Sáng 14/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10, sau khi nghe tờ trình, báo cáo thẩm tra về chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Xây dựng. Qua thảo luận, nội dung nhiều đại biểu quan tâm là quy định miễn giấy phép xây dựng đối với một số loại công trình, theo hướng giảm “tiền kiểm”, tăng “hậu kiểm” trong việc quản lý các công trình xây dựng. Đa phần các đại biểu tán thành chuyển sang hậu kiểm, song tỏ ra lo lắng về đội ngũ cán bộ cấp xã còn mỏng và cho rằng cần có cơ chế để việc hậu kiểm hiệu quả hơn.
Đề nghị tăng cường “hậu kiểm” để phát hiện và xử lý các sai phạm
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) cho rằng, đây là nội dung phù hợp với mục tiêu cải cách, cắt giảm các thủ tục hành chính, giảm thời gian, chi phí thực hiện các thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn nhiều năm qua cho thấy: tình trạng xây dựng không phép, sai phép, lấn chiếm vỉa hè, đất công, xây vượt tầng, thay đổi công năng… diễn ra ở nhiều nơi. Nhiều công trình không được phát hiện từ sớm, chỉ khi công trình đã xây gần xong hoặc hoàn thiện mới bị phát hiện và xử lý.
Thêm vào đó, trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đội ngũ cán bộ chuyên môn về xây dựng ở cấp xã rất mỏng, phần lớn là kiêm nhiệm, không có đủ lực lượng để thực hiện giám sát, phát hiện kịp thời vi phạm; ở một số địa phương còn thiếu cán bộ có chuyên môn sâu về xây dựng. Điều đó dẫn tới những khó khăn trong việc thực hiện kiểm tra, giám sát các công trình xây dựng trên thực tế. "Vì vậy, song song với việc cắt giảm khâu “tiền kiểm”, miễn giấy phép xây dựng đối với một số công trình xây dựng, cần bổ sung các cơ chế tăng cường “hậu kiểm” để phát hiện và xử lý các sai phạm về xây dựng kịp thời; quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp xã, trong việc kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm các quy định xây dựng ngay từ giai đoạn đầu; bổ sung chế tài xử lý trách nhiệm người đứng đầu nếu không phát hiện hoặc xử lý kịp thời các sai phạm về công trình xây dựng; nghiên cứu bố trí lực lượng hỗ trợ quản lý xây dựng ở cấp cơ sở… để khâu “hậu kiểm” thực sự kịp thời và đạt hiệu quả. Tránh tình trạng mở cơ chế “hậu kiểm” nhưng không có đủ nguồn nhân lực, con người để thực hiện “hậu kiểm” - đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị.
Lấy ví dụ thực tiễn từ vụ "xây nhầm" nhà trên đất người khác tại Hải Phòng cũng như vụ "xây nhầm" 50 căn nhà trên đất người khác tại TP Hồ Chí Minh, đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) tán thành chuyển sang hậu kiểm song kiến nghị cần có giải pháp tăng hậu kiểm, tránh tình trạng sự đã rồi mới xử lý. "Trách nhiệm của cơ quan chính quyền rất quan trọng trong hậu kiểm. Phải tránh tình trạng công trình hoàn thành xong rồi mới hậu kiểm, sau đó có tranh chấp xảy ra, sẽ tốn kém tiền của người dân. Nếu thực hiện tiền kiểm, cán bộ địa chính xuống chỉ định vị trí cho chủ nhà xây dựng thì làm gì có vụ xây dựng nhầm nhà như vừa qua. Việc chuyển tiền kiểm sang hậu kiểm là cần thiết. Nhưng chính quyền địa phương vẫn phải có trách nhiệm trong quá trình xây dựng. Người ta báo thì phải đến để kiểm tra, ghi nhận, nhắc nhở để thực hiện" - đại biểu kiến nghị.
