Mùa Thu kỉ niệm

LTS: Năm 2021 tròn 100 năm ngày sinh thi sĩ Quang Dũng, tác giả bài thơ "Tây Tiến". Chị Bùi Phương Thảo, con gái nhà thơ Quang Dũng gửi tới ANTG GT - CT những chia sẻ đặc biệt, với nhiều chi tiết mới được phát hiện về người cha quá cố của mình.

Những dấu ấn mùa thu

Mùa thu gợi trong tôi kí ức thật buồn, đêm 13 tháng 10 năm 1988, cha tôi đã trút hơi thở cuối cùng.

Vào thời khắc tuyệt vọng níu kéo sự sống trở về, tôi thì thầm: "Bố hãy cố gắng hít thở, bố là người rất kiên cường chịu đựng!". Trong khoảnh khắc chợt tỉnh, cha tôi mở mắt, ông nghiêng đầu nhìn một lượt mọi người, bàn tay phải hơi giơ lên và dừng lại ở nhà thơ Trần Lê Văn, khẽ cất lên hai tiếng: Ông Văn! Cha tôi đã ra đi sau bốn năm bị tai biến và những biến chứng từ việc nằm tại chỗ quá lâu.

Đêm mưa thu vĩnh biệt cha ám ảnh tôi mãi mãi 

Cha tôi sinh năm Tân Dậu 1921, nhưng ông ghi trong lí lịch, chứng minh thư và khai sinh của các con khác nhau. Nhà thơ Trần Lê Văn đã nói về điều này: "Quang Dũng sinh năm Dậu (Tân Dậu 1921), trên giấy tờ hành chính, anh thường khai tăng tuổi. Tăng một cách tùy hứng, khi thì sinh năm 1919, khi thì sinh năm 1918. Không phải anh có dụng ý "khai man" mà chỉ vì tính anh thích thế…". Cha tôi đã ghi lại một chi tiết về ngày sinh của mình, là căn cứ để gia đình tìm ra ngày, tháng sinh của ông: ngày 11 tháng 10 năm 1921.Vậy là thời gian cha tôi chào đời và mất cùng vào tháng 10,chỉ chênh nhau vài ngày.

Mùa Thu kỉ niệm -0
Nhà thơ Quang Dũng.

Ngày, tháng sinh của cha tôi, một chi tiết không mấy được quan tâm trước đây.

"Người đừng mong mỏi một kho tàng

Đừng ước lầu cao giấc mộng sang

Tôi về chỉ một hồn đơn chiếc

Ngọc vàng là những nét phong sương"

Đó là những câu thơ mà chàng thanh niên Quang Dũng gửi cho cô gái Bùi Thị Thạch (cha, mẹ tôi sau này) trước khi tạm chia tay nhau vào đầu những năm 1940 ở Yên Bái. Cô Thạch có dáng người cao dong dỏng, da trắng hồng và mái tóc đen dài, thích văn chương và đặc biệt có tâm hồn đồng điệu với Quang Dũng. Chẳng biết xa cách bao lâu nhưng cô Thạch chẳng ngần ngại đáp: "Tôi không mong mỏi một kho tàng/ Không ước lầu cao giấc mộng sang/ Người về xin một hồn đơn chiếc/ Ngọc vàng là những phút bên nhau". Hai người đã nên duyên chồng, vợ sau rất nhiều cách trở, những phút bên nhau trong cuộc sống được ví như ngọc, như vàng, lúc chia xa họ vẫn hẹn nhau ở một cõi khác: "Bến nào cát bụi ai thương nhớ/ Mỉm cười thầm hẹn: cõi hư không!" (“Trách ai” - Bùi Thị Thạch).

 Cha tôi là người trọng tình nghĩa, có những kỉ niệm trong cuộc đời gây thương nhớ, xót xa. Ông viết: "Mùa hoa phượng đỏ là mùa mà hai người gặp nhau nên chọn một ngày làm kỉ niệm và một ngày về mùa thu làm kỉ niệm về ở hẳn với nhau", không biết cha mẹ tôi có cùng chọn được một ngày nào không nhưng với tôi, tất cả những ngày trong mùa thu đều thật thiêng liêng.

