Môi trường Suối Giàng ô nhiễm vì khai thác đá cảnh

Nạn khai thác đá cảnh tại thôn Suối Lóp, xã Suối Giàng, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái là một thực trạng nhức nhối khiến người dân địa phương bức xúc nhiều năm qua, nhưng đến nay vẫn không hề có dấu hiệu chấm dứt. Thậm chí, càng ngày, môi trường quanh những mỏ đá này càng bị xâm phạm, tàn phá nghiêm trọng hơn.

Sự thay đổi chóng mặt

Có mặt tại huyện Văn Chấn những ngày tháng 3, chúng tôi thật sự ngỡ ngàng trước những đổi thay ở đây. Tròn 4 năm trước, trong chuyến công tác ở Mù Cang Chải, tôi đã đi qua Văn Chấn và Nghĩa Lộ nhưng cảnh vật nhiều nơi còn khá hoang sơ, lác đác dân cư. 

Ngày đó, tôi không hề biết đến đá cảnh ở Suối Giàng mà chỉ được nghe về trà tuyết san nổi tiếng. Những cây trà cổ thụ cao cả mét được trồng trên đỉnh núi cao đã trở thành đặc sản của vùng đất này. Gần đây, qua thông tin từ bạn bè ở Nghĩa Lộ và tỉnh Yên Bái, tôi được biết thêm về đá cảnh ở Suối Giàng. Đó là những tảng đá ngọc, đá vân vàng, đá đen… có những tảng to bằng chiếc ôtô dùng để làm sập, bàn ghế, đồ phong thuỷ. Tìm hiểu kĩ mới hay, đá cảnh ở Suối Giàng đã có cách đây cả chục năm. Điều này thật sự làm tôi tò mò và quyết tâm đến Văn Chấn. 

Xe tải chở đá từ mỏ về xã Suối Giàng.
Xe tải chở đá từ mỏ về xã Suối Giàng.

Từ trung tâm huyện Văn Chấn vào Suối Giàng chỉ khoảng 3km, nhưng để đến khu vực khai thác đá thì phải đi thêm tầm chục km nữa. Con đường từ Suối Giàng lên vắt vẻo trên lưng chừng núi, uốn éo như con rắn dài nhưng… cực kỳ êm vì được trải nhựa gần như toàn bộ. Đây là một điều rất mới, rất bất ngờ với những ai từng đến đây vài năm trước. Bà Hoàng Thị Hồng Phóng, Phó Chủ tịch HĐND huyện Văn Chấn nói với tôi rằng, những năm về trước, Văn Chấn là một huyện với hơn 90% hộ nghèo, cận nghèo, nhưng chỉ 3 năm trở lại đây, được sự quan tâm của Chính phủ, lãnh đạo tỉnh mà cuộc sống của bà con đã được cải thiện nhiều.

Trên địa bàn huyện có 5 dân tộc đang sinh sống và lao động, trong đó nhiều nhất là người Tày, Mông, Dao… Ngày xưa, bà con chủ yếu sống dựa vào làm nương, một số ít hộ trồng quế nên kinh tế rất khó khăn. Kể từ khi được chuyên viên nông nghiệp của huyện hướng dẫn cách trồng quế, làm các sản phẩm từ quế thì mô hình này mới nhân rộng và cho đến nay, quế đã trở thành một trong số nguồn thu chính của bà con Văn Chấn.

Ngoài quế thì đá cảnh cũng là một thế mạnh của Văn Chấn, đặc biệt là xã Suối Giàng. Cách đây khoảng hơn chục năm, bà con người Mông có phát hiện một số tảng đá có màu sắc và vân rất đẹp trong khu vực canh tác và đã mang về nhà tự m ài rũa thành các vật dụng như bàn, ghế, ấm chén… Dần dần, người dưới xuôi đổ xô lên và việc buôn bán đồ đá cảnh, máy móc, thiết bị khai thác đá ở đây trở nên sôi động, cuộc sống của bà con dân tộc bỗng chốc thay đổi chóng mặt.

Đá cảnh Suối Giàng nổi tiếng bởi muôn vạn hình dáng độc đáo, màu sắc cũng vô cùng phong phú và hiếm: Vàng lục, xanh lục, ánh ngọc, đen, tím… Bước vào một cửa hàng bán đồ làm từ đá cảnh tại Văn Chấn hoặc Suối Giàng, tôi bị choáng ngợp bởi những tảng đá cao cả mét, nặng vài tấn; bởi những khối đá bóng loáng, lấp lánh vân nhũ và đều là đá tự nhiên được đưa xuống xưởng mài giũa, xẻ, đánh bóng… chứ không hề pha tạp đá bột.

