Đây là vấn đề được các chuyên gia, nhà khoa học nhấn mạnh tại Hội thảo khoa học “Học tập suốt đời để dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám hy sinh vì lợi ích chung để trở thành người có ích cho xã hội”, do Đảng ủy Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương và Trường Đại học Mở Hà Nội tổ chức ngày 9/9.
Dự hội thảo có đồng chí Lại Xuân Lâm, Phó Bí thư Đảng ủy Chính phủ; đồng chí Nguyễn Văn Hay, Phó Bí thư Đảng ủy Ban Tuyên giáo Trung ương; GS.TS Lê Quân, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các chuyên gia, nhà khoa học.
Học để hình thành bản lĩnh “5 Dám”
Phát biểu khai mạc, GS.TS Lê Quân, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh, học tập không ngừng và xây dựng xã hội học tập là quan điểm nhất quán của Đảng, đồng thời quán triệt sâu sắc tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong bối cảnh tri thức, khoa học và công nghệ phát triển nhanh, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết.
Đáng chú ý, bài viết công bố ngày 18/5/2025 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm xác định học tập suốt đời là đòi hỏi cấp thiết đối với mỗi người, nhất là cán bộ, đảng viên. Mục tiêu của học tập không chỉ là tích lũy tri thức mà còn để mỗi người “dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám hy sinh vì lợi ích chung”, trở thành người có ích cho xã hội.
Cùng với đó, Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đặt ra yêu cầu khơi dậy mạnh mẽ phong trào tự học, xây dựng nền giáo dục mới liên thông và bảo đảm cơ hội học tập bình đẳng cho mọi người. Hội thảo cũng là một trong những căn cứ quan trọng phục vụ việc tổng hợp hồ sơ chuẩn bị cho dự án Luật Học tập suốt đời.
Theo GS.TS NGND Nguyễn Thị Mỹ Lộc, chuyên gia Quản lý giáo dục, Hiệu trưởng sáng lập Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, học tập suốt đời là nền tảng trực tiếp rèn luyện 5 phẩm chất bản lĩnh cốt lõi của người công dân.
“Công dân không ngừng học hỏi sẽ dám nghĩ, có tri thức sẽ dám nói, giáo dục có giá trị khi đi đôi với hành sẽ dám làm, học tập nâng cao ý thức sẽ dám chịu trách nhiệm, học tập nuôi dưỡng tinh thần phụng sự sẽ dám hy sinh vì lợi ích chung”, GS.TS NGND Nguyễn Thị Mỹ Lộc phân tích.
Theo bà, trong thời kỳ chuyển đổi số và hội nhập quốc tế với nhiều yếu tố phức tạp, khó dự báo, mục tiêu của giáo dục không thể chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức mà phải hướng tới phát triển năng lực tư duy sáng tạo, phản biện, hệ thống và phức hợp.
Để hình thành những công dân thế kỷ XXI có ý chí và bản lĩnh, ngành giáo dục không chỉ cần đầu tư hạ tầng kỹ thuật, cơ sở vật chất mà còn phải chú trọng xây dựng “hạ tầng tư duy”. Đây là hệ thống học liệu, cơ sở pháp lý hỗ trợ, văn hóa học tập suốt đời, cùng thói quen tôn trọng sự đa dạng văn hóa và tinh thần hợp tác trong xã hội số.
Gắn học tập suốt đời với nhu cầu thị trường lao động
Một trong những vấn đề được đặt ra tại hội thảo là làm thế nào để học tập suốt đời thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giải quyết những bất cập về cơ cấu và chất lượng lao động.
Theo Thứ trưởng Lê Quân, đây hiện là hai vấn đề lớn cần tập trung giải quyết. Thực hiện Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị, ngành giáo dục đang triển khai nhiều chính sách tái cơ cấu nguồn nhân lực và đã ghi nhận những chuyển biến tích cực.
