Kịch bản chính trị
Cuộc thanh lọc được Thủ tướng Erdogan mạnh tay thực hiện sau khi xuất hiện những thông tin về chiến dịch bắt giữ mới nhằm vào các nghi can tham nhũng tại thành phố
Chỉ trong 2 ngày, gần 400 người bị bắt, trong đó bao gồm cả những người từng tham gia các chiến dịch chống tham nhũng và rửa tiền, những người hiện đang làm việc tại các thành phố lớn như thủ đô Ankara, Antalya, Izmir..., ngoài ra còn có một số nhân vật cấp cao như Phó Giám đốc An ninh Quốc gia.
Trước đó, ngày 22/12/2013, Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ cũng cho sa thải 25 quan chức cảnh sát cấp cao, trong đó có cảnh sát trưởng thành phố Istanbul và hàng chục nhân viên cảnh sát khác. Theo nhận định của giới quan sát, hành động mạnh tay lần này của ông Erdogan, dưới lớp vỏ bọc “chấn chỉnh bộ máy cảnh sát”, thực ra chỉ là nỗ lực lật lại nước cờ sau chiến dịch điều tra tham nhũng được cho là mối đe dọa nhất đối với ông trong 11 năm cầm quyền.
Nhưng đây lại là động thái “vạch áo cho người xem lưng” vì các vụ bắt bớ và sa thải lần này cho thấy xung đột trong nội bộ đảng Công lý và Phát triển (APK) cầm quyền đang ngày một trở nên nghiêm trọng hơn giữa phe của ông Erdogan và phe của Giáo sĩ Hồi giáo Fethullah Gulen hiện đang sống lưu vong ở Mỹ, người lãnh đạo phong trào Hizmet – lực lượng ủng hộ chính của đảng APK có ảnh hưởng tới các tổ chức như cảnh sát, ngành tư pháp và đã từng giúp đảng này giành chiến thắng liên tiếp trong 3 cuộc bầu cử kể từ năm 2002.
Khởi nguồn của sự chia rẽ
Quan hệ giữa đảng APK và Phong trào Hizmet là quan hệ cộng sinh. Quan hệ này được thiết lập ngay từ ngày đầu khi Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ mới được thành lập. Tuy nhiên, những thành viên của Hizmet luôn được xem là đã tạo ra một kiểu “nhà nước bên trong nhà nước”.
Họ không chỉ hiện diện trong bộ máy hành chính, cơ quan chính phủ mà còn trong các cơ quan quyền lực nhất như Quốc hội, quân đội, cảnh sát, tòa án... Trong thời gian gần đây, Giáo sĩ Fethullah Gulen - lãnh đạo phong trào Hizmet tỏ ý muốn “hạ bên” đảng APK và ông phát hiện ra rằng, con bài quan trọng để hạ gục APK chính là những scandal tham nhũng.
Tháng 11/2012, Thủ tướng Erdogan ra lệnh đóng cửa một số trường học tư thục nằm trong hệ thống kinh doanh của các công ty có liên hệ với Hizmet, ngay lập tức Viện Công tố Thổ Nhĩ Kỳ đã có động thái trả đũa bằng chiến dịch chống tham nhũng quy mô lớn được bắt đầu tiến hành ngày 17/12 dẫn tới việc bắt giữ hàng loạt đồng minh của ông Erdogan.
Trong ngày khởi động chiến dịch, cảnh sát chống tham nhũng đã bắt giữ nhiều doanh nhân nổi tiếng và con trai bộ trưởng các bộ Môi trường và Xây dựng đô thị Erdogan Bayaktar, Kinh tế Zafer Caglayan và Bộ Nội vụ Muammer Guler, dẫn tới việc 3 vị này phải từ chức vào ngày 25/12 vì bị tình nghi có liên quan. Thêm vào đó, nhiều nghị sỹ thuộc đảng APK cũng phải rời khỏi đảng, trong đó có cựu Bộ trưởng Văn hóa. Trước những diễn biến phức tạp này, cũng trong ngày 25/12, Thủ tướng Erdogan đã phải tiến hành cải tổ gần một nửa nội các