Mây, trời, nắng, gió mùa thu cứ quẩn quanh bên cuộc đời ông như một định mệnh được sắp đặt.

Người rong ruổi trên những dặm đường

Cuối xuân năm 1947, cha tôi gia nhập đoàn quân Tây Tiến. Lúc đó, mẹ tôi mới sinh anh cả chưa được đầy tháng và phải bốn năm sau, hai cha con mới gặp mặt nhau, mợ tôi không trách việc hay đi của chồng vì bà đã biết đến sự xa cách từ thời tuổi trẻ của ông: "Mấy gã thanh xuân lòng bốn cõi/ Nhẹ nhàng thân gửi kiếp ra đi"- (“Giang hồ” - Quang Dũng 1942 ).

07df2fcc9ae153bf0af0-1633949268782.jpg
Binh đoàn Tây Tiến từng lặn lội ở chiến trường Tây Bắc. Ảnh: S.t

Chuyến đi thực tế Bắc Hà năm 1973, gợi nhớ chuyến đi Vân Nam năm 1943 của ông, cha tôi viết: "Tôi ngủ đêm cùng chăn và cùng đệm với giáo Giản (VHK). Lúc ấy Vũ Hồng Khanh độ 40 tuổi còn tôi độ 23. Một thanh niên mới đi hải ngoại để tìm hiểu cứu nước. Đi phiêu lưu cho thỏa chí giang hồ bốn phương". Cha tôi đã qua thời tuổi trẻ đầy những trải nghiệm đáng nhớ.

Năm 1983, cha tôi vào khu kinh tế mới Hà Nội ở Lâm Đồng. Ông tìm hiểu, ghi chép tỉ mỉ cho bút kí "Đất rồng lửa", dự định của cha tôi đã không thành, bị thấp khớp mãn tính nhưng ông vẫn đi bộ, leo những con dốc trơn trượt để lấy tư liệu, "Cái ngã sấp hôm ấy ở dốc Máy Kéo là một bài học. Phải ngồi thụp xuống chống đập mặt xuống đất" - ông ghi lại. Những cú ngã nhiều dần và cơn tai biến tái phát khiến ông phải trở ra Hà Nội. Cũng tại đây, cha tôi đã kịp viết những bài thơ cuối cùng, Tây Nguyên thành điểm dừng chân trong cuộc đời rong ruổi của ông.

Bút kí, những trang viết tâm huyết

Cha tôi viết khá nhiều văn xuôi, vài chục bút kí ra đời sau những tâm huyết mà ông dành cho thể loại này.

Ông viết: "Xin nói về kỉ niệm đầu tiên của tôi lúc làm tờ báo Quân miền Tây số tết xuân 1947, lúc ấy, trung đoàn tôi đóng ở Vang Vó. Tôi viết bài bút kí nói về cảnh ban chính trị của trung đoàn chuẩn bị ra số báo tết. Tôi còn nhớ, có những anh viết được bài báo nộp cho thư kí tòa soạn xong thì kéo chăn đắp liền vì bị cơn sốt rét hành từ lúc đang leo dốc. Bài bút kí của số báo Quân miền Tây ấy lại được giải thưởng bích báo của liên khu. Tiếp đó là những bài hành quân của quân miền Tây đi lên biên giới… Những bài bút kí đầu tiên ấy đã hướng hẳn ngòi bút tôi vào thể loại kí mà tôi gắn bó mãi mãi.

Cuốn "Đường lên Châu Thuận", bút kí được giải thưởng Văn học năm 1954 cũng là một khuyến khích to lớn đối với tôi trong việc đi hẳn vào thể loại này… Thể loại kí này tôi ưa vì nó rộng rãi, chấp nhận cho ngòi bút tác giả đà đậm, khi thì đi sâu tìm hiểu mọi chi tiết của vấn đề, khi thì lại dừng lại và phát triển những khía cạnh mà chính vấn đề đã có lúc gợi cảm viết được những trang khá hào hứng và bay bổng nhờ sự chắp cánh kia, lúc thì người viết lại có thể dừng lại mà đi vào dĩ vãng của vấn đề như muốn trình bày lịch sử của vấn đề… Chúng tôi hay nói: “Chúng ta đi làm một cái bút kí…”.

