Trước nguy cơ ô nhiễm không khí gia tăng trong những tháng cuối năm, Hà Nội đang triển khai một chiến dịch kiểm soát nguồn phát thải với yêu cầu làm nhanh, làm ngay và làm đồng bộ. Từ siết chặt hoạt động xây dựng, giao thông, sản xuất đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) giám sát bụi, thành phố quyết tâm chuyển từ xử lý tình huống sang kiểm soát ô nhiễm từ gốc, gắn trách nhiệm cụ thể với từng cấp, ngành và địa phương.
Những ngày cuối tháng 10, chất lượng không khí tại Hà Nội tiếp tục diễn biến đáng lo ngại. Bầu trời nhiều thời điểm mờ đục bởi bụi mịn, chỉ số chất lượng không khí (AQI) tại một số khu vực ở mức xấu, thậm chí rất xấu. Theo dữ liệu được Hà Nội Mới dẫn lại, ngày 28/10, AQI tại một số thời điểm ở mức 101-150; sang ngày 29/10, có thời điểm chỉ số này lên tới 181. Đây là dấu hiệu cảnh báo về nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, nhất là trẻ em, người cao tuổi và người mắc bệnh hô hấp, tim mạch.
Ô nhiễm không khí tại Hà Nội không còn là câu chuyện chỉ xuất hiện trong một vài đợt cao điểm mùa đông. Nồng độ bụi mịn PM2.5 cao kéo dài, kết hợp với điều kiện thời tiết bất lợi như nghịch nhiệt, ít gió, khiến các chất ô nhiễm khó khuếch tán, tích tụ gần mặt đất. Theo số liệu được công bố tại cuộc họp báo kinh tế - xã hội quý III/2026 của UBND TP, giai đoạn 2023-2025, nồng độ PM2.5 trung bình năm của Hà Nội thường xuyên vượt 40 µg/m³; riêng năm 2025 lên tới 48,5 µg/m³.
Trước thực trạng này, cải thiện chất lượng không khí được Hà Nội xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, gắn với quyết tâm giải quyết 5 điểm nghẽn lớn của thành phố, gồm úng ngập, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, trật tự xây dựng và an toàn thực phẩm.
Tại cuộc họp bàn về các nhiệm vụ trọng tâm, cấp thiết của Hà Nội ngày 17/1/2026, Bí thư Thành ủy Hà Nội khi đó là đồng chí Nguyễn Duy Ngọc đã nhấn mạnh yêu cầu: “Phải làm nhanh, làm ngay, làm tổng thể, bởi ô nhiễm môi trường đang ảnh hưởng đến các ngành, nhất là du lịch”. Tinh thần chỉ đạo này tiếp tục được thành phố cụ thể hóa bằng những chương trình, kế hoạch và giải pháp có tính hệ thống.
Tại buổi tiếp xúc cử tri đầu tháng 7/2026, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng khẳng định quyết tâm chính trị cao nhất trong việc giải quyết dứt điểm 5 điểm nghẽn lớn, trong đó có ô nhiễm môi trường. Đây không chỉ là nhiệm vụ trước mắt nhằm cải thiện chất lượng không khí trong những tháng cao điểm mà còn là yêu cầu lâu dài để bảo đảm môi trường sống, sức khỏe nhân dân và chất lượng phát triển đô thị.
Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, thời gian qua, Thành ủy, HĐND, UBND TP đã tập trung chỉ đạo quyết liệt công tác cải thiện môi trường. Trong thời gian tương đối ngắn, kết quả bước đầu khá tích cực, số ngày chất lượng không khí ở mức báo động đỏ đã giảm so với năm 2025.
Tuy nhiên, người đứng đầu chính quyền thành phố cũng lưu ý nguy cơ ô nhiễm có thể tiếp tục diễn biến phức tạp khi bước vào những thời điểm thời tiết bất lợi. Đặc biệt, vào mùa thu hoạch, tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp có thể gia tăng, ảnh hưởng không chỉ đến Hà Nội mà còn lan sang các địa phương lân cận.
Điều đó cho thấy, nếu chỉ tập trung xử lý bụi đường hay phun nước tại các điểm nóng, thành phố khó có thể giải quyết tận gốc vấn đề. Một chiến dịch kiểm soát ô nhiễm thực chất phải bắt đầu từ nhận diện nguồn phát thải, kiểm soát hoạt động gây ô nhiễm và có cơ chế giám sát đủ mạnh để những yêu cầu của thành phố được thực hiện nghiêm túc.
