Doanh nghiệp đội chi phí vì thủ tục
Thông tin tại Hội nghị “Tăng cường khả năng tiếp cận vốn tín dụng cho DNNVV” do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tổ chức sáng 18/9, Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết, đến ngày 28/8/2026 dư nợ tín dụng đối với nền kinh tế đạt gần 20,5 triệu tỷ đồng, tăng 10,24% so với cuối năm 2025.
Đối với DNNVV, dư nợ tín dụng đạt trên 4,1 triệu tỷ đồng, tăng 12,37% và chiếm khoảng 20% tổng dư nợ của nền kinh tế.
Trong bối cảnh phấn đấu tăng trưởng hai con số, tháng 8, NHNN đã chỉ đạo các tổ chức tín dụng triển khai các chương trình tín dụng hướng đến DNNVV và DN, cá nhân sản xuất, kinh doanh trong các lĩnh vực tạo động lực tăng trưởng.
Sau hơn 1 tháng triển khai, từ chỗ chỉ có 4 ngân hàng thương mại nhà nước đăng ký với gói tín dụng 220.000 tỷ đồng, đến nay đã có 19 ngân hàng thương mại đăng ký tham gia với quy mô khoảng 407.000 tỷ đồng, lãi suất ưu đãi thấp hơn từ 1-2%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn.
Tuy nhiên, Phó Thống đốc cho rằng cần thẳng thắn nhìn nhận khả năng tiếp cận vốn của DNNVV vẫn còn những khó khăn và vướng mắc, cần tiếp tục được tháo gỡ.
Theo báo cáo "DN SME tại Việt Nam: Mức độ trưởng thành và khả năng tiếp cận tín dụng" của FiinGroup, tỷ lệ DN được tiếp cận vốn vay trong năm 2026 được ghi nhận: DN siêu nhỏ: 8,8%; DN nhỏ và DN vừa: 30,9%. Tính chung toàn bộ khu vực SME, bao gồm DN siêu nhỏ, DNNVV là 20,5% DN tiếp cận được vốn vay.
Từ góc độ DN, đại diện Hội DN trẻ Việt Nam Nguyễn Thị Lan Hương, cho biết từ đầu năm tới nay, Hội đã tổ chức 27 phiên đối thoại với DN trẻ trên cả nước, và tín dụng là quan tâm thường xuyên và đầu tiên tại các buổi đối thoại. Các DN không chỉ quan tâm đến việc có vay được vốn hay không, mà còn trăn trở về chi phí vốn, tài sản đảm bảo, kỳ hạn vay, cũng như thủ tục và thời gian giải ngân.
“DN không chỉ chịu áp lực từ lãi suất niêm yết mà còn gánh nặng bởi chi phí bảo hiểm, định giá tài sản, hoàn thiện hồ sơ và biên độ điều chỉnh lãi suất”, bà Lan Hương thông tin.
Từ thực tiễn này, Hội DN trẻ đề nghị các tổ chức tín dụng cần minh bạch tổng chi phí khoản vay, đơn giản hóa hồ sơ và rút ngắn thời gian thẩm định, giải ngân để tránh làm DN lỡ nhịp cơ hội kinh doanh, nhất là trong mùa thu hoạch và xuất khẩu cao điểm.
Ngoài ra, cần đổi mới phương thức thẩm định để đánh giá đúng năng lực tạo dòng tiền của DN, bởi nhiều DNNVV, hộ kinh doanh hoặc hợp tác xã có ít tài sản bảo đảm nhưng lại có thị trường và dòng tiền ổn định nhờ tham gia vào chuỗi cung ứng của các DN lớn.
Do đó, các tổ chức tín dụng nên đa dạng hóa phương thức đánh giá rủi ro dựa trên dữ liệu tin cậy về doanh thu, hóa đơn, đơn hàng và lịch sử thanh toán thay vì chỉ phụ thuộc vào tài sản thế chấp truyền thống. “Các DN không xin cơ chế cấp phát vốn, mà mong muốn một thị trường tín dụng minh bạch, dễ tiếp cận, đánh giá đúng năng lực và chia sẻ rủi ro hợp lý", đại diện Hội DN trẻ Việt Nam nêu.
Tài sản đảm bảo vẫn “chia cắt” ngân hàng – doanh nghiệp
Đến từ Hiệp hội DNNVV tỉnh Hưng Yên, Chủ tịch Hiệp hội Đỗ Văn Vệ chia sẻ từ thực tiễn, DNNVV rất cần vốn và chính ngân hàng cũng cần những khách hàng tốt. Nhưng giữa “DN cần vốn” và “DN đủ điều kiện tiếp cận vốn” vẫn còn một khoảng cách. Khoảng cách ấy có thể đến từ tài sản đảm bảo, từ năng lực quản trị, minh bạch tài chính; từ hồ sơ, thủ tục, khả năng chứng minh dòng tiền và cả cách đánh giá mức độ tín nhiệm, triển vọng thị trường cũng như hiệu quả của phương án sản xuất kinh doanh.
