Sáng 30/7, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tổ chức Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát với chủ đề: “Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI”. Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì và phát biểu chỉ đạo.
Chủ trì diễn đàn có các đồng chí lãnh đạo: Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh; Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga.
Tham dự Diễn đàn có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu; Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định; Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh; Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên; Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng; Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh; các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các Bộ trưởng, trưởng ngành; đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành, cơ quan ở Trung ương, Thường trực Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, lãnh đạo Văn phòng Quốc hội, các đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách; đại diện lãnh đạo 34 Đoàn đại biểu Quốc hội và lãnh đạo các tỉnh, thành phố; đại diện các hiệp hội, các chuyên gia, cơ sở đào tạo...
Giám sát có trọng tâm, kết luận có địa chỉ
Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, giám sát là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội; là phương thức quan trọng để kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo đảm Hiến pháp và Pháp luật được thực thi nghiêm minh; đồng thời là động lực thúc đẩy hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của nhân dân.
Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, những kết quả đạt được thời gian qua là nền tảng quan trọng, nhưng yêu cầu phát triển mới của đất nước đang đặt ra những đòi hỏi cao hơn đối với hoạt động giám sát của Quốc hội. Đất nước đang triển khai đồng thời nhiều chủ trương, quyết sách chiến lược; nhiều nhiệm vụ có tính đột phá, nhiều vấn đề chưa có tiền lệ. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển và quản trị quốc gia.
“Không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, phương thức cũ và công cụ cũ”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Chủ tịch Quốc hội cho rằng, Quốc hội khóa XVI cần kiến tạo một phương thức giám sát mới: có tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tập trung đúng trọng tâm, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả. Giám sát không chỉ để xem xét việc đã làm, mà phải góp phần định hình việc cần làm; không chỉ phát hiện hạn chế, mà phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển.
“Giá trị cuối cùng của hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị, mà ở những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiệu lực quản trị Quốc gia và cải thiện đời sống nhân dân”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Về kết quả công tác xây dựng pháp luật, Chủ tịch Quốc hội cho biết, trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã nỗ lực hoàn thiện hệ thống pháp luật với tinh thần tích cực, khẩn trương. Từ khi Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị được ban hành đến nay, các cơ quan đã xây dựng khoảng 122 luật, nghị quyết, trong đó có 94 luật và 28 nghị quyết có tính quy phạm pháp luật.
Chủ tịch Quốc hội dẫn lại ý kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm của Chính phủ rằng, những điểm nghẽn về thể chế hiện nay đã cơ bản được tháo gỡ. Vấn đề quan trọng là tổ chức thực thi pháp luật như thế nào để bảo đảm có kết quả và hiệu quả.
Từ thực tiễn đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị diễn đàn tập trung làm rõ 4 định hướng nhằm tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả hoạt động giám sát. Đó là: Lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, những “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, những lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và những vấn đề cử tri, nhân dân đặc biệt quan tâm; không dàn trải, không né tránh, không chạy theo sự vụ. Gắn chặt hoạt động giám sát với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật; mọi kiến nghị giám sát phải được chuyển hóa thành sửa đổi chính sách, xác định rõ trách nhiệm và tạo chuyển biến thực chất. Đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ; từng bước hình thành phương thức giám sát số, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm. Siết chặt việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát; xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, kết quả và theo dõi đến cùng việc thực hiện.
Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, Quốc hội thực hiện ba chức năng quan trọng là lập pháp, giám sát tối cao và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước. Trong đó, hoạt động lập pháp và giám sát phải đi đôi với nhau. Sau khi luật được Quốc hội ban hành, cần kiểm tra việc tổ chức thực hiện, xem xét các nghị định, thông tư hướng dẫn đã được ban hành đầy đủ, đồng bộ hay chưa; đồng thời kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.
Hoạt động giám sát phải tập trung vào những vấn đề mà thực tiễn đặt ra, phục vụ việc tiếp tục hoàn thiện thể chế và xây dựng pháp luật. Đồng thời, thông qua giám sát phải thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tháo gỡ những điểm nghẽn, khó khăn, vướng mắc ở cả Trung ương và địa phương, nhất là trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
“Tinh thần phải thật rõ: Giám sát có trọng tâm; kết luận có địa chỉ; kiến nghị có thời hạn; trách nhiệm được xác định; kết quả phải được đo bằng chuyển biến thực tế”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Cần tạo điều kiện các đối tượng khác nhau được tham gia phản biện, đánh giá độc lập
Phát biểu tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cho rằng, hoạt động giám sát của Quốc hội đang chuyển biến mạnh từ phát hiện, kiến nghị sang theo dõi và thúc đẩy giải quyết đến cùng; từ xem xét quy trình sang đánh giá kết quả, đánh giá tác động của chính sách. Qua đó, hoạt động giám sát đã hỗ trợ thiết thực cho công tác chỉ đạo điều hành của Chính phủ, góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao kỷ luật, kỷ cương, trật tự hành chính và hiệu quả phục vụ cho người dân, doanh nghiệp.
Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu đối với việc hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật và nâng cao năng lực quản trị quốc gia, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu kiến nghị, cần chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật, là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay. Hướng trọng tâm giám sát việc thực hiện các luật, nghị quyết mới được ban hành; các lĩnh vực được phân cấp phân quyền mạnh và những chính sách tác động trực tiếp trên diện rộng tới người dân, doanh nghiệp và hoạt động của bộ máy nhà nước.
Cần tăng cường khảo sát, giám sát, đánh giá việc thực thi chính sách, pháp luật tại cấp tỉnh, cấp xã - nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân và doanh nghiệp tại địa phương; cần giám sát đồng thời cả việc giao nhiệm vụ và các điều kiện đảm bảo thực hiện (bao gồm thể chế, nhân lực, tài chính, cơ sở dữ liệu, hạ tầng số và năng lực giải trình). Qua đó, kịp thời phát hiện tình trạng phân cấp nhưng không phân bổ đủ nguồn lực, cấp dưới được giao quyền nhưng không đủ khả năng để thực hiện, hoặc cấp trên buông lỏng kiểm tra, hậu kiểm. Đồng thời, phát huy vai trò của Đoàn đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân theo dõi, phản ánh những vấn đề khó khăn phát sinh từ cơ sở.
Phó Thủ tướng cũng đề nghị hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân với thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và hoạt động quản lý nhà nước. Đặc biệt, việc phối hợp phải được thực hiện ngay từ khâu lựa chọn chuyên đề, xây dựng kế hoạch, thu thập thông tin và theo dõi kiến nghị. Tăng cường chia sẻ dữ liệu, kế thừa thông tin, số liệu đã được kiểm chứng, tránh trùng lặp về đối tượng, nội dung, thời điểm và yêu cầu báo cáo.
Cần tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp, hiệp hội, chuyên gia, các nhà khoa học tham gia cung cấp thông tin, phản biện và đánh giá độc lập. Phản ánh từ thực tiễn phải trở thành một nguồn dữ liệu quan trọng để lựa chọn nội dung giám sát và kiểm chứng kết quả thực hiện chính sách, pháp luật.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu khẳng định, Chính phủ sẽ tiếp tục nâng cao trách nhiệm giải trình, phối hợp đầy đủ, có trách nhiệm, chặt chẽ với Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, các Đoàn đại biểu Quốc hội và các đại biểu Quốc hội trong công tác giám sát.
Ba định hướng lớn trong hoạt động giám sát
Trình bày Báo cáo đề dẫn diễn đàn, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho rằng, nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới đòi hỏi hoạt động giám sát tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, nội dung và phương thức. Đây cũng là nhiệm kỳ đầu tiên triển khai toàn diện Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2025, tạo nền tảng để tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả hoạt động giám sát.
Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cho rằng, hoạt động giám sát trong nhiệm kỳ tới cần tiếp tục bám sát các chủ trương, quyết sách lớn của Đảng và Quốc hội; tập trung vào những vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển đất nước và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia, trong đó nổi lên 3 định hướng lớn.
Thứ nhất, giám sát phải góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa nền tảng và động lực phát triển như: hoàn thiện thể chế, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, các chương trình, dự án quan trọng quốc gia và những chủ trương lớn về phát triển kinh tế - xã hội.
Thứ hai, giám sát cần hướng mạnh vào nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; chú trọng phát hiện những điểm nghẽn về thể chế, những bất cập trong cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện; đồng thời quan tâm việc thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền, sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp và cải cách hành chính.
Thứ ba, giám sát phải xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn và kỳ vọng của cử tri, Nhân dân; ưu tiên những vấn đề tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp; đồng thời chủ động nhận diện, lựa chọn kịp thời những vấn đề mới, những thách thức mới có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của đất nước để Quốc hội xem xét, giám sát.
