải giải quyết”, Thống đốc Phạm Đức Ấn nhấn mạnh.
Cùng với việc giao trách nhiệm cho các TCTD, Thống đốc NHNN khẳng định, ngành ngân hàng luôn sẵn sàng nguồn vốn để đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh của DN, tuy nhiên, chính sách hỗ trợ tiếp cận tín dụng cần phải đặt trong tổng thể các chính sách khác như phát triển các thị trường tài chính khác, nâng cao năng lực, kết nối thị trường, tháo gỡ các khó khăn trong lĩnh vực thuế, đất đai, thủ tục đầu tư, xây dựng... để hỗ trợ thuận lợi hơn cho DNNVV, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận vốn của DN.
Ngân hàng và doanh nghiệp cùng tháo gỡ
Từ phía các TCTD, Tổng Giám đốc Agribank Phạm Toàn Vượng cho biết, DNNVV là nhóm khách hàng quan trọng của Agribank, chiếm khoảng 60% dư nợ cho vay DN, với quy mô dư nợ khoảng 2 triệu tỷ đồng. Ngân hàng cũng chủ động triển khai nhiều chương trình, gói tín dụng quy mô lớn nhằm đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh.
“Từ thực tế triển khai, tôi cho rằng điều quan trọng trước hết là ngân hàng phải chủ động tiếp cận, tư vấn và cùng DN hoàn thiện phương án sản xuất, kinh doanh khả thi. Agribank đặc biệt quan tâm đến các DN thuộc lĩnh vực ưu tiên, các động lực tăng trưởng và DN tham gia chuỗi giá trị, bởi khi phương án kinh doanh rõ ràng, khả năng tiếp cận vốn cũng thuận lợi hơn.
Cần phải nhìn nhận rằng, giữa ngân hàng và DN nên có sự phối hợp trực tiếp, thực chất hơn. Những trường hợp DN có dự án, có năng lực tài chính nhưng vẫn gặp khó trong tiếp cận vốn cần được xem xét cụ thể để xác định nguyên nhân nằm ở đâu và cùng tìm cách tháo gỡ”, ông Vượng nói.
Phía ngân hàng cũng đang tiếp tục đổi mới phương thức cấp tín dụng theo hướng đánh giá nhiều hơn dựa trên dòng tiền, hợp đồng, đơn hàng và khả năng kiểm soát rủi ro kinh doanh, qua đó từng bước đa dạng hóa căn cứ thẩm định, thay vì chỉ tập trung vào tài sản bảo đảm. Song song với đó ngân hàng tiếp tục tinh giản hồ sơ, đẩy mạnh ứng dụng ngân hàng số và công nghệ để rút ngắn thời gian xử lý…
Nhấn mạnh về việc dữ liệu minh bạch sẽ mở thêm dư địa tín dụng cho DNNVV, ông Bạch Thành Long, phó Tổng Giám đốc Vietcombank cho biết, trong 8 tháng đầu năm, ngân hàng đã triển khai 4 đợt giảm lãi suất, với mức giảm từ 0,5-2%/năm dành cho nhóm khách hàng DNNVV.
Đến hết tháng 8, tăng trưởng tín dụng chung của Vietcombank đạt khoảng 7,8%, trong khi tín dụng dành cho DNNVV tăng 13,5%. Điều này cho thấy, DNNVV tiếp tục là một trong những nhóm khách hàng được Vietcombank quan tâm và dành nguồn lực hỗ trợ.
“Từ thực tế triển khai, một trong những vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ là khả năng khai thác và kết nối các nguồn dữ liệu phục vụ thẩm định tín dụng. Hiện nay, các dữ liệu như thuế, hóa đơn điện tử, hải quan hay bảo hiểm xã hội nếu được kết nối đồng bộ hơn sẽ giúp ngân hàng có thêm cơ sở đánh giá chính xác năng lực tài chính, dòng tiền và hoạt động thực tế của DN.
Về phía DNNVV, ngân hàng mong muốn DN tiếp tục nâng cao năng lực tài chính và quản trị, thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, thống kê, minh bạch dòng tiền, đồng thời tăng cường thực hiện doanh thu và thanh toán qua hệ thống ngân hàng. Khi dữ liệu tài chính rõ ràng và có thể kiểm chứng, ngân hàng sẽ có thêm cơ sở để phát triển các phương thức cho vay dựa trên dòng tiền, qua đó đa dạng hóa căn cứ cấp tín dụng”, ông Long đề nghị.
Có cùng quan điểm, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội Nguyễn Thị Phú Hà cho rằng cần nâng cao tính công khai, minh bạch và tăng cường kết nối dữ liệu. Một hệ thống dữ liệu đầy đủ, được kết nối sẽ giúp tổ chức tín dụng có thêm cơ sở đánh giá DN, qua đó từng bước tháo gỡ khó khăn trong cho vay tín chấp...