Cũng nói về kiểm định, đại biểu Tạ Văn Hạ (đoàn Đà Nẵng) lấy ví dụ chất lượng cầu sông Lô và cho rằng đây vấn đề rất nghiêm trọng đối với những công trình trọng điểm, đối với công trình quan trọng. "Khâu chất lượng kiểm định và khâu nghiệm thu như thế nào, chỗ này phải đảm bảo và trách nhiệm thuộc về ai, như thế nào? Vậy do đội ngũ thiếu năng lực, yếu hay do trang thiết bị cần phải trang bị đầy đủ và như thế nào. Nếu sửa luật lần này tôi đề nghị làm sao để chấm dứt, vì 2 khâu đấy là khâu quan trọng nhất. Nếu hiện tượng như cầu sông Lô thì tôi thấy đáng quan ngại, sửa luật lần này chúng ta phải kiên quyết chấm dứt được những điều đó. Chúng ta làm được ít công trình nhưng công trình nào phải ra công trình đó chứ không phải đi lấy số lượng, chúng ta làm như vậy thì rất nguy hiểm. Cho nên chức năng này thuộc trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, thuộc trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền" - đại biểu nêu và đề nghị cần công khai quy hoạch để người dân biết, thực hiện; tăng hậu kiểm, xử lý thật nghiêm vi phạm; tăng tính minh bạch các dữ liệu, tránh việc lợi dụng chính sách để “làm khó” người dân.
Đề nghị xử lý trách nhiệm người đứng đầu nếu để xảy ra vi phạm trật tự xây dựng kéo dài
Để tăng trách nhiệm của người đứng đầu trong quản lý trật tự xây dựng, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (đoàn TP Hồ Chí Minh) đề nghị quy định cụ thể cơ chế ủy quyền cho UBND cấp xã quyền kiểm tra hiện trường, lập biên bản vi phạm, tạm dừng thi công đối với công trình nhà ở riêng lẻ, công trình nhỏ lẻ. Đồng thời, ban hành chế tài trách nhiệm người đứng đầu nếu để xảy ra vi phạm trật tự xây dựng kéo dài.
Ngoài trách nhiệm của chính quyền cơ sở, đại biểu Hà Sỹ Đồng (đoàn Quảng Trị) cũng cho rằng cần có quy định nâng cao năng lực chủ đầu tư Ban quản lý dự án và trách nhiệm cá nhân. Theo đại biểu, dự thảo Luật Xây dựng (sửa đổi) phải nhấn mạnh rõ hơn về việc chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện; Ban quản lý dự án có năng lực phù hợp với quy mô dự án; quy định rõ cơ chế truy trách nhiệm cá nhân trong khảo sát - thiết kế - thẩm định khi xảy ra sai sót; quy định cụ thể về lưu trữ hồ sơ phục vụ truy cứu trách nhiệm khi vi phạm.
Đảm bảo an toàn về phòng cháy, chữa cháy
Đại biểu Khương Thị Mai (đoàn Ninh Bình) đề nghị xem xét quy định tạo điều kiện để doanh nghiệp tự đánh giá, tự điều chỉnh trong phạm vi cho phép của công trình xây dựng. Đơn cử như điều chỉnh quy hoạch, thiết kế thi công một hạng mục nhỏ… không ảnh hưởng đến môi trường, phòng cháy chữa cháy và an toàn. Chủ đầu tư chỉ cần thông báo tới cơ quan quản lý việc điều chỉnh, phù hợp với tiến độ được cấp phép.
Nói về phân định thẩm quyền, cắt giảm chồng chéo trong thẩm định, thiết kế, phòng cháy, chữa cháy và môi trường, đại biểu Hà Sỹ Đồng nhấn mạnh, việc an toàn cháy nổ được yêu cầu trong thiết kế, thẩm tra riêng theo pháp luật phòng cháy, chữa cháy và Điều 27 chưa có tiêu chí định lượng rõ ràng về công trình ảnh hưởng đến an toàn và lợi ích cộng đồng, cũng chưa xác định rõ trách nhiệm cuối cùng thuộc về chủ đầu tư.
“Cho nên tôi đề nghị bổ sung nguyên tắc nội dung này là một nội dung, một cơ quan chịu trách nhiệm đảm bảo tính thông suốt và tránh trùng lặp” – đại biểu nêu và đề nghị chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm cuối cùng đối với chất lượng khảo sát, thiết kế, thẩm tra và an toàn công trình. Ban quản lý dự án phải có chứng chỉ năng lực, đủ nhân sự và bị thu hồi quyền quản lý nếu để xảy ra sai phạm nếu để xảy ra sai phạm.Trách nhiệm cá nhân phải rõ ràng, ai ký khảo sát thì chịu trách nhiệm về số liệu, ai thiết kế thì chịu trách nhiệm về phương án, ai thẩm tra thì chịu trách nhiệm về nội dung và ai phê duyệt là phải chịu trách nhiệm đến cuối cùng. Hồ sơ phải được lưu trữ tối thiểu 15 đến 20 năm và lưu điện tử để thuận tiện kiểm tra và truy xuất.
Sửa đổi Luật Xây dựng: Quy định chặt chẽ, tránh lạm dụng trong phân quyền hậu kiểm 
