Khi phê phán biến thành... thảm họa!?

Gần đây, liên tiếp có một số vụ việc phê phán các tác phẩm trong một số cuốn sách gây xôn xao dư luận. Tuy nhiên, do không hiểu đúng vấn đề, hoặc sự thiếu hiểu biết cần thiết của người phê phán nên đã gây nên những bức xúc không đáng có trong dư luận.

Gần đây, liên tiếp có một số vụ việc phê phán các tác phẩm trong một số cuốn sách gây xôn xao dư luận, khi nhiều bài báo dùng những từ ngữ nặng nề để “phán xét”. Tuy nhiên, khi vấn đề được làm rõ thì sự việc hoàn toàn không như phản ánh, thậm chí còn chỉ ra việc không xem xét vấn đề toàn diện, không hiểu đúng vấn đề, hoặc sự thiếu hiểu biết cần thiết của người phê phán nên đã gây nên những bức xúc không đáng có trong dư luận.

Trước hết, là bản dịch khác bài thơ “Nam quốc sơn hà” của Lý Thường Kiệt trong sách Ngữ văn lớp 7 tập 1 của NXB Giáo dục. Xưa nay mọi người vốn chỉ quen với bản dịch “Sông núi nước Nam vua Nam ở/ Rành rành định phận tại sách trời/ Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm/ Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời”, nay nhiều người lần đầu biết đến một bản dịch khác trong sách Ngữ văn lớp 7 tập I, NXB Giáo dục Việt Nam: “Sông núi nước Nam vua Nam ở/ Vằng vặc sách trời chia xứ sở/ Giặc dữ cớ sao phạm đến đây/Chúng mày nhất định phải tan vỡ”.
Bản dịch “Nam quốc sơn hà” của Lý Thường Kiệt gây "bão" dư luận.
Bản dịch “Nam quốc sơn hà” của Lý Thường Kiệt gây "bão" dư luận.
 Vì thế, một số người “giãy nảy” lên với những ngôn từ đao to búa lớn khi cho rằng, đó là “thảm họa dịch”, rằng “dư luận bức xúc”, rồi bài thơ bị “bôi nhọ”, “tuyên ngôn mà bị tam sao thất bản” vv… Có vẻ như, những người phản ứng dữ dội đó không hề biết rằng, bản dịch mới xuất hiện là của hai nhà Hán học Lê Thước - Nam Trân và từng được in trong cuốn Thơ văn Lý Trần (NXB Khoa học xã hội, Hà Nội) từ năm 1977.

Những người có kiến thức biết đều biết rằng, một bài thơ chữ Hán xưa nay luôn có rất nhiều bản dịch khác nhau của nhiều người và ở nhiều thời kỳ, nên xuất hiện một bản dịch khác là quá bình thường. Đương nhiên, có bản dịch hay, bản dịch chưa hay, chứ không thể coi là “thảm họa” cho được, vì thế, có gì phải ầm ĩ?

Khi còn là sinh viên, học về “Kinh thi”, chúng tôi đã được các thầy giáo ở đại học giới thiệu nhiều bản dịch, kể cả bản dịch của chính các thầy. Có bản dịch hay cả về nghĩa và thơ, có bản dịch thơ hay nhưng nghĩa chưa sát, có bản chỉ dịch sát nghĩa. Và như vậy, chúng tôi đều có những kiến thức nhất định để tiếp cận các bản dịch, chứ không phải chỉ đóng đinh với một bản mà mình biết, rồi cho rằng, những bản dịch khác là “tam sao thất bản”. 

Theo PGS. TS Đoàn Lê Giang, bài “Nam quốc sơn hà” có ít nhất 35 dị bản. Mà, hầu hết những người đã dịch chữ Hán tên tuổi, đều là những người am hiểu cả về ngôn ngữ, văn học và lịch sử. Khi những bài thơ dịch đã được đưa vào cuốn sách, lại thường được các nhà Hán học có uy tín thẩm định. Chúng ta, thế hệ đã gần như không còn chút kiến thức nào về Hán học, khi đứng cạnh họ liệu có là gì mà vội kêu như thể bản dịch lần đầu ta biết đến đó làm hỏng cả nền văn thơ nước Việt?

