Chuyên gia nước ngoài nâng tầm thể thao Việt Nam

Từ khoảng trống chuyên gia đến nhu cầu cấp thiết

Nếu như trước đây, thành tích của thể thao Việt Nam chủ yếu đến từ nỗ lực nội tại và một số cá nhân xuất sắc, thì hiện tại mọi chuyện đã khác. Muốn cạnh tranh ở ASIAD hay Olympic, các đội tuyển không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm trong nước, mà cần đến sự hỗ trợ từ các chuyên gia quốc tế, những người mang theo tri thức, phương pháp và tư duy huấn luyện hiện đại.

Những động thái gần đây cho thấy thể thao Việt Nam đang bắt đầu chuyển mình theo hướng này. Từ bơi lội, cử tạ cho đến cầu lông, bắn cung…, các đội tuyển đều hướng đến  việc chiêu mộ chuyên gia ngoại. Đây không không còn là câu chuyện riêng lẻ, mà đang dần trở thành xu hướng mang tính chiến lược. Trong nhiều năm, không ít đội tuyển thể thao Việt Nam rơi vào tình trạng “thiếu thầy giỏi”. Sau những giai đoạn hợp tác hiệu quả với chuyên gia nước ngoài, việc gián đoạn hoặc không duy trì được đội ngũ này đã khiến một số bộ môn chững lại.

Cử tạ là ví dụ điển hình. Từng có thời kỳ phát triển mạnh nhờ sự hỗ trợ của các chuyên gia quốc tế, nhưng từ năm 2013 đến đầu năm 2026, đội tuyển cử tạ Việt Nam không có chuyên gia ngoại cho nhóm vận động viên (VĐV) trọng điểm. Trong bối cảnh các đối thủ trong khu vực và châu lục liên tục đầu tư, khoảng trống này đã ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng cạnh tranh của cử tạ Việt Nam.

Chỉ đến khi những tín hiệu cảnh báo trở nên rõ ràng hơn, từ thành tích không tốt ở SEA Games cho thất bại đến các giải châu lục, câu chuyện về chuyên gia ngoại mới được nhìn nhận một cách nghiêm túc. Việc ký hợp đồng với chuyên gia Li Shunzhu (Trung Quốc), người từng dẫn dắt đội tuyển cử tạ nữ Trung Quốc và có học trò giành HCV Olympic, được xem là bước ngoặt quan trọng. Từ ngày 15/3/2026, ông chính thức bắt đầu công việc tại Hà Nội, mang theo kỳ vọng sẽ giúp cử tạ Việt Nam tái thiết và nâng cao trình độ chuyên môn.

Không chỉ cử tạ, bơi lội Việt Nam cũng có động thái tương tự khi chiêu mộ HLV Doãn Văn Cử, một chuyên gia giàu kinh nghiệm đến từ Trung Quốc. Trong bối cảnh bơi lội Việt Nam đang tìm kiếm sự đột phá sau giai đoạn một số ngôi sao có phần bị chững lại, việc có thêm một HLV ngoại được kỳ vọng sẽ giúp cải thiện thành tích, đặc biệt ở các nội dung Olympic.

Nhìn rộng hơn, nhiều bộ môn khác như cầu lông, bắn cung cũng đang lên kế hoạch thay đổi hoặc bổ sung chuyên gia nước ngoài. Đây không phải là quyết định mang tính ngắn hạn, mà phản ánh nhu cầu cấp thiết trong việc nâng cao chất lượng huấn luyện, đặc biệt khi mục tiêu đã được nâng lên ở tầm châu lục và thế giới.

Thực tế cho thấy, khoảng cách giữa thể thao Việt Nam và các cường quốc không chỉ nằm ở thể lực hay kỹ thuật cá nhân, mà còn ở phương pháp huấn luyện, hệ thống khoa học thể thao và cách tiếp cận chiến thuật. Đây chính là những yếu tố mà các chuyên gia ngoại có thể mang lại.

Tín hiệu chuyển mình và kỳ vọng cho tương lai

Việc đồng loạt tìm kiếm và bổ sung chuyên gia nước ngoài cho thấy thể thao Việt Nam đang có những thay đổi mang tính hệ thống. Không còn là những hợp đồng ngắn hạn mang tính “chữa cháy”, các đội tuyển bắt đầu hướng đến việc xây dựng chiến lược dài hạn, trong đó chuyên gia ngoại đóng vai trò trung tâm.

Ở góc độ chuyên môn, lợi ích đầu tiên mà các chuyên gia mang lại là nâng cao chất lượng huấn luyện. Với kinh nghiệm làm việc ở những nền thể thao phát triển, họ có thể giúp VĐV Việt Nam tiếp cận với các giáo án hiện đại, từ kỹ thuật, chiến thuật đến phục hồi thể lực. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thể thao đỉnh cao ngày càng phụ thuộc vào khoa học.

