Nằm trong các hoạt động thiết thực kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (1/10/1876 - 1/10/2026), ngày 30/9, tại TP Đà Nẵng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Ban Tuyên giáo Trung ương, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và Thành ủy Đà Nẵng trang trọng tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề: “Cụ Huỳnh Thúc Kháng - Tấm gương cao đẹp của bậc đại trí thức yêu nước, trọn đời vì Tổ quốc, vì nhân dân”.
Dự và chủ trì Hội thảo có các đồng chí: Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương; Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Lê Ngọc Quang, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng; Nguyễn Văn Chiến, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương; Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương.
Cùng dự hội thảo còn có các đồng chí đại diện lãnh đạo các Ban, Bộ, Ngành Trung ương, Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Thành ủy Huế, Tỉnh ủy Quảng Ngãi, Tỉnh ủy Gia Lai và đông đảo các chuyên gia, nhà khoa học và hoạt động thực tiễn.
Ban Tổ chức Hội thảo đã nhận được hơn 40 tham luận của các nhà khoa học, đại diện các Ban, Bộ, Ngành ở Trung ương và địa phương, cơ quan nghiên cứu, học viện, trường đại học trên phạm vi cả nước.
Hội thảo là hoạt động thiết thực nhằm ôn lại cuộc đời hoạt động cao đẹp, vẻ vang của Quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng - một bậc đại trí thức, nhà lãnh đạo tài năng, có uy tín lớn, đã cống hiến trọn đời cho Tổ quốc, cho nhân dân; đồng thời, thể hiện sự tri ân sâu sắc của các thế hệ hôm nay đối với những đóng góp to lớn của cụ Huỳnh Thúc Kháng trong cuộc đấu tranh cho độc lập của dân tộc và tự do, hạnh phúc của nhân dân, qua đó góp phần giáo dục truyền thống, lý tưởng yêu nước và cách mạng cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Phát biểu khai mạc hội thảo, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh: Trong suốt cuộc đời, cụ Huỳnh Thúc Kháng luôn suy nghĩ và hành động với quan điểm xuyên suốt: tất cả vì dân, học vì dân, viết vì dân, chịu tù đày vì dân và gánh vác việc nước cũng vì dân.
Giữa lúc nước mất, nhân dân chịu cảnh nô lệ, cụ khước từ chốn quan trường, lựa chọn con đường cứu nước; cùng các chí sĩ Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp khởi xướng phong trào Duy Tân với tôn chỉ “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”.
Những năm tháng tù đày ở Côn Đảo không khuất phục được ý chí của cụ. Sau khi được trả tự do, cụ tiếp tục đấu tranh cho dân sinh, dân chủ qua hoạt động nghị trường và báo chí, dùng ngòi bút bênh vực người lao khổ, nuôi dưỡng tinh thần dân tộc.
Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết khẳng định, cuộc gặp gỡ giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và cụ Huỳnh Thúc Kháng là cuộc gặp gỡ của hai nhân cách lớn trên nền tảng chung: độc lập dân tộc và hạnh phúc của nhân dân; là biểu tượng sinh động của chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc và tinh thần trọng dụng hiền tài của Đảng.
Trên cương vị Bộ trưởng Bộ Nội vụ và Quyền Chủ tịch nước, cụ đem trí tuệ, uy tín, tâm huyết phục vụ đất nước. Thấm nhuần lời dặn “dĩ bất biến, ứng vạn biến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cụ điều hành bộ máy nhà nước non trẻ vững vàng, góp phần giữ vững chính quyền cách mạng.
Với cương vị Hội trưởng Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam, cụ góp phần quy tụ các tầng lớp nhân dân vào sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc.
Theo Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, di sản của cụ Huỳnh Thúc Kháng để lại những bài học sâu sắc cho hôm nay và mai sau.
Trí thức chân chính phải gắn trí tuệ với vận mệnh dân tộc, đứng về phía nhân dân; khối đại đoàn kết phải được xây dựng trên sự tin cậy, tôn trọng và đồng thuận vì mục tiêu chung.
Theo chủ đề Hội thảo, bằng những luận cứ khoa học, từ nhiều góc độ khác nhau, các báo cáo, tham luận đã tập trung phân tích, làm sáng rõ những nội dung: Cụ Huỳnh Thúc Kháng - bậc nhân sĩ trí thức nhiệt thành trong cuộc đấu tranh cho độc lập của dân tộc và tự do, hạnh phúc của nhân dân;
Cụ Huỳnh Thúc Kháng sinh ra trong một giai đoạn lịch sử đầy biến động của đất nước. Đỗ đầu khoa thi Hương năm 1900, đỗ Tiến sĩ năm 1904 nhưng cụ đã khước từ con đường quan lộ của triều đình phong kiến, tự nguyện dấn thân vào hành trình đầy gian khổ, chông gai, nhưng cũng hết sức cao đẹp, vẻ vang vì Tổ quốc, vì nhân dân. Cụ cùng với các chí sĩ Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp khởi xướng phong trào Duy Tân, giương cao ngọn cờ “Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”.