Ngày 15/10/2026, UBND TP Hà Nội ban hành Kế hoạch số 400/KH-UBND về tăng cường, quyết liệt thực hiện các biện pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí trên địa bàn. Kế hoạch xác định rõ những nguồn phát thải trọng điểm cần tập trung kiểm soát, từ hoạt động xây dựng, vận chuyển vật liệu, bụi đường, đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp, đốt rác đến giao thông và sản xuất công nghiệp.
Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Lê Thanh Nam, thành phố đang xử lý ô nhiễm môi trường theo phương châm “phòng ngừa là chính, quản lý theo nguồn phát thải, tăng cường khoa học công nghệ, chuyển đổi số và trách nhiệm của từng cấp, ngành, địa phương”.
Đây là sự chuyển hướng quan trọng trong cách tiếp cận. Thay vì chờ ô nhiễm xuất hiện rồi mới tổ chức xử lý, thành phố đặt yêu cầu kiểm soát ngay từ quá trình phát sinh chất thải, xác định rõ địa bàn, đối tượng và trách nhiệm của từng cơ quan. Các biện pháp ứng phó cũng không chỉ tập trung vào bụi mịn mà được đặt trong tổng thể nhiệm vụ xử lý ô nhiễm không khí, nước và chất thải.
Một trong những giải pháp có tính dài hạn là triển khai thí điểm vùng phát thải thấp (LEZ) tại khu vực Vành đai 1 từ ngày 1/7/2026. Cùng với đó, Hà Nội thực hiện kiểm kê khí thải, từng bước chuyển đổi phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang phương tiện năng lượng sạch, phát triển vận tải công cộng xanh và hạ tầng hỗ trợ.
Thành phố cũng kiên quyết yêu cầu dừng hoạt động, di dời các cơ sở gây ô nhiễm lớn trong khu dân cư; nghiên cứu đầu tư hạ tầng năng lượng sạch, kiểm soát phát thải từ hoạt động sản xuất. Những giải pháp này cho thấy quyết tâm không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng, đồng thời tạo nền tảng để cải thiện chất lượng không khí một cách bền vững.
Theo Kế hoạch số 400/KH-UBND, Sở Xây dựng được giao rà soát, lập danh mục các công trường, điểm phá dỡ, bãi tập kết vật liệu và điểm tiếp nhận phế thải; xác định rõ chủ đầu tư, nhà thầu, tuyến vận chuyển và thời gian hoạt động. Những công trình đang đào đất, san nền, phá dỡ hoặc nằm gần trường học, bệnh viện, khu dân cư được ưu tiên kiểm soát.
Hà Nội yêu cầu 100% công trình xây dựng lớn thực hiện giám sát bụi bằng cảm biến, camera, AI hoặc giải pháp công nghệ phù hợp. Dữ liệu giám sát được kết nối với Công an cấp xã và UBND các xã, phường, giúp cơ quan quản lý có thể theo dõi, phát hiện vi phạm và xác định trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà thầu.
Đây là bước tiến đáng chú ý trong quản lý môi trường đô thị. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào các đợt kiểm tra trực tiếp, việc ứng dụng công nghệ cho phép giám sát hoạt động tại công trường thường xuyên hơn, lưu giữ hình ảnh và dữ liệu phục vụ kiểm tra, xử lý khi phát sinh vi phạm.
Thành phố đặt yêu cầu trước ngày 15/11/2026, các công trường xây dựng nhà cao tầng, khu đô thị phải hoàn thiện hàng rào cao tối thiểu 3m, xây tường bao cao ít nhất 40cm và lắp đặt hệ thống camera giám sát xung quanh công trường, có khả năng lưu trữ dữ liệu tối thiểu 30 ngày.
Các chủ đầu tư, nhà thầu phải thực hiện nghiêm việc che chắn công trường, phủ kín vật liệu rời và đất trống chưa thi công, làm cứng và vệ sinh đường nội bộ, lắp đặt hệ thống phun sương dập bụi. Hoạt động cắt, khoan, phá dỡ phải có biện pháp hút bụi hoặc làm ẩm tại vị trí phát sinh. Phế thải xây dựng phải được vận chuyển bằng thiết bị, ống kín hoặc biện pháp bao che phù hợp.
