Ai cũng gọi "hắn" là Phước "khùng", nhưng xem mấy cuộc triển lãm của hắn, tôi lại cho Phước chẳng hề "khùng", thậm chí còn rất thông minh là khác. Có người kêu hắn là "đứa trẻ tuổi 50", Có lẽ họ thấy Phước hồn nhiên trong mọi cung bậc, nhất là khi chụp ảnh thì tỉ mẩn và ngó nghiêng những vật nhỏ bé, li ti như trẻ thơ vậy. Ấy thế mà mỗi cuộc trưng bày của hắn đều làm ai nấy ngạc nhiên...
Cái balô bạc phếch hắn đeo trên vai luôn là điều bí ẩn với nhiều người. Khó ai đoán nổi trong đó có những gì. Bởi vậy, việc đầu tiên khi gặp gỡ là tôi…lục ngay balô của hắn để ở trên ghế. Nhà văn Lê Công cười vì hành động vừa xin phép vừa hành động rất nhanh của tôi. Quả là hắn dễ tính, cho dù chưa ai lục tung balô của hắn cả. Hắn toét miệng cười nhìn tôi, tỏ ra bất cần. Tôi lôi từng thứ ra bàn. Ống kính. Chẳng lạ. Mấy cuộn phim. Tất nhiên. Một máy cơ cổ lỗ sĩ Nikon SMZ. Thì hắn vẫn dùng mấy chục năm nay. Gói thuốc lá. "Hi hi" - Hắn nhìn tôi cười. Tôi lục tiếp. Một bật lửa gas. Hắn lại cười một cách hồn nhiên. Tôi vét tới đáy balô thì vớ được một cuốn sổ đã nát cùng cây bút và vài ba tờ giấy ghi chép dằng dịt. Đến đây, hắn tỏ ra mất bình tĩnh, chỉ cười một cách gượng gạo. Tôi lật vài trang sổ tay và dừng lại trước mấy bản nhạc mà hắn viết rất cẩn thận. Tôi nhẩm đọc, nào là "Tình cờ", "Trăng gầy", "Đóa hồng nhỏ"… ở dưới còn ghi thời gian vào năm 1984, 1985. Con số đã mờ nhòe theo thời gian. Nhìn Phước ngồi lặng đi, tôi bỗng thấy như mình đã phát hiện ra điều gì đó hệ trọng lắm trong cuộc đời hắn. Quả vậy, hắn đã kể lại rằng, đó là một câu chuyện buồn khi hắn ở tuổi 27. Khi ấy, hắn thấy mình bế tắc, cho là cuộc đời thật vô nghĩa. Hắn đau khổ với cuộc sống nghèo túng của mình và định tự vẫn để hòng thoát khỏi mọi nỗi nhân tình thế thái trên cõi đời. Thật bất ngờ, đúng lúc đó, một cô bé 13 tuổi xuất hiện. Chính giọng nói trong trẻo ngây thơ của cô bé vang lên với những câu hỏi về hoa, về con suối đã làm hắn giật mình như thoát khỏi cơn mê. Và đôi mắt sáng long lanh kia đã kéo hắn ra khỏi sự u tối. Hắn quỳ xuống trước cây thông già rồi chạy như bay về nhà, ôm mặt khóc.
