Tại buổi làm việc, Lãnh đạo Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đã báo cáo về phát huy sức mạnh tổng hợp của đội ngũ cán bộ các viện Hàn lâm, viện Nghiên cứu trong tham mưu chiến lược. Nhiều ý kiến trao đổi thẳng thắn, chỉ ra những vướng mắc trong công tác nghiên cứu, tham mưu và đề xuất những việc cần làm.
Kết luận tại buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ghi nhận và biểu dương thời gian qua, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và hai Viện hàn lâm đã tham gia tích cực vào việc chuẩn bị nhiều chủ trương, đề án quan trọng. Kết quả ấy có sự đóng góp của đội ngũ cán bộ trong Ban, các viện nghiên cứu, trường đại học và trí thức Việt Nam ở nước ngoài.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, khối lượng báo cáo hay số lượng đề án chưa phải thước đo đầy đủ của chất lượng tham mưu. Điều quan trọng hơn là nghiên cứu có giúp chúng ta nhìn thấy sớm vấn đề, hiểu đúng nguyên nhân, lựa chọn được chính sách và tháo gỡ được khó khăn trong thực tiễn hay không.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, thống nhất nhận thức, phát huy sức mạnh của các cơ quan nghiên cứu trong tham mưu chiến lược. Tiềm lực nghiên cứu của đất nước rất lớn, nhưng chưa được tổ chức thành sức mạnh chung. Hai Viện hàn lâm, các viện thuộc bộ, ngành, trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia trong, ngoài nước đều có những thế mạnh riêng. Ban Chính sách, chiến lược Trung ương có vị trí kết nối nguồn lực ấy với yêu cầu tham mưu của Trung ương. Điều cần làm là xác định đúng vấn đề, huy động đúng người từ sớm và đưa kết quả nghiên cứu vào quyết sách đúng thời điểm.
Mục tiêu là xây dựng năng lực nghiên cứu, dự báo và tham mưu chiến lược đủ mạnh cho Trung ương. Ban Chính sách, chiến lược Trung ương chịu trách nhiệm xác định vấn đề, đặt yêu cầu nghiên cứu, tích hợp luận cứ và xây dựng phương án tham mưu. Hai viện hàn lâm là những trụ cột tri thức khoa học, có trách nhiệm nghiên cứu sâu, cung cấp dữ liệu, dự báo, phản biện và chủ động cảnh báo vấn đề mới, không chờ đặt hàng. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ phát huy thế mạnh về khoa học tự nhiên, công nghệ; Viện Hàn lâm Khoa học xã hội phát huy thế mạnh về thể chế, mô hình phát triển, văn hóa và con người. Những bài toán lớn nên có sự tham gia của cả hai viện ngay từ đầu.
Trong quá trình tổ chức thực hiện, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh các nguyên tắc, phân định rõ trách nhiệm và xây dựng năng lực của từng bên. Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phải có đủ năng lực trực tiếp nhận diện vấn đề, phân tích chính sách, tích hợp luận cứ và xây dựng phương án tham mưu. Hai Viện Hàn lâm phát huy năng lực nghiên cứu chuyên sâu, dữ liệu, dự báo và phản biện. Rà soát từng chức năng để biết việc gì Ban Chính sách, chiến lược Trung ương làm, việc gì huy động các viện; tránh trùng lặp, đồng thời bồi dưỡng đội ngũ có năng lực tham mưu chiến lược ở cả Ban và các cơ quan nghiên cứu.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị tổ chức lực lượng theo vấn đề chiến lược. Một vấn đề lớn của đất nước không thể chia cắt theo ranh giới cơ quan hay ngành khoa học. Tùy nhiệm vụ, phải tập hợp các nhóm mạnh từ hai Viện Hàn lâm, Viện thuộc bộ, ngành, trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia đầu ngành, giao rõ người chủ trì, trách nhiệm phối hợp và sản phẩm cần đạt.
