Thông tin từ Sở Khoa học và công nghệ cho biết, Hà Nội hiện có 226 doanh nghiệp khoa học công nghệ (KHCN), 1.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (ĐMST) và gần 11.000 doanh nghiệp công nghệ số. Hà Nội đang khẳng định vị thế trung tâm ĐMST của cả nước. Tuy nhiên, để những "hạt nhân" này bứt phá, hàng loạt điểm nghẽn về nguồn vốn, định giá tài sản trí tuệ, cơ chế thử nghiệm và thị trường cần được khơi thông một cách quyết liệt và thực chất.
Nhận diện "điểm nghẽn" từ thực tiễn doanh nghiệp
Theo các đại biểu tài sản lớn nhất của doanh nghiệp công nghệ là tri thức, sáng chế và con người chứ không phải nhà xưởng hay đất đai, nên rất khó thế chấp vay vốn ngân hàng. Ông Lưu Hải Minh, Chủ tịch Công ty Công nghệ mới hạt nhân (tác giả 150 sáng chế) cùng đại diện các doanh nghiệp DeepTech, AI khẳng định, nếu không tháo gỡ được bài toán định giá tài sản trí tuệ để đưa vào vốn kinh doanh hay thế chấp, doanh nghiệp không thể tái đầu tư. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp tái khởi nghiệp trong lĩnh vực năng lượng xanh cũng vướng tiêu chí xét duyệt nguồn vốn ưu đãi do quy định doanh thu 3 năm quá khứ.
Cùng với đó, bài toán thị trường và vòng lẩn quẩn "khách hàng đầu tiên" cũng đã được nhiều doanh nghiệp nhắc tới. Cụ thể, lãnh đạo Tập đoàn ô tô Hiệp Hòa, đơn vị sản xuất xe thang cứu hộ 32m và 56m, tha thiết đề nghị thành phố thể chế hóa quy định ưu đãi sản phẩm công nghệ "In Vietnam/In Hanoi", đưa chính quyền trở thành "bệ đỡ" và là khách hàng đầu tiên mua sắm sản phẩm ĐMST.
Đại diện Công ty Công nghệ Đông Phương cũng chia sẻ "nỗi đau" thương mại hóa khi sản phẩm lò đốt rác tiết kiệm năng lượng hay dao mổ điện đạt chuẩn từ 2017 vẫn trăn trở lối ra thị trường. Bên cạnh đó, đại diện Công ty Dược phẩm CPC1 Hà Nội và Công ty Bảo trì nâng cấp đường bộ Việt Nam phản ánh sự lúng túng trong quy trình chứng minh, hạch toán doanh thu từ sản phẩm KHCN để hưởng ưu đãi thuế TNDN, cũng như chính sách ưu đãi thuế TNCN cho lực lượng nghiên cứu R&D trực tiếp.
Nhiều startup bày tỏ băn khoăn về quy trình công nhận doanh nghiệp ĐMST, lộ trình tiếp cận cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox), cũng như việc thiếu đầu mối tiếp cận dữ liệu hiện trạng để giải quyết các "bài toán lớn" của Thủ đô như cảnh báo ngập lụt, xử lý rác thải tuần hoàn.
Nhấn mạnh chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm: "Kết quả phải được đo bằng những điểm nghẽn được tháo gỡ, chi phí tuân thủ giảm, nguồn lực được khơi thông", Giám đốc Sở KHCN Hà Nội Cù Ngọc Trang khẳng định, thành phố không đợi đến hội nghị mới giải quyết. Trước hội nghị, Sở KHCN đã tiếp nhận 124 kiến nghị, phân loại công khai trên bảng theo dõi trực tuyến 24/7 theo 4 mã màu. Màu xanh có 62 kiến nghị (đạt 50%) đã được tháo gỡ, trả lời trực tiếp công khai trước hội nghị. Màu vàng có 25 kiến nghị thuộc thẩm quyền thành phố, cho ý kiến chỉ đạo trực tiếp. Màu đỏ có 32 kiến nghị, giao các sở, ngành tiếp tục tham mưu. Màu xám có 6 kiến nghị vượt thẩm quyền, sở đã tổng hợp kiến nghị Bộ, ngành Trung ương.
Tại hội nghị, đại diện các cơ quan quản lý cũng đã đưa ra các giải pháp cụ thể. Ví như, thành phố áp dụng chính sách hỗ trợ 50% lãi suất vay (tối đa 6%/năm trong 5 năm) qua Quỹ Phát triển KHCN&ĐMST (Nghị quyết 24/2026), vận hành Quỹ đầu tư mạo hiểm và cơ chế góp vốn thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Hà Nội công bố 14 ngân hàng thương mại đăng ký tham gia gói tín dụng 450.300 tỷ đồng với lãi suất ưu đãi giảm từ 1–2%/năm cho doanh nghiệp KHCN, ĐMST và công nghệ số. Lãnh đạo Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KHCN) khẳng định, hành lang pháp lý về định giá tài sản trí tuệ đã hoàn thiện, sẵn sàng phối hợp cùng Hà Nội thí điểm các case-study đưa IP vào giao dịch bảo đảm và góp vốn.
