Đây còn là một tín hiệu đáng mừng không chỉ đối với các tổ chức Đoàn, thanh niên mà còn sự chuyển biến tích cực trong đời sống tinh thần, đặc biệt là ở phương diện văn hóa. Như người xưa đã nói, lập ngôn và lập thân luôn có mối quan hệ thống nhất, thể hiện sự trưởng thành với mỗi người. Hãy cùng nhìn lại những gì mà thanh niên Việt Nam thể hiện qua nhiều giai đoạn lịch sử.
Sinh thời, trong "Thư gửi các bạn thanh niên" (12/8/1947), Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “...Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên. Thanh niên muốn làm chủ tương lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, phải làm việc để chuẩn bị cái tương lai đó”.
Cho đến hôm nay, lời căn dặn vẫn nguyên giá trị. Sự chuẩn bị cho tương lai chính là nhiệm vụ quan trọng nhất mà những người trẻ phải ý thức và gánh vác từ ngày hôm nay. Với tuổi trẻ, có biết bao con đường mở ra phía trước nhưng lựa chọn điều gì, thắc mắc và trăn trở như thế nào sẽ thể hiện khát vọng của thế hệ.
Chỉ cần search từ khóa “vượt khó”, bạn sẽ nhận được rất nhiều kết quả, đó không chỉ là một xu hướng, một phong trào mà là con đường mà thanh niên Việt Nam đang lựa chọn: Nhìn thẳng vào thực tại, định vị bản thân, khắc phục khó khăn và tìm ra giải pháp, đánh thức những tiềm năng... Điều quan trọng là họ đã sáng tạo như thế nào và không đánh mất giá trị bản sắc truyền thống, phát triển bền vững chứ không phải có được kết quả bằng mọi giá.
Xin được bắt đầu bằng một câu chuyện. Nhiều lần, tôi được đến các farmstay, homestay do các bạn trẻ khởi nghiệp. Phải thừa nhận rằng, ở các vùng nông thôn đang dần chuyển biến từ mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ sang mô hình bán “sản phẩm” du lịch. Đó là không gian lưu trú trong lành, thân thiện môi trường, du khách được cung cấp nông sản sạch. Nhiều chủ cơ sở còn rất trẻ, hào hứng giới thiệu sản phẩm. Nhưng, sau chuyến đi, chỉ nhận được cái lắc đầu của du khách bởi chất lượng dịch vụ chưa tương xứng với đồng tiền mà họ bỏ ra. Đằng sau chuyến đi còn là sự thất vọng. Vậy, nguyên nhân sự thất vọng ấy là gì?
Người viết cho rằng, không phải các nơi đó có sự gian lận hay thiếu nhân lực hay hạn chế về năng lực mà có lẽ, trong chiến lược phát triển của các bạn trẻ chưa có sự hoạch định rõ ràng: Những gì cần bảo tồn nghiêm ngặt, những gì cần hiện đại một cách bài bản để bắt kịp xu thế. Rất may, trường hợp đó không nhiều và với sự nhạy bén, năng động nhiều bạn trẻ đã dần thay đổi cách làm.
Bên cạnh đó, không ít người trẻ trước khi khởi nghiệp đã có sự quan sát tinh tế. Anh Trần Văn Bì, chủ homestay Bà Ngoại (Cà Mau) chia sẻ: “Tôi hướng tới xây dựng Bà Ngoại Homestay sẽ là một hệ sinh thái, không chỉ ở đầm Thị Tường mà còn ở Ðất Mũi... Tôi đang thiếu nhân sự, thiếu tài lực nên phải tìm những bạn trẻ hợp sức. Tôi tự tin về ý tưởng này, tôi muốn người Cà Mau cũng sẽ du lịch Cà Mau chứ không chỉ tỉnh ngoài. Tôi đã làm được tour với các công ty du lịch lớn nên có nhiều cơ hội lớn hơn. Sắp tới, tôi mong muốn làm tour thiên về du lịch giáo dục cho các bạn nhỏ, học sinh THPT hay THCS. Các bạn sẽ tiếp xúc nhiều với thiên nhiên, tận tay bắt hay thả tôm, cua, nghêu...”; “Tôi sẽ mô phỏng lại các hoạt động thực tế ở cuộc sống nhưng chậm rãi, đủ để các em cảm nhận. Ví dụ, bắt ong thì phải giới thiệu tập tính của con ong, kiến thức về con ong... để thu hút sự chú ý của khách hàng. Ðó là cách tôi quảng bá câu chuyện, văn hóa bản địa” (theo: Lam Khánh, Báo Cà Mau).