Đặt hàng rõ ràng nhưng tôn trọng độc lập khoa học, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng, Trung ương và Ban Chính sách, chiến lược Trung ương xác định câu hỏi cần trả lời, thời hạn và yêu cầu đối với sản phẩm, không định trước kết luận. Với đề án lớn, nhà khoa học phải tham gia từ khi xây dựng đề cương. Vấn đề còn nhiều cách nhìn thì giao các nhóm nghiên cứu song song, có phản biện độc lập, ý kiến khác phải được ghi nhận đầy đủ. Nhà khoa học được tiếp cận thông tin cần thiết, đồng thời phải giữ bí mật, liêm chính khoa học và chịu trách nhiệm về kiến nghị của mình.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, huy động người tài bằng những cách linh hoạt; có việc lớn thì tìm người giỏi nhất để giao, không bó hẹp trong biên chế; cần sử dụng nhóm nghiên cứu liên ngành, nhóm phản ứng nhanh, chuyên gia kiêm nhiệm, biệt phái có thời hạn; tạo sự trao đổi nhân lực giữa cơ quan tham mưu và cơ quan nghiên cứu. Kết nối chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế bằng các nhiệm vụ cụ thể. Mạnh dạn giao việc, trao quyền và hỗ trợ ban đầu cho nhà khoa học trẻ. Việc mở rộng hợp tác phải gắn với bảo vệ dữ liệu, bí mật và lợi ích quốc gia.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, chuẩn bị năng lực nghiên cứu nền và phản ứng nhanh; phải nghiên cứu các xu thế 10 đến 20 năm, đồng thời có khả năng huy động chuyên gia kịp thời trước biến động mới; muốn vậy, cần sẵn dữ liệu, mô hình, mạng lưới chuyên gia và công cụ phân tích. Hai viện Hàn lâm rà soát, mở rộng việc sử dụng chung hạ tầng nghiên cứu; xây dựng cơ chế để Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và các nhóm nghiên cứu tiếp cận dữ liệu theo phân quyền, đúng quy định bảo mật. Trí tuệ nhân tạo là công cụ hỗ trợ, con người chịu trách nhiệm về nhận định và kiến nghị.
Lấy đóng góp cho quyết sách làm thước đo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý, đánh giá nghiên cứu bằng khả năng phát hiện sớm vấn đề, đưa ra luận cứ mới, dự báo sát và giúp lựa chọn phương án tốt hơn. Mỗi sản phẩm cần nêu rõ việc phải quyết định, các phương án, lợi ích, chi phí, rủi ro, điều kiện thực hiện và những điều còn chưa chắc chắn. Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phải phản hồi kết quả được sử dụng đến đâu và theo dõi giá trị thực tế sau quyết sách. Đóng góp ấy phải được ghi nhận trong phân bổ kinh phí, đánh giá, bổ nhiệm và khen thưởng cán bộ. Mỗi nhiệm vụ cuối cùng phải trả lời được: giải quyết vấn đề thực tiễn gì, đóng góp gì cho nhận thức và đem lại giá trị gì cho đất nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị cần triển khai một số nhiệm vụ cụ thể trong thời gian tới: xây dựng Quy chế phối hợp; nâng cao năng lực Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và hai Viện Hàn lâm; đổi mới cơ chế đãi ngộ chuyên gia; tháo gỡ vướng mắc thể chế, hạ tầng; lập Báo cáo chiến lược định kỳ và đột xuất.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, chất lượng của một quyết sách phụ thuộc rất lớn vào việc chúng ta nhìn thấy vấn đề sớm đến đâu, hiểu rõ các lựa chọn đến mức nào và lường trước được những hệ quả gì. Việc quan trọng là hình thành một năng lực nghiên cứu, dự báo và tham mưu chiến lược đáp ứng được yêu cầu phát triển của đất nước trong nhiều năm tới.
Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phải đặt được những câu hỏi đúng và trình Trung ương những phương án có luận cứ, có so sánh tác động, rủi ro và điều kiện thực hiện. Hai Viện Hàn lâm phải phát hiện được những vấn đề còn ở phía trước, đưa tri thức khoa học vào việc lựa chọn chính sách. Cùng với đó, phải có cơ chế để bất cứ ai có năng lực và có đóng góp thực chất đều có thể tham gia giải quyết những bài toán lớn của đất nước.