Đường vào thôn Suối Lóp (xã Suối Giàng) là một con đường độc đạo đã bị cày nát, đường đi nhày nhụa bùn lầy. Trước kia, đây là đường đất, bà con còn gọi là đường trâu đi, nhưng giờ nó đã được mở rộng ra cả mét, bên phải là vực còn bên trái là những dãy núi bị phá nham nhở, những đám bụi trắng xoá phủ lên cây cối, nhà cửa xung quanh. Bên bờ vực là những dải đá vụn đổ tràn lan. Xa xa trên lưng chừng núi là máy móc, là những người lao động đang nện từng nhát búa nặng chịch để phá đá. Từ đầu đường đã có thể nghe thấy tiếng máy xẻ, tiếng cưa ầm ầm chói tai.

Làm thuê trên chính mảnh đất của mình

Qua làm việc với ông Cao Trường Giang, Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Văn Chấn, chúng tôi được biết rằng, hiện nay mới chỉ có hai công ty có giấy phép thăm dò khoáng sản được cấp bởi Bộ Tài nguyên và Môi trường là: Công ty cổ phần Khai thác đá và Xây dựng Đại tượng Phật Tây Thiên (giấy phép số 1297/GP-BTNMT) và Công ty TNHH Việt Á (giấy phép số 3299/GP-BTNMT).

Theo đó, hai công ty này được phép tiến hành thăm dò khoáng sản đá trang trí mỹ nghệ và đá metacarbonat làm ốp lát tại khu vực xã Suối Giàng trong thời gian lần lượt là 48 tháng và 24 tháng kể từ ngày ký và diện tích thăm dò lần lượt là 9,5 và 31 héc ta.

Đá được khai thác từ ngọn núi. Bên dưới máy xúc và xe tải đã đợi sẵn, trung bình mỗi xe tải có thể chở từ 3 đến 4 chuyến một buổi, tuỳ theo kích thước tảng đá. Và họ phải mất từ 30 phút đến 1 tiếng mới xuống đến xưởng, đó là chưa kể xe bị hỏng giữa đường và tắc đường bởi xe tải khác đi lên… Ngoài máy móc chuyên nghiệp thì bà con dân tộc cũng lên nhặt hoặc mua lại đá của chủ mỏ về tự làm rồi bán kiếm sống.

Họ đi bằng những chiếc xe Win đã trơ khung, bình xăng là chai nước lít rưỡi cắm ở đầu xe. Mỗi xe như vậy có thể thồ từ 2 đến 3 tạ, nhưng một ngày cũng chỉ được một đến hai chuyến là tối đa. Đối với người dân ở đây thì việc đi nhặt và mua đá về đã trở thành một việc làm thường nhật mặc dù nhiều mỏ đá kia đang nằm trên chính mảnh đất mà họ từng sinh sống và canh tác.

Qua thông tin từ người dân tại thôn Suối Lóp, chúng tôi được biết, trước đây, khi thông tin về đá cảnh ở Suối Giàng rộ lên, rất nhiều người có tiền đã đổ về đây mua lại nương rẫy, đất đai của bà con với giá rẻ. Hồi đó, mỗi mảnh đất cả chục héc ta chỉ có giá vài trăm triệu, nhiều nhất là hơn 1 tỷ đồng. Số tiền đó đối với bà con dân tộc thật sự rất lớn, có mơ cũng không thấy, nhưng chỉ sau vài năm, mảnh đất đó bị cày xới nham nhở; vì có đá mà có chỗ lên đến năm, bảy tỉ... Giờ đây bà con dân tộc chỉ còn biết ngậm ngùi bởi không còn đất canh tác, trồng trọt, thậm chí nhiều gia đình đang rơi vào tình cảnh… làm thuê trên chính mảnh đất của mình.

Qua quan sát tại các mỏ đá, tôi nhận thấy việc khai thác đá ở khu vực xã Suối Giàng đang ảnh hưởng nghiêm trọng tới môi trường xung quanh, ảnh hưởng tới đời sống của bà con. Về phía các cơ quan chức năng của huyện, mặc dù rất quyết tâm và nhiều lần ra quân ngăn chặn nhưng do lực lượng mỏng, kinh phí hạn hẹp nên không thể duy trì các chốt, đoàn kiểm tra lâu dài dẫn đến tình trạng chốt vừa dỡ thì máy lại đào!