Bên cạnh đó, chuyên gia ngoại còn giúp thay đổi tư duy thi đấu. Nhiều VĐV Việt Nam có kỹ năng tốt, nhưng khi bước vào các giải đấu lớn lại thiếu sự tự tin hoặc chưa biết cách xử lý tình huống ở cấp độ cao. Sự dẫn dắt của những HLV từng trải qua các đấu trường Olympic hay thế giới sẽ giúp họ cải thiện điểm yếu này.

Một yếu tố khác không thể bỏ qua là khả năng cập nhật xu hướng quốc tế. Trong nhiều môn thể thao, luật thi đấu và chiến thuật liên tục thay đổi. Nếu không theo kịp, VĐV sẽ nhanh chóng tụt lại phía sau. Các chuyên gia nước ngoài, với mạng lưới quan hệ và kinh nghiệm quốc tế, có thể giúp đội tuyển Việt Nam bắt kịp những xu hướng mới nhất.

Tuy nhiên, việc sử dụng chuyên gia ngoại cũng đặt ra không ít thách thức. Trước hết là vấn đề chi phí, khi việc thuê những HLV chất lượng cao đòi hỏi nguồn kinh phí không nhỏ. Bên cạnh đó là câu chuyện phù hợp văn hóa và cách làm việc. Không phải chuyên gia nào cũng có thể nhanh chóng thích nghi với môi trường thể thao Việt Nam, và ngược lại, không phải đội tuyển nào cũng sẵn sàng thay đổi để phù hợp với phương pháp mới.

Chính vì vậy, để việc hợp tác đạt hiệu quả, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ cả hai phía. Các liên đoàn, bộ môn cần xác định rõ mục tiêu, lựa chọn đúng chuyên gia và tạo điều kiện tốt nhất để họ phát huy năng lực. Đồng thời, bản thân các VĐV và ban huấn luyện trong nước cũng cần sẵn sàng học hỏi, thay đổi và thích nghi.

Dù còn nhiều thách thức, không thể phủ nhận rằng việc “mở cửa” với chuyên gia nước ngoài là xu hướng tất yếu nếu thể thao Việt Nam muốn vươn xa. Những thành công trong quá khứ khi một số bộ môn hợp tác hiệu quả với HLV ngoại đã cho thấy tiềm năng của hướng đi này.

Trong bối cảnh ASIAD và Olympic ngày càng khốc liệt, mỗi bước tiến đều đòi hỏi sự đầu tư bài bản và tư duy mới. Việc chiêu mộ các chuyên gia nước ngoài không phải là “chiếc đũa thần” có thể tạo ra thành tích ngay lập tức, nhưng chắc chắn là một trong những chìa khóa quan trọng để mở ra cánh cửa phát triển. Từ bơi lội, cử tạ cho đến những môn thể thao khác đang rục rịch thay đổi, một bức tranh mới đang dần hình thành. Và nếu được triển khai đúng hướng, làn sóng chuyên gia ngoại có thể trở thành cú hích cần thiết, giúp thể thao Việt Nam tiến gần hơn đến những mục tiêu lớn tại ASIAD và xa hơn là Olympic.

Ở một góc nhìn khác, việc mời chuyên gia nước ngoài còn mang ý nghĩa “chuyển giao tri thức” cho chính đội ngũ huấn luyện viên trong nước. Trong quá khứ, nhiều bộ môn của Việt Nam phụ thuộc khá lớn vào chuyên gia ngoại, nhưng chưa tận dụng triệt để cơ hội học hỏi để xây dựng lực lượng kế cận. Vì vậy, ở giai đoạn mới, yêu cầu đặt ra không chỉ là đạt thành tích trước mắt, mà còn phải hình thành được một hệ thống huấn luyện bền vững, nơi các HLV nội có thể tiếp cận và làm chủ những phương pháp tiên tiến.

Điều này đặc biệt quan trọng khi mục tiêu của thể thao Việt Nam không chỉ dừng ở SEA Games, mà đã hướng tới ASIAD và Olympic, nơi sự khác biệt nằm ở từng chi tiết nhỏ trong quá trình chuẩn bị. Một giáo án tập luyện khoa học, một chế độ dinh dưỡng hợp lý hay một chiến thuật thi đấu tối ưu đều có thể quyết định thành bại. Những yếu tố này không thể xây dựng trong thời gian ngắn, mà cần sự tích lũy lâu dài thông qua việc hợp tác với các chuyên gia hàng đầu.

Ngoài ra, sự xuất hiện của chuyên gia ngoại còn góp phần tạo ra môi trường cạnh tranh tích cực trong nội bộ đội tuyển. Khi tiêu chuẩn huấn luyện được nâng cao, VĐV buộc phải nỗ lực nhiều hơn để đáp ứng yêu cầu mới. Đây chính là động lực quan trọng giúp nâng mặt bằng chung của thể thao Việt Nam. Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, việc học hỏi từ các nền thể thao tiên tiến không còn là lựa chọn, mà là điều tất yếu. Và nếu biết tận dụng tốt nguồn lực từ các chuyên gia nước ngoài, thể thao Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra những bước tiến vững chắc, không chỉ trong hiện tại mà còn cho cả tương lai lâu dài.