Thế là đêm đó hắn viết mấy bản nhạc liền để hát lên tiếng thảng thốt của lòng mình và muốn cảm ơn cô bé xinh đẹp. Hắn cứ giữ 5 bản nhạc "sám hối" đó cho đến nay, ở đáy balô và nuôi hy vọng sẽ luôn gặp được "ân nhân", mỗi khi tuyệt vọng. Tôi hỏi mới đây có viết được bài gì không? Hắn gật đầu và nói luôn tên bài hát: "Nắng lạnh". Rồi chẳng đợi tôi yêu cầu, hắn hát luôn với một cái giọng khê nồng vì thuốc lá, nhưng từ giọng của hắn toát lên một sự ấm áp, da diết bâng khuâng xiết bao…
Bất chợt một tờ giấy rơi xuống đất. Tôi nhặt lên xem và định đọc thì hắn giật lấy rồi nói, phải để hắn đọc, vì đây là sự chiêm nghiệm của hắn sau một lần chụp bức ảnh "Nhật thực". Hắn nói khi mặt trời bị lấp bóng, trời đất tối sẫm trước ống kính. Hắn ngã. Bóng hắn hòa nhập vào trong vũ trụ và hắn chợt nhận thấy, huyền diệu làm sao cái phút giây con người mình bỗng tan biến vào hư không. Hắn triết luận một hồi rồi đọc:
Trăm năm thoáng chốc vô biên
Trăm năm thoáng chốc nguyệt huyền nhật hoa
Trăm năm thoáng chốc thật là
Trăm năm thoáng chốc chợt ta, chợt mình.
Giọng hắn vẫn thế như khi hát. Đặc quánh chất lãng tử bất cần đời như nhà thơ "điên" Bùi Giáng vậy. Mắt hắn lim dim. Hắn tu luôn một hơi hết chai bia Sài Gòn đỏ. Bọt bia như pháo hoa dính trên bộ râu lộn xộn của hắn. Một nụ cười hồn nhiên con trẻ hiện lên từ khuôn mặt khắc khổ ấy.
Đột nhiên có tiếng điện thoại reo lên. Hắn móc túi, đưa máy lên tai và lắp bắp nói:
- Alô!... Khùng… nghe!
Hắn gật đầu lia lịa. Thế rồi chúng tôi hẹn nhau chiều sẽ đến nhà hắn, nơi hắn sẽ định cư lâu dài sau khi bán 5 bộ ảnh để mua và sau đó lấy vợ.
Trên đường đến nhà Phước "khùng" ở Nguyễn Hữu Huân, tôi còn nghe Lê Công kể hồi hắn lấy vợ, anh em văn nghệ Lâm Đồng đưa chuyện rằng: Nghe tin hắn lấy vợ, đàn bà, con gái Đà Lạt mừng rơn vì không còn bóng dáng người rừng ấy đi lang thang trong đêm tối ở thành phố đầy sương phủ này nữa. Họ sợ bị hắn "dọa ma" lắm. Nghe mọi người bàn tán thế, Phước cười khúc khích. Thậm chí hắn còn thấy vui nữa. Qua việc hắn bán 5 bộ ảnh để mua nhà, ai cũng thấy hắn không phải là người đàn ông không biết lo toan lâu dài cho cuộc sống của mình. Dẫu sao, hắn cũng thoát khỏi cảnh thuê mướn ở nhờ, ở đậu bạn bè suốt mấy chục năm ròng, từ khi bỏ nhà đi bụi năm 13 tuổi.
Bước vào nhà hắn, tôi phải lách rất khéo vì nếu không sẽ làm đổ hoặc đánh rơi vài thứ, vì diện tích chỉ chưa đầy hai chục mét vuông mà ngổn ngang lắm thứ. Cây đàn treo tường cùng bao thứ tạp pí lù hắn sưu tầm được. Ảnh treo khắp nơi, để ở mọi xó nhà. Riêng cái tủ giữ hàng ngàn bộ phim ảnh thì phải nói là thứ quan trọng nhất trong ngôi nhà nhỏ bé này. Lại còn bát đĩa, nồi niêu xoong chảo và cốc tách ngổn ngang, đánh dấu một cuộc bù khú bạn bè chỉ vừa mới đây thôi. Hắn nhìn tôi cười và mời ngồi xuống… sàn nhà, lại còn lắp bắp nói rằng, thế là gọn gàng lắm rồi đó, vợ vắng nhà nên gà mọc đuôi tôm là tất nhiên.
Hắn kể: Khi phải bán tác phẩm của mình thấy xót lắm, sụt sùi mất mấy ngày, nhưng rồi đành mặc cho con tạo xoay vần, biết đâu sau khi lấy vợ sẽ đổi đời, khá giả hơn.
