Học thuật và đẳng cấp vẫn có chỗ đứng

Kể từ thời kỳ Làn Sóng Xanh cho tới hôm nay, sau 20 năm sôi động, làng nhạc nhẹ Việt Nam (tạm gọi là V-Pop) vẫn chưa thoát ra khỏi những tranh luận (có khi rất gay gắt) giữa một phe là những người bảo vệ giá trị và sức mạnh của âm nhạc đại chúng, dành cho khán giả bình dân diện rộng (mass audience) và một bên là những người trân trọng giá trị của học thuật, theo đuổi con đường art - music và coi art - music mới là thước đo của nền âm nhạc chứ không phải là những hào quang lộng lẫy của ngành giải trí đơn thuần.

Đỉnh điểm của những tranh luận ấy, cứ như thể theo chu kỳ, là các cuộc cãi vã nảy lửa mỗi khi đụng đến cái gọi là "bolero" nói riêng hay "nhạc xưa" nói chung. Từ lần lên tiếng của nhạc sỹ Quốc Trung cho tới lần đăng đàn lập ngôn của ca sỹ Tùng Dương gần đây, chúng ta đều nhận ra rằng dường như đang tồn tại một lo lắng của những người làm nghề nghiêm túc, khi e sợ rằng sự dễ dãi, của khán giả ở thời đại công nghệ này sẽ nuôi dưỡng cho những sản phẩm cũng dễ dãi và dần dần họ càng xa lánh những thứ âm nhạc có đẳng cấp, có học thuật mà vốn dĩ đòi hỏi người nghệ sỹ theo đuổi phải dày công học hỏi, trau dồi và tu dưỡng.

Lo lắng ấy, tất nhiên, là có thật, và nó đã và đang là mối đe dọa thực sự. Nhiều người cũng đã lên tiếng bảo vệ những nghệ sỹ, những sản phẩm có thiên hướng nghệ thuật hơn là giải trí khi họ cảm thấy xót xa vì những sản phẩm như vậy không được đón nhận nhiều.

Đặc biệt là khi nhiều chương trình ca nhạc nghiêm túc trên truyền hình, tạo sân chơi cho sáng tạo thực thụ, những sáng tạo nghệ thuật chứ không phải giải trí, đã không trụ nổi trước áp lực của doanh số, những người bảo vệ càng cảm thấy lo lắng hơn, thậm chí là hoảng hốt vì một viễn cảnh ảm đạm cho V-Pop.

Nhà sản xuất Dương Cầm và ca sỹ Dương Hoàng Yến sau tiết mục "Lũ đêm" trong “Sao đại chiến” (ảnh VTV).
Nhà sản xuất Dương Cầm và ca sỹ Dương Hoàng Yến sau tiết mục "Lũ đêm" trong “Sao đại chiến” (ảnh VTV).

Tất cả những lo lắng, ám ảnh kia đã lần nữa được thể hiện trong một chương trình mới ra mắt trên truyền hình gần đây, có tên là "Sao đại chiến". Trong chương trình, khoảng gần chục nhà sản xuất âm nhạc (producer) trẻ trung, kết hợp với cũng chừng ấy ca sỹ, sẽ đua tranh với nhau và được chấm điểm bởi chính khán giả tại hiện trường.

Và qua 3 số đầu tiên phát sóng, thứ đọng lại không phải là dấu ấn nghệ thuật, mà chỉ là những ồn ào tranh cãi giữa một bên là diễn viên Miu Lê và một bên là nhà sản xuất Dương Cầm sau khi Dương Cầm có những nhận xét khá thẳng thắn về trình độ cũng như giọng hát của Miu Lê. Thậm chí, căng thẳng còn lên đến đỉnh điểm khi có một tài khoản facebook được cho là của mẹ Miu Lê, vì bênh con, đã mắng mỏ Dương Cầm bằng những lời lẽ không kém nặng nề.

