Hotnews Minh Béo và trách nhiệm xã hội của báo chí

Minh Béo, một diễn viên hài, chỉ trong vòng chừng hơn một năm, hai lần trở thành tâm điểm của nhiều tờ báo, trong đó có cả những tờ báo lớn. Lần đầu, vì một tội ác kinh tởm của anh ta - tội ấu dâm ở Mỹ và bị bắt giam, nhục nhã. Lần sau, cách đây vài hôm, là sự trở về quê nhà sau khi mãn hạn tù, cũng nhục nhã không kém...

1. Lần đầu, thông tin cũng đậm đặc, không gặp được thủ phạm thì gặp thân nhân, phỏng vấn đủ kiểu; lặn lội vào tận nhà tù ở Mỹ, vẫn không gặp được thì tán chuyện, kiểu cộng tác viên của chúng tôi đã tới đó như thế nào, thủ tục ra sao, ai dẫn đường, vất vả lắm nhưng không gặp được, đành ngồi ngoài hóng… Nhưng thôi, chuyện đã xa, không bàn nữa.

Còn lần sau, mới hôm 21-12, trong ngày đưa tin đầu tiên, thông tin về sự trở về nhục nhã ấy của Minh Béo được nhiều tờ báo và trang thông tin điện tử xử lý theo 2 kiểu:

Kiểu thứ nhất là bê nguyên xi từ FB cá nhân của anh ta sang, không bình luận, không bày tỏ thái độ. Những dòng trạng thái trơ trẽn kiểu "Minh Béo đã về tới Việt Nam", "Minh Béo rất khỏe", "Sẽ liên lạc với cả nhà sau" trên FB cá nhân của anh ta được những người làm tòa soạn dẫn lại trở thành thông tin chính thống.

Kiểu thứ hai, cũng bê nguyên nguồn từ FB cá nhân anh ta sang nhưng kèm theo lời dẫn có tính chất tôn vinh như: "Ngắm dung nhan ngày trở về của Minh Béo", "Sao Việt chào đón Minh Béo trở về" hoặc thương cảm, như "Minh Béo gầy nhom khi trở về Việt Nam', "Minh Béo đã trở về Việt Nam, già, sút cân trông thấy".

2. Đã có nhiều Fbker phân tích về mức độ nguy hiểm của tội ấu dâm cũng như thái độ của các nhà làm luật trên phương diện cộng đồng quốc tế và sự khó tha thứ của cộng đồng với loại tội phạm tình dục, nhất là khi đối tượng xâm hại là trẻ em. Phản ứng của cư dân mạng với cách đưa tin kiểu "chân thật, hồn nhiên" về Minh Béo của một số tờ báo chính thống đã không chỉ chứng minh sức mạnh của mạng xã hội mà còn phần nào đo được thái độ của công chúng với báo chí.

Lý thuyết về cơ chế tác động của truyền thông (trong đó có báo chí) với công chúng đã chỉ ra rằng, một trong những cách đo tác động hiệu quả của tác phẩm báo chí với công chúng chính là tác động phản hồi (feedback) của công chúng với các tác phẩm báo chí và thông điệp truyền thông.

Trong thời đại của công nghệ số như bây giờ, mạng xã hội được coi là một trong những kênh feedback tức thì nhất và có sức lan tỏa mạnh mẽ, thì phản ứng của cư dân mạng với các tin bài "hồn nhiên một cách vô cảm" của một số tờ báo đã khiến cho những người cầm bút chuyên nghiệp thực sự phải suy nghĩ.

Trách nhiệm xã hội của nhà báo, nghe có vẻ rộng lớn và to tát nhưng thực tình, khi làm công việc Tòa soạn cũng như làm nghề với tư cách là phóng viên chuyên nghiệp, thực ra cũng khá giản dị. Đó có thể chỉ là sự không lựa chọn cho đăng tải chi tiết một kẻ phạm tội giết người hàng loạt nhưng lại "béo tốt, trắng trẻo hơn sau khi ở tù", hoặc từ chối những thông tin kiểu như tung hô một kẻ phạm tội ấu dâm trở về.

