Đặc xá cũng mở ra cơ hội để những người từng lầm lỗi có điều kiện đoàn tụ với gia đình, ổn định cuộc sống, tái hòa nhập xã hội và trở thành những công dân có ích.
Đến thời điểm này, tại các cơ sở giam giữ, công tác xét duyệt, lập hồ sơ người có đủ điều kiện đặc xá đã hoàn thành; các tổ thẩm định liên ngành cũng đã rà soát, thẩm định kỹ từng hồ sơ để chuẩn bị trình Hội đồng xét đặc xá xem xét, trình Chủ tịch nước quyết định. Không khí tại nhiều trại giam trở nên đặc biệt hơn khi nhiều phạm nhân hồi hộp chờ đợi kết quả cuối cùng. Đối với họ, quyết định đặc xá không chỉ đánh dấu thời khắc được trở về với gia đình sau quãng thời gian cải tạo, mà còn là cơ hội quý giá để bắt đầu lại cuộc sống bằng sự nỗ lực và trách nhiệm với bản thân, xã hội.
Đại tá Phạm Văn Nghị, Giám thị Trại giam Nam Hà cho biết, đơn vị đã xây dựng kế hoạch triển khai, quán triệt đến tất cả cán bộ, chiến sĩ và phạm nhân để tìm hiểu, nắm vững đối tượng, điều kiện được đặc xá; niêm yết quyết định của Chủ tịch nước về đặc xá trong các buồng giam, khu giam, khu bệnh xá, nhà học tập, nhà gặp phạm nhân ở các phân trại; phát trên hệ thống loa truyền thanh nội bộ các phân trại để phạm nhân nắm rõ các điều kiện được đặc xá và các trường hợp không được đề nghị đặc xá năm 2026; cho các phạm nhân bình bầu người đủ điều kiện đặc xá... Hội đồng xét đặc xá của Trại giam Nam Hà đã rà soát, lập hồ sơ 143 phạm nhân đủ điều kiện, được tổ thẩm định liên ngành thẩm định 100% hồ sơ đủ điều kiện được đề nghị đặc xá.
Đại tá Đào Anh Kiên, Giám thị Trại giam Hoàng Tiến thì chia sẻ, sau khi có quyết định đặc xá của Chủ tịch nước và hướng dẫn của Hội đồng tư vấn đặc xá, đơn vị đã tổ chức thực hiện theo đúng quy định của pháp luật. Kết quả rà soát có 253 phạm nhân tại các phân trại, khu lao động, dạy nghề, trung tâm xúc tiến việc làm đủ điều kiện được đề nghị đặc xá. Tổ thẩm định liên ngành số 2 đã thẩm định hồ sơ đề nghị đặc xá của đơn vị và đồng ý đề nghị đặc xá đối với 248 phạm nhân. Các phạm nhân đã được tổ thẩm định liên ngành đồng ý đề nghị đặc xá luôn chấp hành tốt nội quy cơ sở giam giữ, không phát hiện vấn đề phát sinh liên quan đến điều kiện, tiêu chuẩn xét đặc xá. Các phạm nhân đã thực hiện hình phạt bổ sung là phạt tiền, bồi thường thiệt hại, án phí hoặc nghĩa vụ dân sự khác với tổng số tiền hơn 8,6 tỷ đồng.
“Toàn bộ cán bộ Đội Giáo dục và hồ sơ, quản giáo các đội phạm nhân và các phân trại đã tập trung cao độ, “làm ngày, làm đêm” để rà soát, hoàn thiện hồ sơ xét đề nghị đặc xá một cách chi tiết, cụ thể. Các trường hợp chưa đủ điều kiện đặc xá cũng được phân tích, đánh giá kỹ lưỡng nhằm bảo đảm không để sót, lọt trường hợp đủ điều kiện nhưng không được đề nghị đặc xá, đồng thời không để xảy ra việc đề nghị đặc xá đối với trường hợp chưa đủ điều kiện”, Đại tá Đào Anh Kiên chia sẻ.
Đối với các phạm nhân được đề nghị đặc xá lần này, niềm vui không chỉ đến từ cơ hội được trở về với gia đình sau quãng thời gian cải tạo, mà còn là sự ghi nhận cho những nỗ lực sửa chữa lỗi lầm, chấp hành nghiêm nội quy, tích cực lao động, học tập trong thời gian chấp hành án. Nhiều phạm nhân cho biết sẽ coi đây là cơ hội quý giá để bắt đầu lại cuộc sống, làm ăn lương thiện và bù đắp cho những sai lầm đã gây ra trước đó.
