Ô nhiễm không khí cần giải pháp liên vùng, liên ngành
Ngày 29/9, tại hội thảo “Khắc phục ô nhiễm và cải thiện chất lượng không khí tại Việt Nam - từ chính sách đến hành động” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Y tế, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tổ chức, Phó Cục trưởng Cục Môi trường Lê Hoài Nam cho biết, ô nhiễm không khí tại Việt Nam tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc, trọng tâm là Hà Nội; ngoài ra, tình trạng này cũng diễn biến đáng lưu ý tại TP Hồ Chí Minh.
Theo số liệu quan trắc môi trường tại Việt Nam, đặc biệt tại Hà Nội, nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình khoảng 47-48 µg/Nm³. Đây là mức PM2.5 khá cao so với nhiều thành phố trong khu vực. Số liệu thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, khoảng 1/3 số ngày trong năm, nồng độ PM2.5 tại Hà Nội vượt giới hạn trung bình 24 giờ là 50 µg/Nm³. Tình trạng này thường xảy ra trong khoảng thời gian từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau tại Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc.
Theo kết quả kiểm kê nguồn thải và phân tích thành phần hóa học các mẫu lấy trong giai đoạn 2023-2025, các nguồn chính gây ô nhiễm không khí gồm giao thông vận tải; hoạt động xây dựng và bụi đường; sản xuất công nghiệp; đốt mở; cùng bụi thứ cấp hình thành từ các chất khí ô nhiễm.
Phó Cục trưởng Lê Hoài Nam cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tiếp tục kiểm kê, đánh giá để cập nhật số liệu mới nhất, qua đó xác định rõ hơn các nguyên nhân gây ô nhiễm không khí.
Về nhiệm vụ, giải pháp kiểm soát ô nhiễm không khí, ông Lê Hoài Nam cho hay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng quy chế phối hợp và các biện pháp quản lý chất lượng môi trường không khí liên vùng, liên tỉnh đối với các tỉnh phía Bắc. Bộ đang tiếp thu, giải trình các ý kiến góp ý và dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 10/2026.
“Đặc biệt trong thời gian vừa qua, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ, Thái Nguyên đã ký quy chế phối hợp vùng Thủ đô trong quản lý môi trường, trong đó có nội dung phối hợp về quản lý chất lượng không khí. Bộ cũng đã trình Thủ tướng xem xét, thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia về khắc phục ô nhiễm không khí”, ông Lê Hoài Nam cho biết.
Đối với việc triển khai lộ trình áp dụng quy chuẩn khí thải đối với ô tô, xe mô tô, xe gắn máy, ông Lê Hoài Nam thông tin, thời gian gần đây, Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đang triển khai công tác cấp phép, thiết lập mạng lưới các cơ sở kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy, chuẩn bị cho việc kiểm định khí thải từ ngày 1/7/2027.
“Bộ Công Thương cũng đang xây dựng lộ trình cung ứng nhiên liệu và kiểm soát chất lượng nhiên liệu phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và lộ trình áp dụng quy chuẩn khí thải đối với phương tiện giao thông cơ giới đường bộ. Lộ trình này được xây dựng dựa trên năng lực sản xuất, kế hoạch nâng cấp của hai nhà máy lọc dầu Dung Quất và Nghi Sơn, cũng như yêu cầu về tiêu chuẩn xăng dầu nhập khẩu”, ông Nam nói.
Theo ông Lê Hoài Nam, lộ trình trên đã được Bộ Công Thương xây dựng, lấy ý kiến các bộ, ngành liên quan, hướng tới khoảng năm 2030-2031, tiêu chuẩn nhiên liệu của Việt Nam tương ứng, phù hợp với tiêu chuẩn khí thải.