Bị thực dân Pháp bắt giam, đày ải tại nhà tù Côn Đảo 13 năm (1908-1921), cụ vẫn giữ vững bản lĩnh kiên cường và khí tiết cao đẹp của bậc chí sĩ.
Sau khi được trả tự do, năm 1926, cụ Huỳnh Thúc Kháng ứng cử vào Viện Dân biểu Trung kỳ và được bầu làm Viện trưởng.
Năm 1927, cụ sáng lập tờ báo Tiếng Dân tại Huế và giữ vai trò Chủ nhiệm kiêm Chủ bút trong suốt 16 năm (từ năm 1927 đến 1943).
Dù bị thực dân Pháp kiểm duyệt gắt gao, Tiếng Dân vẫn bền bỉ thực hiện tôn chỉ, mục đích cao đẹp là truyền bá tư tưởng yêu nước, nâng cao nhận thức chính trị của quần chúng và phản ánh những vấn đề bức thiết về dân sinh, dân quyền.
Cụ Huỳnh Thúc Kháng – Nhà lãnh đạo tài năng, có uy tín của Nhà nước và Mặt trận. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, dù đã ở độ tuổi 70, nhưng với nhiệt huyết tiếp tục cống hiến cho đất nước và trân trọng, cảm phục tấm lòng chân thành, tận tụy vì nước, vì dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tháng 3/1946, cụ Huỳnh đã nhận lời mời của Người, tham gia Chính phủ Liên hiệp kháng chiến.
Trên cương vị Bộ trưởng Bộ Nội vụ, Cụ tham gia xây dựng nền hành chính mới của nước Việt Nam độc lập, ban hành nhiều quy định nhằm hoàn thiện bộ máy chính quyền non trẻ, xây dựng chế độ công chức công vụ, pháp chế, hành chính, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự trị an và phối hợp hoạt động giữa các cơ quan nhà nước.
Ngày 29/5/1946, Hội Liên hiệp quốc dân Việt Nam (gọi tắt là Hội Liên Việt) chính thức thành lập tại Hà Nội. Cụ Huỳnh Thúc Kháng được cử làm Hội trưởng. Với uy tín, đạo đức cao đẹp, đứng ngoài các đảng phái, cụ đã góp phần quan trọng đoàn kết, tập hợp các nhân sĩ, trí thức, các tổ chức và cá nhân yêu nước cùng chung sức đồng lòng bảo vệ thành quả Cách mạng Tháng Tám, xây dựng chế độ mới và tạo lập nền tảng vững chắc cho công cuộc kháng chiến lâu dài.
Cuối tháng 5/1946, trước khi lên đường sang thăm nước Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tin tưởng ủy nhiệm cụ Huỳnh Thúc Kháng đảm nhiệm cương vị Quyền Chủ tịch nước. Trong thời gian đảm nhiệm trọng trách, cụ cùng Chính phủ điều hành công việc đối nội, đối ngoại, duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước, trấn áp các thế lực phản cách mạng, xử lý những tình huống phức tạp liên quan đến an ninh quốc gia theo phương châm “Dĩ bất biến ứng vạn biến”; tiếp tục chăm lo xây dựng lực lượng kháng chiến và kiến quốc.
Cụ Huỳnh Thúc Kháng - Tấm gương nhân cách cao đẹp, trọn đời vì dân, vì nước; là một trong những nhân vật tiêu biểu nhất của truyền thống yêu nước Quảng Nam và của dân tộc đầu thế kỷ XX.
Từ Duy Tân, những năm tháng tù ngục ở Côn Đảo, đến Tiếng Dân, nghị trường Trung Kỳ và tham gia Chính phủ do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu, suốt hành trình đó, dù ở bất cứ hoàn cảnh, cương vị nào, cụ vẫn giữ vững khí tiết, không chịu khuất phục trước cường quyền, không để giàu sang làm xiêu lòng, nghèo khó làm nản chí, oai vũ làm sờn gan; luôn đặt lợi ích dân tộc và nhân dân lên trên hết, trước hết.
Từ cuộc đời, sự nghiệp và tấm gương cao đẹp của cụ Huỳnh Thúc Kháng, có thể đúc kết những bài học quý về sự kiên định, bản lĩnh và trách nhiệm của người trí thức trước nhân dân, dân tộc; về tinh thần đổi mới sáng tạo, chủ động thích ứng với yêu cầu của thời đại; về coi trọng giáo dục, tri thức và nâng cao dân trí; về tinh thần đại đoàn kết, quy tụ các lực lượng xã hội vì sự nghiệp chung,… Những giá trị đó vẫn luôn soi sáng và cần được chuyển hóa thành hành động cụ thể trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn phát triển mới.