Theo người viết, cụm từ “mô phỏng lại các hoạt động thực tế” mà anh Bì nhắc đến chính là quan niệm du lịch mới mẻ. Từ chỗ chỉ được xem, được ăn, giờ đây du khách còn được tham dự vào việc tạo ra hoạt động du lịch; hay nói cách khác, bạn có cơ hội trực tiếp tự tạo ra thành quả để bản thân thụ hưởng. Đó phải chăng là xu thế coi khách hàng là trung tâm vừa là mục tiêu, vừa là chủ thể thực hiện. Một chiến lược kinh doanh khoa học và bền vững.
Trong lĩnh vực văn hóa, các bạn trẻ cũng không chỉ tiếp thu và gìn giữ các giá trị một cách thụ động mà luôn sáng tạo. Một ví dụ tiêu biểu là dự án “Đối thoại với truyền thống” nhằm truyền thông cho các làng nghề truyền thống tại Hà Nội (được thực hiện bởi VICAS Art Studio kết hợp với câu lạc bộ Di sản kết nối và được hỗ trợ từ Hội đồng Anh thực hiện tại Việt Nam).
Chúng ta hãy nghe bạn trẻ Lý Phương Mai, thành viên phụ trách truyền thông của dự án chia sẻ: “Thông qua dự án, chúng em muốn tạo ra cuộc đối thoại giữa các thế hệ để chính cộng đồng, chính những nghệ nhân, những người làm nghề được trao đổi với nhau, bàn luận thêm những thay đổi từ truyền thống tới hiện đại. Chúng em muốn tạo ra những gì gần gũi hơn với bằng cách tạo dựng một kho tư liệu để các chuyên gia, các bạn trẻ và những người quan tâm đến văn hóa làng nghề cùng được biết...” (theo: Lê Phương - Hải Phong, Đài Tiếng nói Việt Nam).
Bảo tồn bằng sự đối thoại là cách để người trẻ học hỏi từ quá khứ bằng tinh thần dân chủ, cầu thị và tạo ra cơ chế mở, trạng thái động. Bởi, ngay với các nghệ nhân, các nhà nghiên cứu cũng cần đến điều đó nỗ lực để theo đuổi con đường của mình. Từ lý thuyết đến vận dụng vào thực hành và từ thực tế diễn ra có sự đối chiếu, bổ sung điều chỉnh các lý thuyết về văn hóa.
Tháng 3, tháng thanh niên, tháng của những khát vọng của sức trẻ và sự sáng tạo. Tuy nhiên, nhìn lại những gì người trẻ đã làm được, đây đó vẫn còn những hiện tượng gian lận đáng lo ngại, đặc biệt ở lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Hơn bao giờ hết, việc tuyên truyền, giáo dục ý thức về sở hữu trí tuệ càng trở nên cấp thiết khi AI đã có mặt ở nhiều lĩnh vực.
Việc dùng AI dịch tác phẩm nước ngoài để đạo nhái, để viết bài tham dự cuộc thi nói lên sự thiển cận, nông nổi của một bộ phận bạn trẻ và họ đã sớm bị phê phán. Họ đã sai, còn chúng ta thật sự thấy đáng tiếc. Thực ra, dù bạn làm du lịch, khoa học, kinh doanh hay sáng tạo nghệ thuật... đi chăng nữa xin hãy đừng quên một chân lý: chúng ta mang sứ mệnh cống hiến của thế hệ mình. Sẽ không ai làm thay, làm hộ cho chúng ta, đó vừa là nhiệm vụ vừa là vinh dự. Vì thế, không nên tự đánh mất niềm vinh dự đó để đi theo vết xe đổ của sự gian lận nhằm đi tắt, đón đầu, háo danh...
Như Friedrich Schiller (1759-1805) từng nói: “Hãy sống đúng với những giấc mơ của tuổi trẻ”, chữ “đúng” ở đây vừa là chân lý, vừa là sự thành thật với lòng mình. Sự kì vọng, hy vọng là điều lớn lao nhất mà chúng ta đã dành cho người trẻ như một món quà quý giá nhất và mong rằng điều đó sẽ là động lực để có thêm nhiều bạn trẻ gặt hái được thành công...