Một số bài báo khi viết về bức tranh làm bìa sách Truyện Thúy Kiều của Công ty Sách Nhã Nam cho rằng “dư luận chỉ trích vì “lõa lồ”, rồi“phản cảm”, dung tục, không xứng tầm với tác phẩm của Nguyễn Du…” Nhưng, liệu có thể nói thế với một tác phẩm nghệ thuật của một trong những họa sĩ hàng đầu từng là thủ khoa khóa I Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương năm 1930, họa sĩ Lê Văn Đệ? Hơn nữa, theo Nhã Nam thì “bức vẽ này từng được in trong cuốn “Tập văn họa kỷ niệm Nguyễn Du” do Hội Quảng Trị - Huế, với sự hỗ trợ của Hội Khai trí Tiến Đức và hội Khuyến học vào dịp ngày giỗ Nguyễn Du xuất bản năm 1942”.

 Dưới con mắt của các nhà chuyên môn, thì đây là” một bức tranh đẹp, vẽ theo phong cách như tranh khắc, rất khỏe khoắn”, dùng minh họa cho câu thơ: “Rõ màu trong ngọc trắng ngà/ Dày dày sẵn đúc một tòa thiên nhiên” tả vẻ đẹp Thúy Kiều khi tắm. Họa sĩ, nhất là một họa sĩ có tiếng, khi sáng tác đều có ý tưởng nghệ thuật. Khi xuất bản, tác phẩm cũng đều được các nhà chuyên môn lựa chọn, như ở đây là học giả Đào Duy Anh, họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung và danh họa Tô Ngọc Vân, thì không lẽ lại để lọt một tác phẩm kém chất lượng?                    

Thanh Hằng

Các tin khác

Hơn 7.000 người đi bộ hưởng ứng Ngày pháp luật Việt Nam

Hơn 7.000 người đi bộ hưởng ứng Ngày pháp luật Việt Nam

Sáng 8/11, hơn 7.000 người, gồm: cán bộ, công chức, viên chức, các lực lượng vũ trang, đoàn viên thanh niên, cán bộ MTTQ và các đoàn thể chính trị - xã hội đã tham gia chương trình đi bộ đồng hành hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam, với chủ đề “Thượng tôn pháp luật - Vì cộng đồng khỏe mạnh, văn minh và nghĩa tình”.

Đêm hoa đăng cầu nguyện hòa bình thế giới, quốc thái dân an

Đêm hoa đăng cầu nguyện hòa bình thế giới, quốc thái dân an

Chào mừng Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ 10 và kỷ niệm 45 năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, tối 6/11, Ban Văn hóa Trung ương và Ban Nghi lễ Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã tổ chức Lễ hội hoa đăng cầu nguyện hòa bình thế giới, đất nước thanh bình, giáo hội hưng thịnh và nhân dân an lạc.

Thông điệp niềm tin từ bìa báo số đặc biệt

Thông điệp niềm tin từ bìa báo số đặc biệt

Gần đây, cụm từ thường được nhắc đến là “nền kinh tế chú ý”. Nghĩa là sự sống còn đều nằm trong chữ “chú ý”. Trong kỹ thuật truyền thông, yếu tố tạo sự thu hút được công chúng trong ít nhất 3 giây được gọi là hook, nghĩa là cái móc tâm trí. Bìa báo được ví như mặt tiền của một gian hàng. Vậy đưa hình ảnh gì ra mặt tiền gây chú ý là một quyết định có tính thành - bại.

Văn học Công an nhân dân: Khẳng định mình giữa tiến trình thời đại

Văn học Công an nhân dân: Khẳng định mình giữa tiến trình thời đại

Trong tiến trình phát triển của văn học Việt Nam hiện đại, văn học Công an nhân dân là một dòng chảy quan trọng, có tính thống nhất và xuyên suốt, gắn liền mật thiết với sự ra đời, chiến đấu và trưởng thành của lực lượng Công an trong công cuộc bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội. Sự đặc thù về “độ khó” của đề tài này vừa là thách thức, đồng thời cũng là cơ hội rộng mở cho các nhà văn cả trong và ngoài ngành dấn thân sáng tạo.

Vận động hiến tặng tài liệu, hiện vật lịch sử cho Bảo tàng Công an tỉnh Khánh Hòa

Vận động hiến tặng tài liệu, hiện vật lịch sử cho Bảo tàng Công an tỉnh Khánh Hòa

Để bổ sung đầy đủ hơn các giai đoạn lịch sử, sự kiện, chiến công của tập thể, cá nhân tiêu biểu, Giám đốc Công an tỉnh Khánh Hòa gửi thư ngỏ, mong muốn các đồng chí nguyên lãnh đạo Công an tỉnh, Công an các đơn vị, địa phương, các thế hệ cán bộ - chiến sĩ Công an cùng nhân dân hiến tặng, tài liệu, hiện vật, kỷ vật lịch sử cho Bảo tàng Công an tỉnh.