Chủ tịch Hiệp hội DNNVV Hưng Yên nhấn mạnh nâng cao khả năng tiếp cận vốn cho DNNVV không chỉ là câu chuyện của riêng ngành ngân hàng hay của riêng DN, mà là một trong những vấn đề quan trọng để khơi thông nguồn lực cho khu vực kinh tế tư nhân, thúc đẩy sản xuất kinh doanh và tạo thêm động lực tăng trưởng cho nền kinh tế.
Bởi, điều DN cần không đơn thuần là có thêm vốn, mà quan trọng hơn là có thể tiếp cận được nguồn vốn phù hợp, đúng thời điểm và với chi phí hợp lý để biến cơ hội kinh doanh thành năng lực sản xuất và tăng trưởng thực sự.
Vì vậy, bài toán hiện nay không chỉ là tăng lượng vốn đưa ra nền kinh tế, mà cần đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận vốn và nâng cao năng lực hấp thụ vốn của DNNVV. Từ thực tiễn đó, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Hưng Yên cho rằng, phải từng bước đổi mới phương thức đánh giá tín dụng đối với DNNVV, giảm dần sự phụ thuộc vào tài sản đảm bảo.
Ở phía ngân hàng, ông Nguyễn Xuân Bắc- Vụ phó Vụ Tín dụng các ngành kinh tế NHNN cho biết, một trong những khó khăn là việc cho vay DNNVV ngày càng phải tuân thủ chặt chẽ các chuẩn mực quản trị rủi ro, nên ngân hàng không thể hạ chuẩn điều kiện tín dụng. Trong khi đó, thông tin về DNNVV còn thiếu và phân tán, đặc biệt với DN không có tài sản đảm bảo, khiến ngân hàng khó đánh giá chính xác dòng tiền và khả năng trả nợ.
Bên cạnh đó, cơ chế bảo lãnh tín dụng và các quỹ hỗ trợ DNNVV chưa phát huy đầy đủ hiệu quả, làm hạn chế thêm khả năng mở rộng tín dụng…
Đề xuất thành lập ngân hàng số chuyên cho vay DNNVV
Tham luận tại Hội nghị, TS. Phan Hoàng Tuấn, Hiệp hội DNNVV TP Hồ Chí Minh cho rằng để tăng khả năng tiếp cận vốn của DNNVV trong giai đoạn tới, cần có bộ KPI đánh giá hiệu quả của từng ngân hàng về tín dụng dành cho DNNVV.
Trong khi đó, Chủ tịch Hiệp hội DNNVV Việt Nam Nguyễn Văn Thân có ý kiến đáng chú ý là đề xuất NHNN phối hợp với Hiệp hội DNNVV nghiên cứu thí điểm thành lập ngân hàng số chuyên biệt cho DNNVV và hộ kinh doanh.
Đây được xem là một hướng đi mới nhằm giải quyết một phần những hạn chế hiện nay trong việc tiếp cận tín dụng của khu vực này. Theo đó, NHNN cần nghiên cứu tạo điều kiện cấp phép và thúc đẩy các tổ chức cho vay không nhận tiền gửi trong dân cư, qua đó đa dạng hóa các chủ thể cung ứng tín dụng cho DNNVV và hộ kinh doanh.
Đối với DNNVV, đặc biệt là DN siêu nhỏ và hộ kinh doanh, những tổ chức này có thể cung cấp các sản phẩm phù hợp hơn với đặc điểm về tài sản, dòng tiền và chu kỳ kinh doanh của DN.
Về phía cơ quan quản lý, đại diện Bộ Tài chính cho biết cơ quan này đang xây dựng dự thảo sửa đổi Luật Hỗ trợ DNNVV, theo hướng đổi tên thành Luật Phát triển DNNVV. Luật mới hướng đến hỗ trợ có trọng tâm, giúp doanh nghiệp tự thân phát triển, từng bước nâng quy mô từ siêu nhỏ lên nhỏ, vừa và lớn; đồng thời thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp.
Bộ Tài chính tiếp cận theo hướng hỗ trợ DNNVV tiếp cận nguồn vốn từ cả phía cung và cầu. Về phía cung, Nhà nước sẽ có chính sách phát triển các nguồn vốn tín dụng và thị trường vốn, khuyến khích tổ chức cung ứng vốn phát triển sản phẩm, phương thức cấp vốn phù hợp với đặc điểm DNNVV, dựa trên phương án kinh doanh, doanh thu, dòng tiền thay vì chỉ dựa vào tài sản bảo đảm cố định.
Về phía cầu, dự thảo đề xuất các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tăng tính minh bạch về sổ sách, chuẩn hóa thông tin tài chính, tín dụng và nâng cao năng lực, mở rộng thị trường, tham gia chuỗi giá trị. Qua đó, doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận vốn, trong khi các tổ chức cung ứng vốn có thể mở rộng cho vay đối với DNNVV.
Phát biểu kết luận Hội nghị Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn khẳng định, trong bối cảnh đất nước đang quyết tâm thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số, DNNVV sẽ tiếp tục là một lực lượng quan trọng của nền kinh tế. Ngành ngân hàng sẽ tiếp tục đồng hành, tạo điều kiện về vốn, sản phẩm, dịch vụ ngân hàng phù hợp trong phạm vi khả năng và quy định pháp luật.
