Iran cứng rắn trước “sức ép tối đa” từ Mỹ

Việc chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump gia tăng áp lực buộc Iran từ bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân và cảnh báo sử dụng biện pháp quân sự đã khiến căng thẳng giữa hai nước leo thang chóng mặt. Tuy nhiên, hai nước đến nay chưa tìm được cách bắt đầu đối thoại do khác biệt quan điểm.

Từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhậm chức nhiệm kỳ mới, Washington đã tái khởi động chiến dịch gây “sức ép tối đa” nhằm buộc Iran từ bỏ chương trình hạt nhân. Hai tuần trước, ông Trump gửi một lá thư đến lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei, trong đó yêu cầu Iran tham gia vòng đàm phán mới về chương trình hạt nhân và cảnh báo khả năng Mỹ sử dụng biện pháp quân sự nếu Tehran từ chối.

Xuất hiện trên CBSNews ngày 24/3, Cố vấn An ninh quốc gia Mỹ Mike Waltz tái khẳng định, Nhà Trắng hiện nay đặt mục tiêu “loại trừ hoàn toàn” khả năng Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân, coi đây là yếu tố có thể dẫn đến cuộc chạy đua vũ trang nguy hiểm tại khu vực Trung Đông và sẽ tác động xấu đến an ninh quốc gia của Mỹ.

“Iran phải từ bỏ chương trình của mình theo cách mà toàn thế giới có thể thấy. Họ sẽ không và không thể được phép có chương trình vũ khí hạt nhân”, ông Waltz nói. “Hãy từ bỏ, hoặc là đối mặt hậu quả”.

Vài giờ trước phát ngôn của ông Waltz, đặc phái viên của Tổng thống Trump về tình hình Trung Đông Steve Witkoff ngày 23/3 tuyên bố, Nhà Trắng kì vọng vào khả năng đạt thỏa thuận buộc Iran từ bỏ chương trình hạt nhân, bởi đây là cách “tránh hành động quân sự”. “Chúng ta không muốn giải quyết mọi thứ bằng quân sự”, ông Witkoff nêu. “Chúng ta muốn gửi tín hiệu tới Iran rằng, Hãy ngồi xuống và xem xem, liệu chúng ta có thể đi đến đích bằng đối thoại, bằng ngoại giao hay không. Nếu có thể, Mỹ sẵn sàng”.

Các quan chức Mỹ chưa đưa ra gợi ý cụ thể về điều khoản thỏa thuận mà Washington mong muốn đạt được với Tehran, nhưng tuyên bố của hai ông Waltz và Witkoff cho thấy Mỹ muốn một văn kiện cứng rắn hơn thỏa thuận hạt nhân 2015, được biết đến với tên gọi chính thức là Kế hoạch Hành động toàn diện chung (JCPOA). Trong JCPOA, các cường quốc đồng ý dỡ bỏ lệnh trừng phạt quốc tế chống lại Iran để đổi lại việc Tehran hạn chế chương trình hạt nhân của họ xuống ngưỡng chỉ có thể phục vụ các mục đích dân sự.

iran-hat-nhan.jpg -0
Bên trong một cơ sở hạt nhân của Iran. Ảnh: GettyImages.

Tuy nhiên, ông Trump chưa từng ủng hộ JCPOA vì nhận định nó không loại trừ hoàn toàn khả năng Iran phát triển vũ khí hạt nhân. Trong năm thứ hai của nhiệm kỳ đầu tiên, tháng 5/2018, ông rút Mỹ khỏi JCPOA rồi tái áp đặt các biện pháp trừng phạt Iran. Sau khi Mỹ từ bỏ JCPOA, Iran những năm qua từng bước tăng cấp độ uranium làm giàu từ độ tinh khiết 3,5% lên 60%, vượt xa ngưỡng tối đa 3,67% nêu trong thỏa thuận 2015; và hạn chế hoạt động thanh sát quốc tế tại một số cơ sở hạt nhân.

Các quan chức Iran năm 2022 cũng cho biết, nước này có khả năng công nghệ để làm giàu uranium từ 60% lên 90%, tức cấp độ vũ khí hạt nhân, nhưng chưa đưa ra quyết định thực hiện việc đó. Từ 2021, Iran cũng bắt đầu đối thoại với Anh, Pháp và Đức về khả năng cứu vãn JCPOA, nhưng các bên không đi đến thỏa thuận do những diễn biến phức tạp tại Trung Đông và việc 3 cường quốc châu Âu không thể thuyết phục Mỹ dỡ bỏ trừng phạt Iran.