Mạch nguồn tri ân và nét cọ tạc nên dáng hình đồng đội

Mạch nguồn tri ân và nét cọ tạc nên dáng hình đồng đội

Trong không gian linh thiêng của Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TP Hồ Chí Minh) - nơi từng chứng kiến bao dấu tích lịch sử - chương trình giao lưu nghệ thuật đặc biệt với chủ đề “Khúc tri ân” do Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh tổ chức đã diễn ra đầy xúc động.

Bài 2: Cần màng lọc hiệu quả để chặn phim rác AI

Bài 2: Cần màng lọc hiệu quả để chặn phim rác AI

Sự phát triển nhanh chóng của phim ngắn AI đang tạo ra một nguồn cung nội dung khổng lồ với chi phí sản xuất thấp, có sức hút lớn đối với người xem. Nhưng khi tốc độ, số lượng phim sản xuất không tỷ lệ thuận với chất lượng và quá nhiều sản phẩm đơn giản, lặp lại, thiếu giá trị tác động tiêu cực đến nhận thức và hành vi người xem thì một “màng lọc” đủ hiệu quả là bài toán cấp thiết.

Bài 1: Những thước phim vài phút và cái giá không chỉ tính bằng tiền

Bài 1: Những thước phim vài phút và cái giá không chỉ tính bằng tiền

Phim ngắn được sản xuất bằng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), trong đó có vô số sản phẩm có nội dung gần giống nhau, có nhiều tình tiết vô lý, thậm chí không ít sản phẩm dung tục tràn ngập trên không gian mạng. Đáng lo ngại là những sản phẩm này vẫn thường xuyên len lỏi vào văn phòng làm việc của nhiều cơ quan, đến tận góc bếp của các bà nội trợ và từng căn phòng ngủ của các gia đình...

Điện Kính Thiên được phục dựng sẽ như thế nào?

Điện Kính Thiên được phục dựng sẽ như thế nào?

Ngày 29/9, Dự án đầu tư Bảo quản, tu bổ, phục hồi điện Kính Thiên đã chính thức khởi công. Việc phục dựng công trình mang tính biểu tượng quyền lực quốc gia Đại Việt từ thế kỷ 15 – 18 được khẳng định là tôn trọng tối đa yếu tố gốc, bảo đảm tính xác thực của điện Kính Thiên. Tuy nhiên, vẫn ít người biết, cụ thể công trình này như thế nào.

Lần đầu đến Việt Nam nhưng tôi thấy mình như đã ở đây từ lâu

Lần đầu đến Việt Nam nhưng tôi thấy mình như đã ở đây từ lâu

Sau nhiều lần đến Việt Nam và nhất quyết lên tiếng về chiến tranh tại Việt Nam, nhà văn Sara Lidman từng giúp nhiều người Thuỵ Điển hiểu hơn về những gì diễn ra ở dải đất hình chữ S này. Hơn 60 năm sau, câu chuyện ấy được đạo diễn Gunilla Bresky đưa trở lại Việt Nam trong Liên hoan phim Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16, với bộ phim “Sara và những kiếp người”, cùng nhiều câu chuyện đặc biệt quanh tác phẩm và nữ nhà văn này.

“Người giữ nhịp bình yên” và những câu chuyện phía sau tiếng còi

“Người giữ nhịp bình yên” và những câu chuyện phía sau tiếng còi

“Người giữ nhịp bình yên” (Trịnh Trung Hiếu, Nhà xuất bản Công an nhân dân) kể những câu chuyện phía sau sắc phục Cảnh sát giao thông - nơi có những ca trực lặng thầm, những tình huống bất ngờ và những con người ngày ngày góp phần giữ bình yên trên mỗi cung đường.

Rà soát các trường hợp phổ biến phim trên mạng có dấu hiệu vi phạm

Rà soát các trường hợp phổ biến phim trên mạng có dấu hiệu vi phạm

Cục Điện ảnh đang phối hợp với các cơ quan, đơn vị chức năng tiến hành kiểm tra, rà soát, xác minh các trường hợp tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động phổ biến phim trên các nền tảng, ứng dụng và không gian mạng có dấu hiệu vi phạm các quy định của pháp luật về điện ảnh.

Chủ động kỹ năng tuyên truyền Năm APEC Việt Nam 2027

Chủ động kỹ năng tuyên truyền Năm APEC Việt Nam 2027

Ngoài việc tập huấn kỹ năng cho đội ngũ làm công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức, trách nhiệm về sự kiện đối ngoại quan trọng của đất nước; các cơ quan báo chí còn định vị năng lực công nghệ, bảo đảm an toàn hệ thống thông tin và chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực số trước khi bước vào Năm APEC 2027.