Trong năm nay, số sinh viên nhập học ngành công nghệ thông tin đạt khoảng 125.000 em. Tỷ lệ sinh viên khối STEM cùng với y dược, khoa học cơ bản và khoa học sáng tạo đạt khoảng 30%, gần đạt chỉ tiêu Bộ Chính trị đề ra đến năm 2030.
Tuy nhiên, bài toán chất lượng nguồn nhân lực vẫn đặt ra nhiều thách thức. Thứ trưởng Lê Quân cho rằng, năng suất lao động còn thấp có nguyên nhân từ việc chất lượng giáo dục chưa được đánh giá thực chất. Vì vậy, việc triển khai Luật Học tập suốt đời cần đi vào thực chất, gắn “khuyến nghề, khuyến nghiệp” với khuyến học và khuyến tài.
Ngành giáo dục đang tập trung vào các nhóm giải pháp trọng tâm như nâng chuẩn đầu vào và kiểm soát chất lượng; thực chất hóa chuẩn đầu ra, trong đó rà soát tình trạng sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc nhưng không đáp ứng nhu cầu thị trường hoặc không tìm được việc làm; đồng thời đổi mới phương pháp và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo.
Từ góc độ xây dựng nguồn nhân lực trong thời đại số, bà Bùi Thanh Xuân, Viện Chiến lược và Chính sách giáo dục cho biết, theo khảo sát năm 2023 của UNESCO trên gần 400 trường đại học tại 96 quốc gia, có 2/3 số cơ sở giáo dục được khảo sát khẳng định học tập suốt đời đã trở thành sứ mệnh thứ tư của trường đại học.
Tại Việt Nam, theo bà Bùi Thanh Xuân, bối cảnh hiện nay đang mở ra “cửa sổ chính sách” thuận lợi nhờ Nghị quyết 29, Kết luận 91 của Bộ Chính trị về xây dựng Luật Học tập suốt đời và Nghị quyết 71.
Nhóm nghiên cứu đề xuất các trường đại học xác định lại sứ mệnh của mình, trở thành trung tâm nguồn về học tập suốt đời và đặt nội dung này làm trọng tâm xuyên suốt các sứ mệnh truyền thống. Các trường có thể chủ động thí điểm thành lập đơn vị chuyên trách, triển khai chương trình học tập suốt đời mà không nhất thiết phải chờ hoàn thiện toàn bộ khung pháp lý.
Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm chất lượng đào tạo gắn với công bằng, bao trùm đối với nhóm yếu thế; xây dựng cơ chế công nhận kết quả học tập và kỹ năng mà người học tích lũy được trong quá trình lao động thực tế.
Kết luận hội thảo, đồng chí Nguyễn Văn Hay, Phó Bí thư Đảng ủy Ban Tuyên giáo Trung ương cho biết, ban tổ chức đã nhận được 66 tham luận, với sự tham gia của đại diện các ban, bộ, ngành, chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và giáo viên.
Các ý kiến thống nhất nhận thức rằng học tập suốt đời không đơn thuần là kéo dài thời gian học tập, mà là năng lực phát triển thường xuyên của mỗi cá nhân, tổ chức và xã hội. Mục tiêu cốt lõi không chỉ là tích lũy tri thức mà còn hình thành năng lực tự học, tư duy độc lập, khả năng thích ứng và chuyển hóa tri thức thành hành động, tạo ra những giá trị cống hiến cụ thể.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang mở ra những phương thức học tập mới, công nghệ được xác định là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế tư duy và năng lực tự học của con người.
Học tập suốt đời vì thế không chỉ là câu chuyện của ngành giáo dục mà cần sự tham gia của gia đình, nhà trường, doanh nghiệp và cộng đồng, hướng tới xây dựng một hệ sinh thái học tập bao trùm. Quan trọng hơn, học tập chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra sự thay đổi ở mỗi con người, nâng cao bản lĩnh phụng sự nhân dân và tạo ra những giá trị thiết thực cho xã hội.