Công việc ấy là một niềm thích thú của người đi làm bút kí. Đi để tìm hiểu và để cho cái mới thấm tâm hồn mình. Sở dĩ tôi ưa viết bút kí là cũng do tôi chỉ mơ ước là sẽ làm người tiên phong ghi chép cho tường tận công việc mới của thời đại chúng ta: ghi, sống, cảm động, chọn lọc, sau này biết đâu những bút kí ấy lại có ích.

Có nhiều sự suy nghĩ khác nhau về thể loại này nhưng tôi vẫn nghĩ rằng kí có một vị trí cần thiết trong văn học. Nó mang tính thời sự của công việc nhưng không mất cái tính vĩnh cửu của vấn đề nếu có cả chiều sâu ý nghĩa".

Tôi vẫn đọc những trang văn, đi vào chữ nghĩa của cha và thêm hiểu tình yêu cuộc sống, quê hương, đất nước mãnh liệt trong tâm hồn ông - nhà thơ xứ Đoài. 

Tháng 10-2021

Bùi Phương Thảo

Các tin khác

Dấu ấn Hồ Thiệu Trị

Dấu ấn Hồ Thiệu Trị

Lần đầu trở về Việt Nam sau gần 20 năm định cư ở Pháp, kiến trúc sư (KTS) Hồ Thiệu Trị đã tạo ra tiếng vang với công trình trùng tu Nhà hát lớn Hà Nội (1995-1997). Trong khoảng 3 thập niên vừa qua, ông và cộng sự đã có nhiều công trình với phong cách kiến trúc đặc trưng, giàu tính thẩm mỹ trên mảnh đất hình chữ S.

Trung tướng, nhà văn Hữu Ước: "Tác phẩm là điều còn lại cuối cùng"

Trung tướng, nhà văn Hữu Ước: "Tác phẩm là điều còn lại cuối cùng"

Cũng phải vài lần hẹn, tôi mới gặp được Trung tướng, nhà văn Hữu Ước. Đã hơn 10 năm rời vị trí Tổng Biên tập Báo Công an nhân dân, An ninh thế giới, Văn nghệ công an, nhưng giờ đây, ông vẫn luôn bận rộn với công việc của Chủ tịch Chi hội Nhà văn Công an và sáng tác văn chương, hội họa.

"Hà Nội 1987" và hành trình của một người Pháp

"Hà Nội 1987" và hành trình của một người Pháp

Trong gần 4 thập niên, Việt Nam không chỉ là bối cảnh sáng tác, mà dần trở thành một phần đời sống tinh thần của nhiếp ảnh gia Jean-Charles Sarrazin. Cuốn sách ảnh "Hà Nội 1987", ra mắt cuối năm 2025, đã khơi lại dòng ký ức, đưa người đọc trở về những ngày đầu ông gắn bó với mảnh đất này.

Ở lại với A Lưới

Ở lại với A Lưới

Miền rừng A Lưới không phải là nơi người ta đến để tìm những điều vĩ đại. Nó lặng lẽ, kín kẽ, giữ người bằng những điều rất nhỏ. Những con đường đất còn ẩm sau mưa, bóng tối xuống sớm hơn giờ quen thuộc, hay ánh mắt trẻ con nhìn người lớn không dè chừng.

Nhà văn Vũ Liêm: Chẳng có tội ác nào là ngẫu nhiên

Nhà văn Vũ Liêm: Chẳng có tội ác nào là ngẫu nhiên

Viết về tội ác không chỉ là tái hiện hành vi phạm pháp, mà là đối diện với những vùng xám của quyền lực, trí tuệ và nhân tâm. Trong cuộc đối thoại thẳng thắn này, nhà văn - Trung tá Vũ Liêm nhìn lại tiểu thuyết “Tội ác sau khe cửa” như một thử nghiệm nhiều tham vọng, đó là truy nguyên động cơ phạm tội, đặt người sáng tạo trước giới hạn đạo đức của chính mình, và phơi bày những ranh giới mong manh giữa tưởng tượng nghệ thuật, nghiệp vụ điều tra và đời sống thật.