Tại cổng công trường, phương tiện vận chuyển đất, đá, vật liệu xây dựng phải được kiểm tra độ kín của thùng xe, tình trạng che phủ và rơi vãi. Xe ra khỏi công trường phải được rửa sạch bánh xe, gầm và thân xe bám bùn đất. Chủ đầu tư còn phải thu gom ngay bùn đất rơi vãi tại cổng và đoạn đường bị ảnh hưởng trong phạm vi 50-100m theo tuyến xe ra vào.
Đối với hoạt động vận chuyển vật liệu, Công an TP được giao tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các phương tiện không che phủ hoặc che phủ không kín, làm rơi vãi đất đá, phế thải, chở quá tải hoặc đổ thải trái phép. Các tuyến vận chuyển vật liệu, khu vực tập trung nhiều công trường và những điểm nóng về bụi được đưa vào diện kiểm tra thường xuyên.
Không chỉ kiểm soát tại công trường, thành phố còn yêu cầu các xã, phường tăng cường vệ sinh đường phố, nhất là những tuyến giao thông có mật độ phương tiện cao, khu vực tập trung nhiều dự án xây dựng và điểm thường xuyên phát sinh bụi. Trong đợt tăng cường, thành phố đề xuất tổ chức ít nhất 2 lượt làm sạch mỗi ngày tại các tuyến đường trọng điểm có nguy cơ tích tụ bụi, ưu tiên thời điểm ban đêm, sáng sớm và giờ thấp điểm.
Điểm đáng chú ý trong kế hoạch lần này là yêu cầu gắn trách nhiệm cụ thể với chính quyền cơ sở. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì tiếp nhận thông tin điểm cháy từ vệ tinh, camera và phản ánh của cộng đồng, chuyển ngay cho địa phương và lực lượng chức năng xử lý. Những điểm ô nhiễm tái diễn phải được theo dõi, làm rõ trách nhiệm giải quyết.
Song song với đó, thành phố thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ để kiểm soát bụi theo thời gian thực, nghiên cứu các hệ thống tự động kích hoạt biện pháp dập bụi khi nồng độ vượt ngưỡng, sử dụng thiết bị phun sương áp lực cao tại công trường, điểm tập kết và khu vực phát sinh bụi lớn.
Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Bùi Duy Cường nhấn mạnh, ô nhiễm không khí là vấn đề phức tạp, liên quan đến nhiều địa phương trong Vùng Thủ đô. Do đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường cần chủ động dự báo tình hình ô nhiễm vào cuối năm và đầu năm, nhất là thời điểm xuất hiện nghịch nhiệt, để xây dựng phương án ứng phó sớm. Các giải pháp kiểm soát bụi như tưới nước, vệ sinh đường phố và kiểm soát nguồn phát thải phải được triển khai chủ động.
Đối với những cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng, lãnh đạo UBND TP yêu cầu kiểm tra, xử lý quyết liệt, trường hợp cần thiết phải đình chỉ, đóng cửa cơ sở vi phạm. Đây là thông điệp rõ ràng về yêu cầu thực thi: không chỉ dừng ở nhắc nhở, vận động mà phải có biện pháp xử lý đủ sức răn đe đối với những hành vi cố tình vi phạm.
Ô nhiễm không khí không có ranh giới hành chính. Bụi và khí thải từ hoạt động sản xuất, giao thông, đốt phụ phẩm tại các địa bàn lân cận có thể tác động trực tiếp đến chất lượng không khí của Hà Nội. Vì vậy, bên cạnh những giải pháp trong phạm vi thành phố, việc phối hợp với các địa phương trong Vùng Thủ đô có ý nghĩa quan trọng để kiểm soát nguồn phát thải liên vùng.
Cuộc chiến chống ô nhiễm không khí sẽ không thể có kết quả chỉ bằng một vài đợt phun nước, rửa đường hay những chiến dịch ra quân ngắn ngày. Điều quyết định là khả năng duy trì kỷ cương trong quản lý, kiểm soát chặt nguồn thải, ứng dụng công nghệ và xử lý đến cùng các vi phạm.
