Chia sẻ tại hội nghị "Đẩy mạnh thông tin về hiến ghép mô, tạng" do Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia tổ chức vào chiều 3/8, TS Nguyễn Hoàng Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm cho biết, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác đã có hành lang pháp lý gần 20 năm, đóng vai trò quan trọng, nhưng hiện tại cần điều chỉnh để đáp ứng thực tiễn.
Theo thống kê, từ năm 2024 đến nay, số người chết não hiến tạng đã tăng đáng kể. Nếu năm 2024, cả nước có 42 trường hợp chết não hiến tạng, thì năm 2025 con số này tăng lên 66 trường hợp. Riêng 8 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 46 ca chết não hiến tạng.
"Tuy nhiên, nguồn tạng hiện nay vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của nhiều bệnh nhân đang chờ ghép", TS Nguyễn Hoàng Phúc nói.
Trước nhu cầu ghép tạng đang rất lớn của người bệnh, trong khi nguồn tạng hiến từ người chết não còn hạn chế, ngoài tăng cường công tác truyền thống hiến tạng khi qua đời, các chính sách về hiến, ghép mô tạng cũng đang dần được đề xuất điều chỉnh.
Đặc biệt, tại dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác (sửa đổi), Bộ Y tế đã trình Chính phủ 8 chính sách mới nhằm tăng cường nguồn tạng và tạo hành lang pháp lý hiệu quả hơn.
Trong đó, mở rộng độ tuổi người hiến tạng (người dưới 18 tuổi) được hiến mô, tạng khi chết não - đây là nội dung được bàn thảo nhiều nhất. "Luật hiện hành chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi có năng lực hành vi dân sự đầy đủ mới được đăng ký hiến tạng. Điều này dẫn đến việc không thể tiếp nhận tạng từ trẻ em chết não", TS Phúc nói.
Tại dự thảo Luật sửa đổi đã đề xuất tiếp nhận mô, tạng từ người hiến là trẻ em dưới 18 tuổi nếu trước khi qua đời người đó có ý nguyện và được gia đình đồng thuận. Điều này giúp giải quyết nhu cầu ghép tạng rất lớn ở trẻ em hiện nay.
"Quy định này nhằm tôn trọng quyền tự quyết của người hiến và tránh việc gây áp lực cho gia đình nếu người quá cố không có ý nguyện", TS Phúc chia sẻ.
"Việc cho phép trẻ em dưới 18 tuổi hiến tạng nếu trước khi qua đời người đó có ý nguyện, không chỉ giúp cứu sống các bệnh nhi khác mà còn được nhìn nhận dưới góc độ xã hội là giúp các em thực hiện một nghĩa cử cao đẹp cuối cùng, để một phần sự sống của các em tiếp tục hiện hữu".
TS Nguyễn Hoàng Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Điều phối tạng Quốc gia
Thứ hai, đề xuất nâng độ tuổi người hiến sống không cùng huyết thống lên mức từ đủ 25 tuổi để đảm bảo người hiến đã phát triển đầy đủ về thể chất, có cuộc sống ổn định và suy nghĩ thấu đáo, tránh các quyết định bồng bột.
"Lý do nâng lên 25 tuổi nhằm ngăn chặn tình trạng buôn bán nội tạng trái phép vốn đã xảy. Ở tuổi 25, người hiến được coi là đã trưởng thành, ổn định về công việc, gia đình và có suy nghĩ thấu đáo hơn, tránh các quyết định bồng bột do thiếu nhận thức hoặc áp lực kinh tế", TS Phúc giải thích thêm.
Ông cũng cho biết, pháp luật Việt Nam và thế giới không khuyến khích hiến tạng từ người sống mà tập trung thúc đẩy nguồn tạng từ người hiến chết não.
Đối với trường hợp hiến tạng cùng huyết thống (thành viên gia đình như hiến tặng giữa cha mẹ, anh chị em hoặc con cái), mức độ tuổi vẫn được quy định là từ 15 tuổi.
Dự thảo luật mới cũng bổ sung đối tượng hiến mô tạng là người chết tuần hoàn (chết tim), bên cạnh người chết não, sẽ giúp mở rộng đáng kể nguồn tạng hiến, giống như mô hình thành công tại Tây Ban Nha.
Chính sách nữa là thiết lập cơ chế tài chính bền vững, trong đó ngân sách nhà nước và bảo hiểm y tế sẽ chi trả các chi phí liên quan đến truyền thông, tư vấn, hồi sức, chẩn đoán chết não và vận chuyển mô tạng. Điều này giúp các bệnh viện hiến và ghép không phải lo lắng về gánh nặng tài chính.
Để tăng nguồn tạng hiến, cũng đề xuất ưu tiên quyền lợi cho gia đình người hiến như người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người hiến tạng chết não sẽ được ưu tiên đưa vào danh sách chờ ghép quốc gia nếu chẳng may họ bị suy tạng.
Chia sẻ thêm về thứ tự ưu tiên ghép tạng, TS Nguyễn Hoàng Phúc cho biết, ưu tiên cao nhất cho các trường hợp cấp cứu, sau đó mới đến trẻ em (nếu cùng là ca cấp cứu thì trẻ em được ưu tiên trước).
Phó Giám đốc Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia cũng nhấn mạnh đến nguyên tắc điều phối và công bằng, như các bệnh viện thực hiện hồi sức và chẩn đoán chết não sẽ được xem xét ưu tiên giữ lại một hoặc hai tạng để ghép tại chỗ nhằm khuyến khích nhiệt huyết của cơ sở, phần còn lại sẽ điều phối quốc gia theo thứ tự ưu tiên. Việc điều phối dựa trên nguyên tắc: Tạng hiến phải đến với người cần nhất, xứng đáng nhất và phù hợp nhất.