Để khai thác được đá ở Suối Giàng, đầu tiên chủ mỏ sẽ phải thăm dò xem chỗ nào có đá đẹp, hướng đi của đá rồi mới cho khoan. Và tất nhiên khai thác đá cũng như khai thác dầu, kinh nghiệm không thể đấu lại với vận may. Nếu chẳng may khoan đúng chỗ không có đá hoặc đá không đẹp thì chủ mỏ sẽ bỏ ngay và chuyển sang thăm dò khu vực khác; mặc kệ môi trường bị tàn phá. Muốn lên ngọn núi, đưa máy móc lên phải mở đường, phải chặt cây, phải làm mặt bằng… và chỉ sau vài tháng, vài năm, ngọn núi sừng sững ngày nào đã bị biến thành quả đồi nham nhở, trọc lốc!

Trên mỏ là thế, dưới chân mỏ là hàng loạt các xưởng làm đá với đủ các loại máy móc gầm rú suốt ngày. Để cưa, xẻ đá phải dùng nước làm mát và dòng nước này hoà lẫn với bụi đá trắng xoá cứ thế âm thầm ngấm vào lòng đất, chảy vào suối… Nếu về lâu dài, tình trạng này còn tiếp tục thì đất ở Suối Giàng nói riêng và Văn Chấn nói chung sẽ không thể sử dụng vào bất cứ việc gì!

Việc khai thác đá ở Suối Giàng đã diễn ra từ rất lâu, nếu theo người dân ở đây thì từ lúc bắt đầu lên khai thác thủ công là dùng xẻng, cuốc đào cho đến nay đã ngót nghét 20 năm. Còn bây giờ, nơi đây là cả một đại công trường với đủ các loại máy móc hoạt động suốt ngày... Hy vọng các cơ quan chức năng sẽ “xắn tay áo” một lần nữa, quyết liệt hơn để giải quyết triệt để vấn đề này và liệu hai công ty được nêu bên trên có thật sự được quản lý, kiểm tra, kiểm soát theo đúng quy định được nêu trong giấy phép?

Phong Sơn

Các tin khác

Tuyến đường gần 200 tỷ đồng chưa bàn giao đã phải… xử lý lún

Tuyến đường gần 200 tỷ đồng chưa bàn giao đã phải… xử lý lún

Sau khi hoàn thiện xây dựng, tuyến đường Chợ Mai – Tân Mỹ (TP Huế) có vốn đầu tư 195 tỷ đồng cho phép lưu thông hơn 1 năm qua. Tuy nhiên, dù chưa bàn giao cho đơn vị quản lý nhưng mặt đường tuyến đường này đã bị hằn lún, buộc nhà thầu phải chắn đường xử lý.

Bài cuối: Để “sát thủ” kích điện không còn trên dòng sông

Bài cuối: Để “sát thủ” kích điện không còn trên dòng sông

Sau những chuyến đi thực tế trên sông, những gì phóng viên ghi nhận cho thấy kích điện không còn đơn thuần là câu chuyện về một phương thức đánh bắt cá. Phía sau những mẻ cá là nguồn lợi thủy sản bị tác động, những hiểm nguy đối với con người, sinh kế của cộng đồng ven sông và một hành vi đã bị pháp luật nghiêm cấm.

Bài 4: Lần theo đường đi của “sát thủ” kích điện

Bài 4: Lần theo đường đi của “sát thủ” kích điện

Những bộ kích điện đang được sử dụng trên sông đến từ đâu? Lần theo nguồn cung, phóng viên ghi nhận từ mạng xã hội, nền tảng trực tuyến đến một số điểm bán, việc tiếp cận thiết bị phục vụ đánh bắt cá bằng điện không quá khó. Nghịch lý là trong khi sử dụng dòng điện để khai thác thủy sản bị pháp luật nghiêm cấm, những thiết bị phục vụ hoạt động này vẫn được chào bán công khai.

Bài 3: Kích điện không chỉ giết cá

Bài 3: Kích điện không chỉ giết cá

Sử dụng kích điện để đánh bắt thủy sản không chỉ tác động đến nguồn lợi và hệ sinh thái. Chính người trực tiếp cầm sào, đưa dòng điện xuống nước cũng phải đối mặt với nguy cơ bị điện giật, thương tích, thậm chí tử vong. Những vụ tai nạn đau lòng đã xảy ra. Có người vĩnh viễn không trở về, có người thoát chết nhưng nỗi ám ảnh còn kéo dài. Thế nhưng, vì sinh kế, nhiều người vẫn tiếp tục bám lấy dòng sông.