Đất lành của người cựu tù chính trị Côn Đảo

Đất lành của người cựu tù chính trị Côn Đảo

Nhớ về quãng thời gian “tòng phu” ra Côn Đảo, bà Tư rổn rảng: Năm 1981 cô ra đây theo ổng thì có một đứa con trai rồi, tên là Thọ, sinh năm 1977; hiện nay là bác sĩ bệnh viện đặc khu Côn Đảo. Năm 1982, sinh con trai thứ hai là Nghiệp, năm 1983 thì sinh một cô con gái. Đến giờ các con cũng lập gia đình, sinh sống gần đây. Cô chú có 6 đứa cháu nội ngoại. Vậy là nhà cô đến giờ có ba đời ở Côn Đảo rồi đó.

Cỏ xanh trên vết xước chiến tranh

Cỏ xanh trên vết xước chiến tranh

"Cỏ xanh đời thép"của Tống Phước Bảo, viết về nữ điệp báo Nguyễn Thị Thảo - Sáu Thảo, là cuốn sách cố gắng trả lại hơi ấm của người, cho một thân phận đã đi qua chiến tranh như một ngọn cỏ mọc trên vùng đất nhiều lần cháy rụi. Từ giọt nước mắt của biên tập viên đầu tiên đọc bản thảo, cho đến những đêm tác giả bật băng ghi âm, ngồi một mình với lời kể của cô Sáu, cuốn sách được sinh ra trong thứ thinh lặng rất dài, rất sâu.

Phía sau sự sụp đổ của “Đế chế Diddy”

Phía sau sự sụp đổ của “Đế chế Diddy”

Từng là ông trùm hip-hop, tài sản tỷ đô, tiệc tùng cùng sao hạng A, và rồi một ngày, tất cả sụp đổ, không phải vì một bản nhạc dở, mà vì những bí mật đen tối giấu kín suốt 4 thập kỷ. Đó là Sean "Diddy" Combs, người từng được ca tụng như "biểu tượng sống của giấc mơ Mỹ", nay đang là phạm nhân số 45388-509 ở nhà tù liên bang Fort Dix, New Jersey (Mỹ). Diddy đã tự hủy bằng những bí mật mà chính anh ta tạo ra. Đó không chỉ là việc một cá nhân sa ngã, mà là lời cảnh tỉnh cho cả Hollywood, nơi công lý thường chỉ lên tiếng sau khi nhạc đã tắt.

Nhà văn Tô Giang: 30 tháng tù, những trang viết đau đớn và giải thưởng văn chương

Nhà văn Tô Giang: 30 tháng tù, những trang viết đau đớn và giải thưởng văn chương

Có những câu chuyện mà nếu chỉ đọc lướt, người ta dễ tưởng đó là kịch bản của một bộ phim tội phạm xuyên biên giới: một nhà báo trẻ rời quê hương với khát vọng đổi đời, rồi trượt dài vào những căn nhà trồng cần sa trên đất Úc và kết thúc bằng bản án lặng lẽ sau song sắt. Nhưng ở Tô Giang, bóng tối không phải dấu chấm hết.

Nhà khoa học nặng lòng với quê hương

Nhà khoa học nặng lòng với quê hương

Ở tuổi gần 90, GS Trần Thanh Vân vẫn minh mẫn và mang nhiều tâm huyết với sự nghiệp khoa học của nước nhà. Hơn 30 năm trước, dù có một sự nghiệp đồ sộ và danh tiếng trong giới nghiên cứu khoa học thế giới, GS Trần Thanh Vân cùng vợ vẫn chọn quay về Việt Nam khi đó còn rất nhiều khó khăn để cống hiến.