Một chuyên gia phân tích truyền thông của Thụy Điển, người đã từng có 15 năm làm báo chuyên nghiệp tại quốc gia này với vai trò là phóng viên chuyên đưa tin về tội phạm, trong một cuộc hội thảo mới đây tại Hà Nội đã chia sẻ rằng, bà đã từ chối kể cả các thông tin phân trần kiểu đổ lỗi cho nạn nhân của thủ phạm trong nhiều vụ án giết người bởi người đã chết thì không còn nói được gì nữa.

3. Với các feedback phản ứng, có vẻ như hiệu lực truyền thông trong trường hợp Minh Béo đã không phù hợp với mong muốn của chủ thể truyền thông. Ngỡ Minh Béo là từ hot, các thông tin về Minh Béo sẽ thu hút được lượng view khủng, nhưng thực tế ngược lại.

Ngay những ngày  sau 21-12, những bài viết có bình luận phê phán thái độ "xin chào" thay vì "xin lỗi" của Minh Béo đã được nhiều tờ báo cho đăng tải. Đó là một chỉ báo đáng mừng về trách nhiệm của báo chí trong việc tiếp thu và xử lý feedback của công chúng.

Nhưng đâu đó vẫn còn những ý kiến cho rằng, với một số tờ báo và trang thông tin điện tử sẽ được đứng ngoài sự giận dữ của công chúng khi lựa chọn cách thức khôn ngoan - ấy là đưa tin không bình luận. Chỉ cần bê nguyên xi những hình ảnh từ FB cá nhân của anh chàng Minh Béo về và chính thức hóa nó trên trang báo là có view vì "nhận thức của công chúng bây giờ cao, họ sẽ tự định hướng cho họ".

Sản phẩm của truyền thông đại chúng là dư luận xã hội. Con đường hình thành dư luận xã hội diễn ra liên tục, đầy các yếu tố tự phát nhưng là một quá trình có quy luật. Và, cũng chính bởi nó đầy các yếu tố tự phát nên rất cần định hướng.

Với báo chí, việc định hướng dư luận bắt đầu từ việc lựa chọn thông tin nào để đưa. Và điều đó lý giải báo chí tại sao lại lựa chọn đưa thông tin A mà không phải là thông tin B, tại sao một số tờ báo  lại chọn đưa lên vị trí đáng chú ý nhất những hình ảnh hớn hở của Minh Béo, đưa ảnh chụp màn hình stt "xin chào" của anh chàng này mà không phải là thông tin về mức độ nguy hiểm của tội ấu dâm? Xin đừng hiểu, báo chí nhân văn là phải "cho anh ta một lối về vinh quang" đến thế!

Nhân văn là một trong những nguyên tắc cơ bản của báo chí nhưng nhân văn là bảo vệ những giá trị cao đẹp của con người chứ không phải là cố gắng mô tả tội phạm như người hùng như một cách gián tiếp làm tổn thương nạn nhân. Một bài viết trên FB vừa mới đây phân tích rằng, những bình luận kiểu "Minh Béo bị gài bẫy đấy" hoặc "Bạn có chắc rằng cả cuộc đời này bạn không có lỗi lầm không, hãy rộng lượng tha thứ cho Minh Béo…" đã vi phạm những lỗi ngụy biện rất nghiêm trọng: ngụy biện lợi dụng lòng thương hại ("Minh Béo bị gài bẫy") và ngụy biện sai thành đúng ("Ai mà chẳng có lỗi lầm").

Vả lại, hoàn lương là một quá trình và quá trình ấy sẽ bị (được) tác động bởi nhiều yếu tố nhưng trước hết và bắt buộc nó phải bắt đầu từ ý thức chủ quan, từ nhận thức của chính họ. Bằng không, con đường ấy sẽ trở nên xa ngái…

Đặng Huyền

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.