Chính quyền tiên phong làm khách hàng đầu tiên
Nhờ các cơ chế đặc thù vượt trội từ Luật Thủ đô 2024 và các Nghị quyết của HĐND thành phố cùng Nghị định 224/2026/NĐ-CP, Hà Nội được phép thực hiện cơ chế đặt hàng, mua sắm sản phẩm ĐMST và công nghệ số thử nghiệm thành công mà không phải trải qua thủ tục đấu thầu hay chỉ định thầu phức tạp.
Thành phố đã công bố 30 bài toán lớn để mời gọi doanh nghiệp tham gia giải quyết và đang tham mưu ban hành Nghị quyết ưu tiên chi tiêu công cho sản phẩm công nghệ sản xuất trong nước. Với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) theo Quyết định 3994/2026 ưu tiên 5 lĩnh vực gồm công nghệ số, công nghệ mới, đô thị thông minh, sinh học, kinh tế thông minh. Hà Nội đã rút ngắn thời gian cấp phép từ 135 ngày xuống còn 45 ngày, thậm chí 1 tháng cho dự án đặc thù.
Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội đóng vai trò đầu mối hỗ trợ doanh nghiệp theo mô hình 4 chữ I: Idea (ý tưởng), IP (tài sản trí tuệ), Industry Champion (nhà vô địch), IPO(niêm yết đại chúng). Cục Thuế Hà Nội cam kết cử cán bộ làm việc trực tiếp 1-1 với từng doanh nghiệp để hướng dẫn thủ tục xác định doanh thu KHCN và chi phí R&D nhằm đảm bảo doanh nghiệp nhận trọn vẹn ưu đãi thuế.
Sở KHCN Hà Nội cam kết toàn bộ kiến nghị mới phát sinh sẽ được chuyển đến cơ quan chủ trì xử lý trước ngày 05/10, nhận kết quả trước ngày 22/10 và báo cáo Trung ương các nội dung vượt thẩm quyền trước ngày 31/10. Đồng thời, thành phố sẽ duy trì cổng tiếp nhận kiến nghị trực tuyến liên thông giữa các Sở, Cục Thuế, Hải quan, Bảo hiểm để hỗ trợ doanh nghiệp 24/7. Thước đo thành công của Hà Nội không nằm ở số lượt phát biểu hay văn bản trích dẫn, mà ở số lượng "mã xanh" tăng lên trên bảng theo dõi, đồng nghĩa với số vướng mắc được tháo gỡ thực sự, mở đường cho mô hình tăng trưởng dựa trên KHCN và ĐMST của Thủ đô.
Kết luận hội nghị, đồng chí Trương Việt Dũng thẳng thắn nêu quan điểm: “Đã gọi là tháo gỡ điểm nghẽn thì phải có cách làm khác. Phải tháo từ gốc đến ngọn”. Lãnh đạo thành phố cũng thông tin thêm, về định hướng phát triển hạ tầng KHCN & Khu công nghệ cao Hòa Lạc. Đồng bộ hạ tầng giao thông và đô thị sinh thái. Từ nay đến năm 2030, Hà Nội dự kiến hoàn thành 2 tuyến đường sắt đô thị (dài hơn 100 km) nối từ Văn Cao lên Hòa Lạc và kết nối với Đại học Quốc gia. Thành phố cũng quy hoạch khu đô thị thông minh 600 ha (theo mô hình thành phố Songdo, Hàn Quốc) cùng tổ hợp công viên giải trí Safari tại khu vực Ba Vì nhằm hoàn thiện hệ sinh thái dịch vụ, phục vụ tốt nhất cho lực lượng chuyên gia và nhà khoa học.
Hà Nội chuyển sang mô hình phát triển "đa cực, đa trung tâm, đa tầng", gắn kết Khu công nghệ cao với các khu công nghiệp và cụm công nghiệp để tạo chuỗi giá trị sản phẩm và logistics hoàn chỉnh. Đồng thời, thành phố thúc đẩy sự hợp tác chặt chẽ giữa Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) và Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội.
Lãnh đạo thành phố khẳng định Hà Nội không cạnh tranh với các tỉnh, thành khác mà xác định vai trò tiên phong, dẫn dắt. Hà Nội sẵn sàng chủ động kết nối với TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và các hiệp hội doanh nghiệp để xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chung cho cả nước. Lãnh đạo thành phố trân trọng cảm ơn sự đồng hành của các bộ, ngành, chuyên gia, cộng đồng doanh nghiệp và lực lượng trẻ (đặc biệt trong đợt cao điểm 100 ngày chuyển đổi số). Lãnh đạo Hà Nội cam kết giữ vững tinh thần khát vọng đổi mới, quyết liệt, "dám nghĩ, dám làm, dám thử thách cái mới" và chấp nhận rủi ro trong thử nghiệm công nghệ. Đồng chí Trương Việt Dũng cũng đưa ra thông điệp: “Điều quan trọng nhất đọng lại sau hội nghị chính là "Niềm tin", tin vào Hà Nội, tin vào định hướng phát triển KHCN & ĐMST và tin tưởng lẫn nhau để cùng đồng hành đi xa hơn.