Hỏi thêm chuyện vợ con mới hay, hắn khùng thật và nghĩ không ai như hắn. Vợ có nhà ở Sài Gòn mà không chịu theo về để lập nghiệp. Hắn chỉ ở đó dăm bữa nửa tháng là lại tót về Đà Lạt. Thỉnh thoảng vài ba tháng cô vợ trẻ (chỉ bằng nửa tuổi hắn) lại phải lên núi thăm chồng. Đúng là nửa đời nửa đoạn. Hắn gãi đầu rồi bộc bạch, nhiều lúc thấy đời mình là cái hạt mầm gieo vào lòng đất Đà Lạt, thành cái thân cây không thể bứng đi đâu được. Nếu nhảy đi nơi khác thì hắn không bao giờ là một MPK nữa.
Phước khoe, nhờ có bữa cơm của vợ mà hắn nghĩ ra đề tài về mầm cây đó (bộ ảnh "Mầm" đã được triển lãm). Ấy là, trong khi chờ vợ chuẩn bị cơm nước, hắn cầm một cọng giá giơ lên trước ánh sáng cửa sổ và phát hiện ra vẻ đẹp kỳ lạ của mầm đỗ, khi được chiếu rọi trước chùm ánh sáng thiên nhiên. Thế là một đề tài xuất hiện với hàng trăm bức ảnh hắn cặm cụi thu được trong một năm trời. Hắn đi và đi. Khắp nơi, khắp chốn để chụp lại những khoảnh khắc bất chợt của những mầm cây khi bật chồi lên sự sống. Hắn có triết lý của mình, rằng cái đẹp ở ngay cạnh mình, từ những sự vật bé nhỏ nhất.
Chính với cảm xúc đó mà hắn trở thành nhà thơ của thiên nhiên Đà Lạt. Các bộ ảnh như "Khát", "Hoa dại", "Giọt sương", "Mắt côn trùng"… và mới đây là "Ứa" thành công vì lẽ đó. Hắn sáng tạo một cách hồn nhiên, với những khám phá ý tưởng mới lạ qua những điều tưởng như rất quen thuộc với mọi người. Chính vì sự hòa mình vào thiên nhiên một cách đắm đuối như vậy mà không bao giờ hắn chụp ảnh về con người, ngoài bức ảnh duy nhất hắn chụp cánh tay hắn giơ thẳng về phía mặt trời, như một sự khát khao muốn vươn tới vũ trụ sáng tạo. Và, vũ trụ sáng tạo của hắn lại trở về mặt đất; đó là những giọt sương, giọt nhựa thông, ánh mắt của những con cá vàng trong bể cảnh, hoặc nhụy hoa đang lên hương, những cây hoa dại ven đường… Kể cả chuyện ân ái giữa những con vật nhỏ bé.
Nghe nói hắn mới có cái ví được vợ tặng, trước khi chia tay, tôi đòi xem. Hắn chịu và móc cái ví từ túi áo ra và cười khì khì. Lép kẹp, ví có mỗi cái ảnh hồi mới cưới vợ, không hề có một đồng bạc nào. Có người nói hắn nghèo lắm, chẳng khi nào có tiền trong túi. Giờ thì tôi tin. Tôi cứ định tìm một câu hỏi nào đó thật khéo về đời sống để hắn khỏi chạnh lòng, thì ngay lập tức hắn nói: "Ngày mai đi đóng phim chắc sẽ có vài trăm ngay, nhưng không biết chúng có ở lại trong túi lâu không". Rồi hắn lại bảo: "Yên tâm đi! Tiền đến rồi lại đi mà. Nó bạc lắm nhưng chả bao giờ Khùng đói đâu. Vì bạn bè gắn bó một đời. Khùng giầu vì bạn mà".
Hắn bắt tay tôi, hẹn gặp lại rồi hắn nhoẻn cười chia tay. Một nụ cười hồn nhiên trên gương mặt già nua rừng rú ấy làm tôi sửng sốt
