Cần “cú huých” về mặt chính sách kiến tạo của Nhà nước để phát triển CNVH
Theo Bộ VHTTDL, Việt Nam đang hội tụ đầy đủ các nguồn lực và điều kiện thuận lợi để bứt phá trở thành một trung tâm CNVH năng động trong khu vực. Tuy nhiên, phát triển CNVH hiện còn có nhiều bất cập.
Sau 12 năm kể từ khi CNVH chính thức được đưa vào Nghị quyết số 33-NQ/TW về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, tỷ trọng CNVH trong GDP Việt Nam còn thấp. Giai đoạn 2018 - 2025 ước đạt 4-5%, còn khoảng cách rất xa so với mục tiêu đặt ra đến năm 2030 là tối thiểu 7%, khó có thể bứt phá nếu không có một “cú huých” về mặt chính sách kiến tạo của Nhà nước.
Thực tiễn phát triển các ngành CNVH ở Việt Nam thời gian qua vẫn gặp nhiều khó khăn, chưa tương xứng với tiềm năng. Pháp luật về văn hóa còn thiếu tính đồng bộ và hệ thống, chủ yếu tiếp cận CNVH dưới góc độ quản lý nhà nước đơn thuần về nội dung, thiếu các chính sách mang tính kiến tạo để thúc đẩy phát triển kinh tế, chưa coi đây là một lĩnh vực kinh tế năng động có khả năng đóng góp lớn vào GDP và giải quyết việc làm.
Quy định pháp luật hiện hành còn phân tán trong các luật chuyên ngành như điện ảnh, sở hữu trí tuệ, du lịch, quảng cáo, xuất bản, thậm chí còn nằm ở các văn bản dưới luật do lĩnh vực đó chưa được điều chỉnh bằng luật như văn học, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm…
Hiện đang thiếu một văn bản luật đưa ra chính sách từ góc nhìn giá trị kinh tế để thúc đẩy phát triển CNVH bằng cách kết nối liên ngành: Văn hoá với sáng tạo, sáng tạo với quyền; quyền với vốn; vốn với sản xuất; sản xuất với phân phối; phân phối với doanh thu; doanh thu với tái đầu tư và xuất khẩu.
Đặc biệt, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự bùng nổ của các nền tảng số xuyên biên giới, hệ thống pháp luật hiện hành bộc lộ rõ sự lạc hậu trong việc quản lý, điều tiết nội dung số và bảo vệ chủ quyền văn hóa trên không gian mạng. Thiếu hành lang pháp lý đủ mạnh để bảo vệ các nhà sản xuất nội dung trong nước trước sự cạnh tranh từ nước ngoài, đồng thời định hướng phát triển các nền tảng phân phối nội dung số nội địa.
Sự xâm nhập mạnh mẽ của các sản phẩm văn hóa ngoại lai với lợi thế vượt trội về công nghệ và tài chính đang tạo ra sức ép cạnh tranh khốc liệt, tiềm ẩn nguy cơ xói mòn bản sắc, gây “xâm lăng văn hóa” nếu không có một khung khổ pháp lý đủ sức “kiến tạo” và “bảo vệ”.
Bộ VHTTDL cho biết, Luật Phát triển CNVH được xây dựng với sứ mệnh là một “Luật kiến tạo”: Vừa tháo gỡ các “điểm nghẽn”, làm rõ các “điểm mờ” vừa bổ sung quy định lấp đầy các “khoảng trống” pháp lý để khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sáng tạo, gia tăng hàm lượng văn hóa trong các sản phẩm, dịch vụ, bảo vệ thị trường nội địa và tạo đòn bẩy đưa CNVH trở thành động lực tăng trưởng bứt phá của đất nước.
Ưu đãi thuế lớn, cho phép sử dụng tài sản trí tuệ để góp vốn
Theo dự thảo, Luật Phát triển CNVH gồm 9 chương, 60 điều, tập trung giải quyết các vấn đề mang tính then chốt để thúc đẩy phát triển CNVH thông qua 5 nhóm chính sách.
