Vị trưởng lão TRần Hồng Hải vẫn minh mẫn và đủ sức đọc một mạch hết một truyện thơ dài hơn chục trang của mình mà không hề bị ngắt quãng, đã gây một ấn tượng khó quên đối với tôi. Tháng 9 năm nay, cụ lên Nhà xuất bản Văn học nộp bản thảo tập thơ thứ 8, nhân tiện cụ đón tôi về thăm quê hương - huyện
Trên đường về, suốt năm giờ ngồi trên xe khách, cụ Hải "chiếm vũ đài" liên tục, với giọng khỏe, chắc, hào sảng, cụ đọc "Truyện Kiều", trích dẫn những trường đoạn hay trong các bài viết nghiên cứu của các văn nghệ sĩ nổi tiếng như Đặng Thai Mai, Đào Duy Anh, Xuân Diệu, Hoài Thanh...
Phải khéo lắm tôi mới tranh thủ hỏi được cụ:
- Hình như bác thuộc toàn bộ "Truyện Kiều" thì phải?
- Rất thuộc. Tôi có thể đọc ngược, đọc xuôi và thuộc lòng toàn bộ "Truyện Kiều". Từ năm 1946 cho đến hôm nay, đã trên 60 năm vẫn chưa hề quên một câu nào.
Ngồi trên xe, lúc cụ đọc Kiều, lúc ngâm rồi lại "bình giảng" làm cho khách bỏ cả xem ca nhạc trên màn hình, hướng về cụ nghe cụ bình giảng "Truyện Kiều" mãi cho tới khi xe về tới nhà.
Cụ Hải tuổi Tân Mùi, nhập ngũ năm 1947, khi mới 16 tuổi. Năm 1949, cụ chuyển sang ngành Công an, chuyên diệt tề ngụy Việt gian. Chiến công đáng kể nhất của Trần Hồng Hải là đã hạ sát được tên Việt gian khét tiếng, đó là tên quận trưởng Đinh Văn Định. Trần Hồng Hải đã được Hồ Chủ tịch tặng một chiếc áo. Anh sung sướng coi như một báu vật. Chiếc áo sau này đã được lưu giữ làm hiện vật truyền thống của Sở Công an
Tháng 1/1951, Trần Hồng Hải chuyển sang bộ đội chủ lực của Trung đoàn 46, Quân khu Ba. Trận đánh địch càn vào Chùa Cả (
Từ những ngày đầu nhập ngũ, anh bộ đội Trần Hồng Hải đã hăng say tham gia viết bích báo ở đơn vị. Năm 1956, Ty Văn hóa
Cụ Hải có hai phu nhân, 8 người con cả thảy, vậy sao trưởng lão còn "phong độ" thế? Cụ Hải cười với điệu cười rất phong tình. Đôi mắt vẫn cực kỳ tinh, không phải đeo kính lão, đôi tai vẫn thính nhạy.
- Điều gì đã giúp cụ trông như một võ sư vậy?
- Ồ, sáng mai đúng 5h ông dậy xem tôi làm gì sẽ rõ.
Quả nhiên như vậy. Sáng hôm sau cụ Hải bật dậy. Vài ba phút sau mới thấy nhạc Đài Tiếng nói Việt
Giờ tập phải kéo dài đến 6h30' mới kết thúc. Cụ Hải chỉ nghỉ vài phút rồi tắm trước khi ngồi uống trà, cà phê và ăn sáng mà phu nhân đã soạn sẵn. Vừa uống, cụ Hải vừa "trình diễn" hàng chục bài thơ cụ viết trong dịp đi dự trại sáng tác Đồng Mô. Cụ Hải còn cho biết, hiện cụ đang viết một cuốn sách đồ sộ mang tên: "Những điều chưa viết và chưa nói về "Truyện Kiều" - Nguyễn Du". Ngoài những tập thơ tiếp theo, công trình này được xem là "cái đinh" đóng vào sự nghiệp sáng tác, nghiên cứu trên 60 năm của cụ Trần Hồng Hải.
Để kết thúc chương trình buổi sáng, cụ mời tôi lên xe máy đi thăm nhà thờ Phú Nhai. Vừa đi với tốc độ 50 - 60km/giờ, cụ vừa đưa ra một kết luận xem ra rất chí lí: "Có sức khỏe mới sáng tác khỏe được!".