Nỗ lực vì một môi trường an toàn, trong lành và phát triển bền vững
Cũng tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương nhận định, ô nhiễm không khí vẫn là một trong những thách thức lớn đối với môi trường và y tế công cộng của Việt Nam. Ô nhiễm không khí không chỉ ảnh hưởng đến bầu không khí người dân hít thở mỗi ngày mà còn góp phần gây bệnh, tử vong sớm, làm giảm năng suất lao động và gia tăng chi phí cho gia đình, cộng đồng và nền kinh tế.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương, tác động của ô nhiễm không khí không chừa một ai và kéo dài trong suốt vòng đời của mỗi con người. Dữ liệu từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu năm 2023 cho thấy ô nhiễm không khí đã vươn lên vị trí thứ ba trong các yếu tố nguy cơ gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam, với 94.837 ca tử vong sớm được ghi nhận trong một năm. Thông tin về vị trí thứ ba và con số gần 95.000 ca tử vong sớm cũng được các nguồn báo chí dẫn lại từ nội dung hội thảo.
Ngay từ trong bụng mẹ, trẻ sơ sinh đã phải đối mặt với nguy cơ sinh nhẹ cân, sinh thiếu tháng. Khi lớn lên, trẻ em đối mặt với nguy cơ nhập viện cao do các bệnh đường hô hấp. Theo thông tin được nêu tại hội thảo, khi nồng độ bụi mịn PM2.5 tăng thêm 10 µg/m³, tỷ lệ nhập viện do viêm phổi, viêm phế quản và hen suyễn ở trẻ em tăng từ 3,5% đến 5,2%.
Đối với người lớn và người cao tuổi, ô nhiễm không khí có liên quan đến bệnh tim thiếu máu cục bộ, đột quỵ, bệnh phổi mạn tính và ung thư phổi. Ước tính khoảng 3.100 ca tử vong do ung thư phổi trong giai đoạn 1999-2014 có liên quan đến ô nhiễm không khí. Tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, ô nhiễm không khí được cho là làm rút ngắn tuổi thọ trung bình của người dân từ 1,9 đến 5,7 năm.
Đánh giá vai trò của phối hợp liên tỉnh, liên ngành trong xử lý ô nhiễm môi trường không khí, TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam cho rằng, cấu trúc phát thải ngày càng đa dạng và đan xen.
Theo TS Hoàng Dương Tùng, các đô thị lớn như Hà Nội không thể giải quyết vấn đề ô nhiễm không khí một cách độc lập, bởi nằm trong không gian phát thải và khí tượng chung của vùng; đồng thời Hà Nội cũng là một nguồn phát thải lớn của vùng. Trong bối cảnh đó, công tác quản lý cần được tổ chức theo ngành và địa giới hành chính, bảo đảm sự thống nhất giữa không gian quản lý và không gian thực của ô nhiễm.
TS Hoàng Dương Tùng cho rằng, cơ chế phối hợp vùng cần dựa trên dữ liệu, theo hướng: Tạo bằng chứng chung; quyết định có thẩm quyền; làm rõ trách nhiệm; địa phương, ngành hành động theo thẩm quyền.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên khẳng định, cải thiện môi trường không khí không chỉ là nhiệm vụ về môi trường và sức khỏe cộng đồng mà còn gắn chặt với quá trình chuyển đổi xanh, giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện cam kết Net Zero.
Kết luận số 75-KL/TW về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới đã xác định giải quyết ô nhiễm không khí là một nhiệm vụ trọng tâm, tạo định hướng quan trọng cho công tác khắc phục và cải thiện chất lượng không khí.
“Trong quá trình này, sự đồng hành của các bộ, ngành và địa phương, các cơ quan trong nước, các tổ chức quốc tế, các chuyên gia, nhà khoa học trong thực thi hành động khắc phục ô nhiễm không khí trong những năm tới đây sẽ góp phần thiết thực vào nỗ lực chung khu vực và toàn cầu vì một môi trường an toàn, trong lành và phát triển bền vững”, Thứ trưởng Lê Trọng Yên nhấn mạnh.