Dự thảo Luật đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm định hình, củng cố và phát triển toàn diện hệ sinh thái CNVH: Định hình toàn diện hệ sinh thái và thiết lập cơ chế đánh giá, liên kết chuỗi giá trị; hỗ trợ toàn diện các hoạt động nền tảng của hệ sinh thái; đầu tư bộ công cụ sáng tạo, cấp gói cơ bản miễn phí cho toàn dân; thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) cho các mô hình văn hóa công nghệ mới.
Đối với nhóm chính sách về tài sản trí tuệ trong các ngành CNVH, dự thảo Luật đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm: Số hóa, định danh và chuẩn hóa quản lý tài sản trí tuệ; Khai thông nguồn vốn và chính thức hóa giao dịch tài sản trí tuệ, cho phép sử dụng tài sản trí tuệ để góp vốn, làm tài sản bảo đảm; hỗ trợ công cụ quản lý sáng tạo và bảo hộ bản quyền; nâng cao năng lực và bảo vệ pháp lý cho hoạt động định giá.
Về nhân lực CNVH, dự thảo Luật đề xuất nhân lực CNVH là yếu tố cốt lõi, quyết định sức sáng tạo và tính cạnh tranh của toàn ngành là lần đầu tiên quy định việc xây dựng Khung năng lực nhân lực CNVH, phù hợp với Khung trình độ quốc gia Việt Nam và các khung tham chiếu quốc tế, làm căn cứ chuẩn hóa toàn bộ hoạt động đào tạo, đánh giá và phát triển nguồn nhân lực.
Về hạ tầng CNVH, dự thảo Luật đưa ra quy định có tính chất “đặt tên” chính thức và đầy đủ cho các thành phần, tạo nên một hành lang pháp lý đồng bộ về hạ tầng CNVH, bao gồm 4 nhóm thành phần cơ bản: Công trình hạ tầng CNVH (bao gồm công trình quốc gia và công trình cấp tỉnh); Tổ hợp sáng tạo văn hoá, cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hoá; Không gian công cộng cho hoạt động CNVH; Hạ tầng văn hoá số.
Về thị trường CNVH, dự thảo Luật đưa ra 5 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm giải quyết các điểm nghẽn trên và thúc đẩy thị trường CNVH phát triển bứt phá: Chuẩn hóa và định hình sản phẩm CNVH mũi nhọn: Nâng cao năng lực doanh nghiệp và phát triển Thương hiệu CNVH quốc gia; Khai thông hạ tầng giao dịch tài sản trí tuệ và sản phẩm CNVH; Thúc đẩy tiêu dùng văn hóa toàn dân qua công cụ số; Đẩy mạnh xúc tiến thương mại và xuất khẩu văn hóa.
Dự thảo Luật cũng đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm tạo đột phá về cơ chế tài chính và ưu đãi đầu tư. Trong đó, đáng chú ý là áp dụng mức ưu đãi cao nhất về thuế thu nhập doanh nghiệp; miễn thuế nhập khẩu đối với máy móc, thiết bị, vật tư chuyên dùng phục vụ sản xuất, sáng tạo nội dung mà trong nước chưa sản xuất được. Doanh nghiệp nhỏ và vừa, startup văn hóa được ưu tiên tiếp cận vốn thông qua cơ chế bảo lãnh tín dụng dành riêng…
Dự thảo Luật quy định rõ tiêu chí chọn lọc nhà đầu tư chiến lược nước ngoài (sở hữu IP quốc tế, công nghệ lõi, mạng lưới phân phối toàn cầu) đi kèm cam kết khai thác, phát triển tài sản trí tuệ Việt Nam và chuyển giao công nghệ. Nhà đầu tư chiến lược được hưởng gói ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (miễn 2 năm, giảm 50% trong 04 năm tiếp theo), miễn thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia, cùng cơ chế “một cửa” và hỗ trợ chi phí cho các đoàn quay phim bối cảnh Việt Nam, sự kiện văn hóa quốc tế.