Loay hoay xử lý công trình trái phép tồn tại 20 năm trên đê Tả Lam

Loay hoay xử lý công trình trái phép tồn tại 20 năm trên đê Tả Lam

Tại Nghệ An, một công trình nhà ở được xây dựng trái phép trên hành lang đê điều tồn tại suốt 20 năm, lấn chiếm hành lang bảo vệ đê điều và hành lang bảo vệ luồng đường thủy nội địa nhưng không được xử lý dứt điểm đang gây ra nhiều hệ luỵ cho chính quyền lẫn các đơn vị quản lý.

Bài 2: “Lời khai” của dòng sông

Bài 2: “Lời khai” của dòng sông

Dòng điện khi được sử dụng để khai thác thủy sản không lựa chọn cá lớn hay cá nhỏ. Những cá thể không bị bắt lên cũng có thể chịu tác động. Đáng lo hơn, cá non, cá bố mẹ, trứng và nhiều sinh vật thủy sinh khác cũng nằm trong vùng ảnh hưởng. Phía sau những mẻ cá được đưa lên bờ là một câu chuyện khó nhìn thấy bằng mắt thường, nguy cơ nguồn lợi tự nhiên mất dần khả năng tái tạo.

Bài 1: Dòng sông “chết” dưới những mẻ kích điện

Bài 1: Dòng sông “chết” dưới những mẻ kích điện

Sau khi nổ máy cho thuyền chạy sát bờ, ngược dòng sông Hồng, sông Đuống, những người sử dụng kích điện nhanh chóng tiếp cận những vị trí quen thuộc. Chỉ vài thao tác, đầu kích được đưa xuống nước, công tắc được bật. Vài giây sau, trong tiếng xèo xèo, ù ù phát ra từ bộ kích điện, những con cá lớn, nhỏ nhao lên mặt nước. Cá nhỏ nhanh chóng được vớt lên thuyền; gặp cá lớn không thể vớt bằng vợt, người đánh bắt sẵn sàng lao xuống nước để bắt...

Kỳ cuối: Lập dự án mới nghìn tỷ, đề nghị Trung ương hỗ trợ vốn

Kỳ cuối: Lập dự án mới nghìn tỷ, đề nghị Trung ương hỗ trợ vốn

Theo tham mưu của sở, ban, ngành tỉnh Hà Tĩnh: Việc “khai tử” dự án hệ thống kênh tách nước, phân lũ, phòng chống ngập úng các xã phía Nam huyện Kỳ Anh để thay thế dự án đầu tư mới sẽ giảm bớt các thủ tục pháp lý liên quan; đặc biệt là để đề xuất hỗ trợ, tận dụng tối đa nguồn lực Ngân sách Trung ương dành cho địa phương.

Kỳ 1: Dự án chống ngập đội vốn hơn 886 tỷ đồng "đứt gánh" sau 16 năm thi công

Kỳ 1: Dự án chống ngập đội vốn hơn 886 tỷ đồng "đứt gánh" sau 16 năm thi công

Dự án hệ thống kênh tách nước, phân lũ, phòng chống ngập úng các xã phía Nam huyện Kỳ Anh (Hà Tĩnh) có tổng mức đầu tư hơn 886 tỷ đồng, sau 16 năm thi công nhưng không thể hoàn thành, đã bị chấm dứt đầu tư. Thay vào đó, một dự án mới có tổng mức gần 1.400 tỷ đồng được phê duyệt khẩn cấp để giải nguy tình trạng ngập úng cục bộ tại Khu kinh tế Vũng Áng.

Ẩn họa môi trường từ chôn lấp rác thải trái quy định ở Hà Tĩnh

Ẩn họa môi trường từ chôn lấp rác thải trái quy định ở Hà Tĩnh

Do rác thải tồn đọng, quá tải nên tại một số địa phương, các doanh nghiệp ký kết hợp đồng thu gom, vận chuyển đã có dấu hiệu tự ý chôn lấp rác thải chưa qua xử lý. Tình trạng chôn rác thải không chỉ tiềm ẩn mối nguy về môi trường sinh thái, mà còn vi phạm pháp luật về môi trường, cần được chấn chỉnh, xử lý nghiêm.