Sau khi nhận thư cảnh báo của Tổng thống Trump và việc Mỹ gần đây ban bố 4 vòng trừng phạt nhắm vào lĩnh vực dầu mỏ của Tehran, lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei tuyên bố Iran sẽ không hợp tác với “một kẻ bắt nạt”. “Người Mỹ nên biết rằng đe dọa sẽ chẳng có tác dụng gì khi đối đầu với Iran”, lãnh tụ Iran tuyên bố.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 23/3 thể hiện thái độ mềm mỏng hơn khi mô tả bức thư của Tổng thống Trump gửi lãnh tụ Iran Khamenei “mang tính đe dọa nhiều hơn”, nhưng cũng gợi mở cơ hội. Ông khẳng định, Iran đang cân nhắc các phương án và sẽ sớm công khai chúng. Tuy nhiên, ông Araqchi nêu rõ, năng lực hạt nhân của Iran hiện nay đã “tiến triển đáng kể” và Tehran cần tìm kiếm một thỏa thuận có lợi hơn JCPOA chứ không phải từ bỏ chương trình hạt nhân. Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran (AEOI) cùng ngày cũng khẳng định Iran kiên quyết bảo vệ “quyền hạt nhân”. Khác biệt then chốt này sẽ là yếu tố khiến Mỹ-Iran rất khó đạt đồng thuận.

Trước bối cảnh căng thẳng Mỹ-Iran leo thang, Nga và Trung Quốc đã kêu gọi các bên kiểm soát khác biệt, tìm cách đối thoại thay vì đối đầu. Phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitri Peskov ngày 22/3 tuyên bố, Iran “giống bất cứ nước nào khác, có quyền phát triển lĩnh vực nguyên tử hòa bình và năng lượng hạt nhân hòa bình”. “Chúng tôi tin rằng, vấn đề chương trình hạt nhân của Iran phải được giải quyết bằng các biện pháp chính trị và ngoại giao hòa bình”, ông Peskov nói.

Từ Bắc Kinh, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh tuần trước nêu rõ, “trong bối cảnh hiện nay, Trung Quốc tin rằng tất cả các bên nên giữ bình tĩnh và kiềm chế để tránh leo thang căng thẳng xung quanh chương trình hạt nhân Iran, hoặc nguy hiểm hơn là tiến tới đối đầu và xung đột”.

Thái Hà

Các tin khác

Sự điều chỉnh nhân sự từ Lãnh tụ Tối cao Iran mang thông điệp gì?

Sự điều chỉnh nhân sự từ Lãnh tụ Tối cao Iran mang thông điệp gì?

Giữa thời điểm Iran đứng trước những quyết định then chốt về eo biển Hormuz và đàm phán với Mỹ, việc Lãnh tụ tối cao đưa cựu Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran Mohsen Rezaei trở lại trung tâm hoạch định an ninh phản ánh những tính toán đáng chú ý của Tehran.

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Iran cho biết, đàm phán với Oman về một cơ chế hàng hải mới tại eo biển Hormuz đang tiến gần tới thỏa thuận, song Tehran cảnh báo việc đạt được thỏa thuận với Muscat chưa đủ để tuyến đường biển chiến lược này được khơi thông hoàn toàn.

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Nhà Trắng và Lầu Năm Góc vừa lên tiếng bác bỏ những báo cáo gần đây của loạt hãng tin cho rằng kho vũ khí tấn công và phòng thủ của Mỹ đã sụt giảm xuống mức nguy hiểm sau 5 tháng chiến sự với Iran. Bất chấp những tuyên bố trấn an từ giới chức, các chuyên gia cảnh báo tình trạng thiếu hụt đạn tên lửa phòng không, đặc biệt là hệ thống Patriot và THAAD, có thể đặt lực lượng Mỹ và các đồng minh vào tình thế rủi ro cao.

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Sau nhiều tháng đối đầu quân sự, Mỹ và Iran đang tiến rất gần tới một thỏa thuận nhằm khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu lạc quan là cuộc mặc cả phức tạp về quyền kiểm soát tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Làn sóng hàng chục nghìn người di cư tràn vào vùng lãnh thổ Ceuta chỉ trong vài ngày đã khiến khu vực biên giới của Tây Ban Nha rơi vào tình trạng hỗn loạn, đồng thời trở thành phép thử đầu tiên đối với Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới của Liên minh châu Âu (EU).