Tái sinh kỳ diệu nhờ phục hồi chức năng

Tái sinh kỳ diệu nhờ phục hồi chức năng

Có nhiều trường hợp vì di chứng của tai nạn thương tích, đột quỵ, bệnh mãn tính… khiến cuộc đời họ những tưởng sẽ phải gắn chặt với xe lăn, giường bệnh, chịu cảnh tàn phế. Nhưng điều trị phục hồi chức năng (PHCN) đã giúp họ có được sự tái sinh kỳ diệu.

Ai là nguyên mẫu nhân vật trong bài hát “Hành quân xa”

Ai là nguyên mẫu nhân vật trong bài hát “Hành quân xa”

Hành quân xa dẫu qua nhiều gian khổ/ Vai vác nặng ta đã đổ mồ hôi/ Mắt ta sáng, chí căm thù, bảo vệ đồng quê ta tiến bước/ Đời chúng ta, đâu có giặc là ta cứ đi”… Ca từ giản dị, ngắn gọn, nhịp điệu tựa như bước chân đầy khí thế xung trận trong bài hát “Hành quân xa” do nhạc sĩ Đỗ Nhuận sáng tác năm 1953 đã trở thành hành khúc của người lính trong những năm kháng chiến chống Pháp.

Chuyện nghề của một xạ thủ bắn tỉa quốc tế

Chuyện nghề của một xạ thủ bắn tỉa quốc tế

Tham gia Đội tuyển Bộ Công an tại cuộc thi bắn tỉa quốc tế “Phong Nhẫn 2025”, Trung đoàn Đặc nhiệm - Bộ Tư lệnh Cảnh vệ đóng góp 2 xạ thủ chủ lực thi đấu chính thức là Thiếu tá Phạm Hùng Trường và Đại úy Lê Văn Phương đã xuất sắc giành Huy chương vàng nội dung thi đấu đồng đội, phối hợp tác chiến.

NSND Phạm Thị Thành: Hoa hướng dương đã đi về phía mặt trời

NSND Phạm Thị Thành: Hoa hướng dương đã đi về phía mặt trời

Tôi vẫn gọi NSND Phạm Thị Thành là một bông hoa hướng dương, bởi bà đã sống một cuộc đời rực rỡ, tận hiến cho sân khấu - nghệ thuật nước nhà. Bà là một nữ đạo diễn đầu tiên của sân khấu Việt Nam đương đại. NSND Phạm Thị Thành đã trút hơi thở cuối cùng ở tuổi 84, nhưng ánh hào quang bà để lại trên bầu trời sân khấu - nghệ thuật nước nhà sẽ vẫn còn…

“Chiến trường và quê hương” của lão tướng U100

“Chiến trường và quê hương” của lão tướng U100

95 tuổi đời, 75 tuổi Đảng, Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phan Văn Lai vẫn khỏe mạnh. Giọng nói sang sảng, tinh thần mẫn tiệp, chân bước chậm nhưng vững chãi, ông vẫn tích cực tham gia các hoạt động xã hội, tham gia nhiều sự kiện, hội thảo do Bộ Công an tổ chức.

Robert Redford: Người định hình Hollywood

Robert Redford: Người định hình Hollywood

Ngày 16/9, đạo diễn kiêm diễn viên nổi tiếng người Mỹ Robert Redford đã qua đời ở tuổi 89 khi đang ngủ tại nhà riêng trên dãy núi Utah. Redford là "gã khổng lồ của điện ảnh Mỹ" và đã góp phần định hình Hollywood thập niên 1970 khi đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nền điện ảnh độc lập Mỹ khi đồng sáng lập Liên hoan phim Sundance - bệ phóng cho nhiều bộ phim nổi tiếng.

Nhạc sĩ Dương Thụ: Những giấc mơ dài

Nhạc sĩ Dương Thụ: Những giấc mơ dài

Ông là một trong 4 gương mặt của “Bộ tứ sông Hồng”, cùng với nhạc sĩ Trần Tiến, nhạc sĩ Phó Đức Phương, nhạc sĩ Nguyễn Cường làm nên diện mạo của âm nhạc Việt Nam thập niên 90.