3 số trải qua, tức là 3 tuần với khoảng ba chục tiết mục được trình diễn mà không chút dấu ấn nào vượt qua nổi "scandal cãi vã ồn ào" kia lại càng khiến chúng ta có lí do để lo sợ âm nhạc có học thuật đã mất hẳn chỗ đứng. Đặc biệt, chúng ta nhận thấy điều đó rõ rệt hơn khi Dương Cầm gần như đơn độc khi đại diện những người sản xuất âm nhạc có trình độ, đẳng cấp để đối đầu với phần còn lại là những người đại diện cho một ngành âm nhạc giải trí đại chúng và dễ dãi.

Phải thừa nhận, trong số các nhà sản xuất ngồi ghế nóng chương trình "Sao đại chiến", chỉ có Dương Cầm, Slim V (Cao Vịnh), Đỗ Hiếu là những người học nhạc đến nơi đến chốn, nhất là trường hợp của Dương Cầm và Cao Vịnh, những người đã tốt nghiệp Nhạc viện Hà Nội.

Và chính vì thế, sự đối đầu về quan điểm âm nhạc giữa Dương Cầm với những nhà sản xuất khác, mà điển hình là Only C, thể hiện đúng sự đối đầu về nhận thức làm nghề. Giữa họ không phải là đúng hay sai mà là vẫn đề của đánh giá từ góc nhìn riêng, khi một bên dựa vào sự cảm nhận của khán giả và một bên tuy cũng đi tìm sự cảm nhận của khán giả nhưng vẫn chú trọng rất nhiều vào giá trị của học thuật, kiến thức âm nhạc.

Và khi đội của Dương Cầm không nhận được điểm số cao ở 3 tuần đầu, những người lo lắng tất nhiên lo lắng hơn cho vận mệnh của "đại sứ" âm nhạc kinh viện.

Nhưng ở tuần thứ tư, tức là tuần vừa rồi, trong phần thi nhạc dance điện tử EDM, mọi âu lo có lẽ đã được giải tỏa. Ít ai nghĩ Dương Cầm sẽ có lợi thế ở phần thi này, khi xưa nay thứ âm nhạc mà Dương Cầm theo đuổi gần như xa lạ với EDM. Dương Cầm mạnh về semi-classic, funky, jazz chứ không định danh ở lãnh địa của EDM, một thứ thuần giải trí hơn.

Nhưng khi Dương Cầm, bên cây dương cầm, giới thiệu ca sỹ Dương Hoàng Yến với ca khúc "Lũ đêm", một sản phẩm phối hợp giữa âm thanh điện tử của EDM với dàn dây, dàn hợp xướng, thì anh đã khiến khán phòng như vỡ tung. Chính những nhà sản xuất nặng tính giải trí như Only C còn phải dùng hai chữ "xuất sắc" cho Dương Cầm và ngay ngày hôm sau, khá nhiều khán giả đã chia sẻ lại video phần trình diễn này trên mạng xã hội.

Điều đó cho thấy, rõ ràng đẳng cấp và trình độ luôn có chỗ đứng rất vững chắc. Điều quan trọng là ứng dụng chúng như thế nào, vào lúc nào để đủ sức thuyết phục nhất. Việc Dương Cầm thực hiện với ca khúc "Lũ đêm" là vô cùng khó, không phải nhà sản xuất nào cũng có thể làm được và chính việc anh làm được nó, anh đã chứng minh rằng học thuật không phải lúc nào cũng chọn vị trí cao siêu, khó hiểu, khó ứng dụng và khó đi vào lòng người.

Vậy thì phải chăng câu chuyện nhỏ mà Dương Cầm mới "kể lại" đủ cho chúng ta dẹp tan những âu lo vốn có từ xưa đến nay? Thay vào đó, chúng ta sẽ phải nhìn thẳng vào một âu lo khác, âu lo rằng chính những nhà sản xuất có trình độ, có đẳng cấp, đầy học thuật liệu đã tìm đúng nguồn để khơi mạch cảm xúc của khán giả hay chưa, hay là thay vào đó, họ chỉ hoang mang, ám ảnh và lập ngôn để khiến cộng đồng cũng bị lây nhiễm cơn lo âu, ám ảnh ấy của họ?

Hà Quang Minh

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.