Điển hình như phạm nhân Tạ Văn Ước đang thi hành án tại Trại giam Nam Hà. Từng là Hiệu trưởng Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Hà Nam, vì tư lợi, từ năm 2021-2022, phạm nhân Tạ Văn Ước chỉ đạo cấp dưới đưa khống tên một số giáo viên vào kế hoạch đào tạo, tiến độ đào tạo các khóa lái xe để đủ điều kiện được mở lớp theo quy định. Với 22 giáo viên “khống”, bị kết án tù giam vì tội “giả mạo trong công tác”.
Có tên trong danh sách đặc xá lần này, Tạ Văn Ước bày tỏ vui mừng và cho biết, có được kết quả này chính là nhờ sự giáo dục, động viên, khích lệ của Ban Giám thị, Hội đồng cán bộ Trại giam Nam Hà. “Năm 2025, tôi chưa được đặc xá cũng hơi buồn nhưng tôi biết, khi mình luôn cố gắng cải tạo tốt thì sẽ được hưởng chính sách khoan hồng của Đảng, Nhà nước. Thực tế đã chứng minh khi lần này tôi có tên trong danh sách người được đề nghị đặc xá. Tôi vui lắm, nếu được về đợt này, tôi sẽ tìm việc ổn định”, Tạ Văn Ước cho biết.
Còn phạm nhân Ma Duy Phi Hùng, nguyên Bí thư Đảng ủy xã Xuân Lạc, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn (nay là xã Nam Cường, tỉnh Thái Nguyên), phạm tội lợi dụng chức vụ trong khi thi hành công vụ, hiện đã chấp hành được gần 2/3 bản án tại Trại giam Tân Lập. “Nếu được đặc xá lần này, tôi sẽ được về trước 1 năm 8 tháng. Tôi thật sự biết ơn Đảng, Nhà nước đã có chính sách khoan hồng đối với những người lầm lỗi như tôi. Tôi hứa sẽ cố gắng làm ăn lương thiện, sống có ích cho xã hội”, phạm nhân Hùng cho biết.
Từng là Bí thư Đảng ủy xã, trong giai đoạn từ năm 2019 đến 2021, Hùng cùng các cán bộ cấp dưới đã lợi dụng chức vụ để lập khống hồ sơ và chi tiêu sai quy định nguồn kinh phí chi trả dịch vụ môi trường rừng được cấp. Hành vi này gây thiệt hại trực tiếp đến lợi ích hợp pháp của UBND xã Xuân Lạc (chủ rừng) với tổng số tiền hơn 700 triệu đồng. Bị bắt, Hùng suy sụp vì bản thân là người có học, có uy tín lại sa vào con đường phạm tội. Được các cán bộ Trại giam Tân Lập động viên, Hùng dần lấy lại thăng bằng, nỗ lực cải tạo, đồng thời thi hành xong quyết định bồi thường thiệt hại. Nhờ đó, kết quả cải tạo luôn đạt khá, tốt và được đặc xá lần này.
Ngày 7/4/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký Quyết định số 457/QĐ-CTN về đặc xá năm 2026. Đây là quyết định đầu tiên, trong ngày làm việc đầu tiên của Chủ tịch nước nhiệm kỳ 2026-2031, thể hiện nhất quán quan điểm của Đảng và Nhà nước ta: kiên định nguyên tắc thượng tôn pháp luật, giữ vững kỷ cương, phép nước, đồng thời thực hiện chính sách nhân đạo một cách có trách nhiệm, gắn chặt với yêu cầu quản lý xã hội; bảo đảm sự cân bằng giữa tính nghiêm minh của pháp luật với tính nhân văn trong hoạch định và thực thi chính sách, hướng tới ổn định xã hội và phát triển bền vững của đất nước.
Quyết định này không chỉ có giá trị pháp lý trực tiếp, mà còn mang ý nghĩa chính trị và xã hội sâu sắc, thể hiện sự kế thừa, phát triển chính sách đặc xá phù hợp với yêu cầu của giai đoạn mới. Quyết định đặc xá năm 2026 tiếp tục khẳng định rõ quan điểm nhất quán: bảo đảm sự kết hợp chặt chẽ giữa tính nghiêm minh của pháp luật với chính sách khoan hồng có điều kiện; việc xem xét đặc xá được thực hiện thận trọng, đúng đối tượng, gắn với yêu cầu giữ vững kỷ cương, trật tự, an toàn xã hội.
Chỉ đạo công tác đặc xá, Thượng tướng Lê Văn Tuyến, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh chính sách khoan hồng của Đảng, Nhà nước ta; yêu cầu các đơn vị tiếp tục quán triệt quyết định của Chủ tịch nước, hướng dẫn của Hội đồng tư vấn đặc xá về chính sách khoan hồng của Đảng, Nhà nước đối với người phạm tội biết ăn năn, hối cải, cải tạo tốt để các phạm nhân không đủ điều kiện đặc xá đợt này hiểu và tiếp tục cố gắng cải tạo tốt hơn. Các hồ sơ đề nghị đặc xá phải được rà soát thật kỹ lưỡng, không để xảy ra sót lọt trường hợp đủ điều kiện đặc xá nhưng không được đề nghị và trường hợp không đủ điều kiện vào danh sách đề nghị; đồng thời, chuẩn bị hồ sơ để giải trình các trường hợp mà tổ thẩm định liên ngành yêu cầu báo cáo.