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tuyên bố Washington và Tehran sẽ bước vào một vòng đàm phán mới dự kiến diễn ra vào chiều 3/8 (giờ địa phương), động thái được đưa ra ngay sau khi ông hủy bỏ chiến dịch không kích mạnh tay nhắm vào Iran ở những phút cuối cùng. Quyết định đình chiến nhường chỗ cho ngoại giao không chỉ đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong cuộc đối đầu dai dẳng Mỹ - Iran, mà còn cứu vãn thị trường năng lượng toàn cầu khỏi một cú sốc tồi tệ.

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Hàng chục ngàn người ùn ùn vượt qua biên giới từ Morocco vào thành phố tự trị Ceuta của Tây Ban Nha trong hai ngày, khiến vùng lãnh thổ nhỏ bé ở cửa ngõ châu Âu rơi vào cảnh hỗn loạn. Tuy nhiên, khác với cuộc khủng hoảng năm 2015, châu Âu hiện sở hữu một hệ thống kiểm soát biên giới và chính sách nhập cư chặt chẽ hơn, khiến làn sóng di cư lần này khó lan rộng ra toàn lục địa.

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Hội đồng Hòa bình đã đạt thỏa thuận lịch sử với phong trào Hamas và các nhóm vũ trang người Palestine về lộ trình giải giáp dải Gaza, mở đường thiết lập hòa bình lâu dài tại vùng lãnh thổ.

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Mới đây, Iran đã chủ động tấn công các căn cứ Mỹ tại Trung Đông, dẫn đến việc "đáp trả mạnh mẽ" từ phía Washington nhằm vào nhiều địa điểm ở khu vực phía Nam nước này. Động thái trên không chỉ đánh dấu một vòng leo thang mới trong căng thẳng Mỹ - Iran, mà còn phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong cách tiếp cận của Tehran.

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Trong thời đại ngày nay, đối ngoại tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong việc tạo lập, giữ vững môi trường hòa bình và huy động tối đa các nguồn lực bên ngoài phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước. Trong bức tranh chiến lược đó, châu Phi, tiêu biểu là Tanzania và Angola, đang nổi lên như những đối tác đầy tiềm năng và là cánh cửa quan trọng để Việt Nam mở rộng không gian phát triển, đa dạng hóa thị trường toàn cầu.

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Việc Oman gửi tới Iran một kế hoạch được các nước Vùng Vịnh hậu thuẫn nhằm quản lý eo biển Hormuz có thể xem là nỗ lực ngoại giao đáng chú ý nhất trong những tuần gần đây, nhằm xử lý điểm nghẽn lớn của tiến trình giảm căng thẳng tại Trung Đông.

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran bước sang ngày thứ hai tạm ngừng các cuộc tấn công nhằm vào nhau, trong bối cảnh xung đột từng đứng bên bờ vực vượt ngoài tầm kiểm soát. Khoảng lặng hiếm hoi sau hai tuần giao tranh với các cuộc không kích ban đêm của Mỹ nhằm vào Iran cùng các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào các đồng minh của Washington ở Vùng Vịnh đã làm dấy lên hy vọng hai bên có thể quay trở lại bàn đàm phán.

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Sau gần 10 năm lãnh đạo Liên hợp quốc, Tổng Thư ký António Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ hai vào cuối năm 2026. Trong bối cảnh đó, cuộc đua tìm người kế nhiệm đã bước vào giai đoạn quyết định, khi sáu ứng viên lần đầu tiên cùng trình bày tầm nhìn về tương lai của tổ chức đa phương lớn nhất thế giới, trước thềm các vòng thăm dò quan trọng tại Hội đồng Bảo an.

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Liên hợp quốc cùng nhiều tổ chức quốc tế đã đồng loạt bày tỏ quan ngại sau khi lực lượng Houthi nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ. Các cảnh báo cho rằng diễn biến mới không chỉ đe dọa an ninh hàng hải mà còn có nguy cơ kéo Yemen trở lại vòng xoáy xung đột sau nhiều năm tương đối lắng dịu.

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Châu Âu đang phải đối mặt với một trong những mùa hè khắc nghiệt nhất trong nhiều năm trở lại đây khi các đợt nắng nóng kéo dài liên tiếp đẩy nguy cơ cháy rừng lên mức báo động, trong khi nhiều khu vực khác lại hứng chịu các cơn dông, mưa đá và thời tiết cực đoan. Từ Tây Ban Nha, Pháp đến khu vực Balkan, lực lượng cứu hỏa và chính quyền các nước đang phải chạy đua với thời gian nhằm kiểm soát các thảm họa thiên nhiên ngày càng nghiêm trọng.