Cải tạo trường học chậm tiến độ, nhà thầu bị phạt hơn 850 triệu

Cải tạo trường học chậm tiến độ, nhà thầu bị phạt hơn 850 triệu

Sau khi bị chấm dứt hợp đồng tại gói thầu số 22 dự án xử lý ô nhiễm môi trường TP Huế, một nhà thầu tiếp tục bị cơ quan chức năng TP Huế ra quyết định xử phạt hơn 850 triệu đồng do thi công cải tạo các hạng mục tại Trường THPT chuyên Quốc Học Huế chậm tiến độ.

Dự án xử lý ô nhiễm dang dở nhiều năm, Huế “trảm” nhà thầu

Dự án xử lý ô nhiễm dang dở nhiều năm, Huế “trảm” nhà thầu

Dự án xử lý triệt để ô nhiễm môi trường do rác thải sinh hoạt tại các khu vực trọng điểm trên địa bàn TP Huế (gọi tắt dự án xử lý ô nhiễm môi trường) thi công nhiều năm vẫn chưa hoàn thành. Chủ đầu tư đã ra quyết định xử phạt, chấm dứt hợp đồng đối với nhà thầu thi công chậm tiến độ.

Loạt nhà máy rác “ngắc ngoải”, nguy cơ phát sinh điểm nóng về môi trường

Loạt nhà máy rác “ngắc ngoải”, nguy cơ phát sinh điểm nóng về môi trường

Các dự án xử lý rác thải trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh không thể đầu tư xây dựng, hoặc xây dựng xong thì gặp sự cố, không phát huy hiệu quả. Để xử lý lượng rác thải tồn đọng, một số doanh nghiệp liên quan đã lén lút chôn lấp trái phép hoặc xin ngừng hoạt động buộc cơ quan Công an phải vào cuộc.

Bãi tập kết dăm gỗ ém cạnh 4 tổng kho nhiên liệu, hoá chất

Bãi tập kết dăm gỗ ém cạnh 4 tổng kho nhiên liệu, hoá chất

Tại khu vực hậu cảng Khu kinh tế (KKT) Vũng Áng hiện đang tập trung 4 tổng kho của các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực xăng dầu, hoá chất và khí hóa lỏng LPG. Tuy nhiên, cũng trong khu vực này đang hiện hữu bãi tập kết dăm gỗ quy mô lớn nhưng không đảm bảo các biện pháp về PCCC và các biện pháp che chắn ứng phó với gió lớn, đe doạ trực tiếp đến sự an toàn của các doanh nghiệp kinh doanh nhiên liệu, hoá chất.

Loay hoay xử lý “núi rác” khổng lồ chôn lấp trong Khu công nghiệp VSIP Hà Tĩnh

Loay hoay xử lý “núi rác” khổng lồ chôn lấp trong Khu công nghiệp VSIP Hà Tĩnh

Quá trình thực hiện dự án, chủ đầu tư đã phát hiện “núi rác” tồn đọng được chôn lấp dưới lòng đất trong dự án Khu công nghiệp (KCN) VSIP Hà Tĩnh. Đến nay, ngành chức năng vẫn loay hoay tìm giải pháp trong khi chưa có đầy đủ thông tin, cơ sở để xác định trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Làm rõ vụ có dấu hiệu lạm dụng chức vụ ở chợ dân sinh Quảng An

Làm rõ vụ có dấu hiệu lạm dụng chức vụ ở chợ dân sinh Quảng An

Dù không được giao nhiệm vụ thu tiền, làm giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh (GCNĐKKD), nhưng bà Nguyễn Thị Thanh Hương, nguyên Phó Trưởng phòng Kinh tế quận Tây Hồ (cũ), vẫn tự ý xuống chợ dân sinh Quảng An (phường Quảng An, quận Tây Hồ cũ), nay là phường Hồng Hà, TP Hà Nội, yêu cầu các hộ kinh doanh nộp tiền, làm GCNĐKKD, khiến nhiều người bức xúc…

Ai chịu trách nhiệm về sai phạm dự án Khu du lịch thác Đam B’ri ?

Ai chịu trách nhiệm về sai phạm dự án Khu du lịch thác Đam B’ri ?

Hàng chục năm kể từ khi được chấp thuận đầu tư, dự án Khu du lịch thác Đam B’ri (Lâm Đồng) vẫn dang dở. Kết luận của Thanh tra tỉnh Lâm Đồng đã chỉ ra những vi phạm của chủ đầu tư và còn cho thấy dấu hiệu buông lỏng quản lý của cơ quan chức năng qua nhiều giai đoạn.