Sau khi Hội đồng đặc xá xem xét hồ sơ, cần công khai các trường hợp đủ điều kiện, không đủ điều kiện đặc xá để các phạm nhân hiểu, tránh khiếu kiện; đề nghị các cục chức năng phối hợp với công an địa phương quản lý, giúp đỡ những người được đặc xá tái hòa nhập cộng đồng; chủ động tham mưu chính quyền địa phương tạo điều kiện, bố trí công ăn việc làm để người được đặc xá, thi hành xong án phạt tù có thu nhập, ổn định cuộc sống, không tái phạm...
Cùng với việc chỉ đạo thực hiện tốt công tác giáo dục, cải tạo phạm nhân, nhiều năm qua, lãnh đạo Bộ Công an luôn quan tâm sát sao đến công tác tái hòa nhập cộng đồng. Theo đó, các cơ sở giam giữ đã đào tạo nghề cho hàng nghìn phạm nhân; tổ chức gần 1.500 chương trình, lớp định hướng nghề nghiệp, nâng cao khả năng tìm kiếm việc làm cho hàng nghìn phạm nhân; cấp chứng chỉ nghề cho các phạm nhân đạt tiêu chuẩn; tư vấn, giới thiệu việc làm cho các phạm nhân khác.
Công an các địa phương tiếp nhận, quản lý, giám sát, giáo dục và thực hiện các biện pháp bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng đối với các phạm nhân mãn hạn. Kết quả công tác tái hòa nhập cộng đồng thời gian qua đã kéo giảm và duy trì tỷ lệ tái phạm tội của người chấp hành xong án phạt tù ở mức thấp, trung bình từ năm 2020 đến 2025 là 1,73%, góp phần quan trọng vào công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm, bảo đảm an ninh, trật tự, phát triển kinh tế - xã hội.
Tại chương trình “Đi về hướng bình minh” do Bộ Công an, Công an TP Hà Nội và Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tổ chức tại Trại tạm giam số 1, Công an TP Hà Nội vừa qua, anh Đinh Văn Long, chủ cơ sở sản xuất gỗ tại Ninh Bình, là tấm gương tái hòa nhập cộng đồng đã chia sẻ thành quả ngày hôm nay có được từ công sức của các cán bộ công an đã giáo dục, giúp đỡ và sự nỗ lực của cá nhân anh. Anh cho rằng, trong trại giam phải cố gắng học thật tốt, điều này khi về nhà sẽ rất bổ ích.
“Nếu tay nghề thấp, làm thuê thì lương thấp, muốn mở cửa hàng cũng phải có nghề. Tôi học nghề mộc trong trại giam thì mới có thể mở cửa hàng. Khi mình hiểu biết nghề sẽ được mọi người tin tưởng”, anh Long cho biết và khuyên các phạm nhân cố gắng học nghề vững để khi ra đời có nghề để xây dựng và ổn định cuộc sống.
Những câu chuyện như của Tạ Văn Ước, Ma Duy Phi Hùng hay anh Đinh Văn Long cho thấy, phía sau mỗi quyết định đặc xá không chỉ là sự khoan hồng của pháp luật mà còn là cả một quá trình cảm hóa, giáo dục và đồng hành bền bỉ của lực lượng Công an đối với những người từng lầm lỗi. Mỗi phạm nhân được đặc xá là một số phận có cơ hội làm lại cuộc đời, là một gia đình được đoàn tụ sau những tháng ngày chờ đợi, đồng thời cũng là minh chứng cho hiệu quả của chính sách hình sự mang đậm tính nhân văn của Đảng và Nhà nước ta. Thực tế cho thấy, phần lớn những người được đặc xá đều có ý thức vươn lên, chấp hành tốt pháp luật, từng bước khẳng định giá trị của bản thân.
Chỉ còn ít ngày nữa, nhiều cánh cổng trại giam sẽ mở ra để đón những người đủ điều kiện đặc xá trở về với gia đình và xã hội. Phía trước họ chắc chắn còn không ít khó khăn, thử thách, nhưng với những gì đã trải qua trong quá trình cải tạo, cùng sự hỗ trợ của gia đình, cộng đồng và các cơ quan chức năng, nhiều người sẽ có thêm động lực để làm lại cuộc đời, sống có trách nhiệm hơn với bản thân, gia đình và xã hội. Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa và nhân văn nhất của chính sách đặc xá mà Đảng và Nhà nước ta luôn kiên trì thực hiện trong suốt thời gian qua.
