Mưa đầu mùa, “bà Thủy” chùn bước trước hạ tầng
Theo ghi nhận của PV Báo Công an nhân dân, từ đêm 11 đến hết ngày 13/9 vừa qua, mưa lớn kéo dài trên địa bàn Đà Nẵng, gây ngập cục bộ tại một số khu vực, từ đô thị đến miền núi.
Ở khu vực trung tâm thành phố, nước từ các tuyến phố, khu dân cư dồn về những cửa thu vốn thường xuyên quá tải mỗi khi mưa lớn.
Đến ngày 13/9, những con số bước đầu cho thấy tín hiệu tích cực. Theo Sở Xây dựng TP Đà Nẵng, tại ngã tư Nguyễn Văn Linh - Hàm Nghi, nước chỉ ngập khoảng 10cm; ngã tư Huỳnh Ngọc Huệ - Trần Xuân Lê khoảng 15cm. Các khu vực Lê Duẩn - Hoàng Hoa Thám, đường Hàm Nghi đoạn qua hồ Thạc Gián, Nguyễn Đình Tựu đoạn qua hồ Phần Lăng… cũng không còn ngập sâu như những mùa mưa trước.
Tại khu dân cư phía Đông đường Mẹ Suốt, điểm ngập sâu nhất khoảng 71cm; đường Đà Sơn, phường Hòa Khánh, khoảng 40cm. Đây vẫn là những điểm ngập đáng kể, song theo đánh giá của ngành chức năng, mức độ ngập đã giảm so với trước và nước rút nhanh...
Những kết quả bước đầu cho thấy các giải pháp đầu tư, nâng cấp và khơi thông hệ thống thoát nước đang phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, với mùa mưa bão còn ở phía trước, trận mưa này mới chỉ là một phép thử. Đà Nẵng chưa thể chủ quan trước những trận mưa lớn hơn, kéo dài hơn và cực đoan hơn.
Theo đánh giá của Sở Xây dựng TP Đà Nẵng vào chiều 13/9, trong đợt mưa lớn trên diện rộng từ đêm 11 đến rạng sáng 13/9, tình trạng ngập cục bộ tại nhiều tuyến đường, khu dân cư ở đô thị trung tâm đã giảm đáng kể. Kết quả này có được nhờ thành phố đưa vào vận hành 3 dự án thoát nước trước mùa mưa, với tổng mức đầu tư được duyệt gần 237 tỷ đồng. Việc các công trình hoàn thành, đưa vào khai thác đúng thời điểm đã góp phần nâng cao năng lực tiêu thoát nước, giảm áp lực cho những khu vực thường xuyên ngập khi mưa lớn.
Theo đánh giá của Sở Xây dựng Đà Nẵng, 3 dự án với tổng mức đầu tư được duyệt gần 237 tỷ đồng đã phát huy hiệu quả bước đầu.
Trong đó, Dự án nâng cấp trạm bơm chống ngập ở cuối đường Ông Ích Khiêm (giai đoạn 2) có tổng mức đầu tư gần 68 tỷ đồng; Dự án xử lý thoát nước khu vực xung quanh Sân bay Đà Nẵng gần 62 tỷ đồng; riêng tuyến cống dọc đường Phùng Hưng cùng cửa thu nước ở thượng lưu kênh Phú Lộc và cửa xả ra vịnh Đà Nẵng thuộc dự án có tổng mức đầu tư hơn 107 tỷ đồng.
Tại khu vực quanh sân bay, nhiều hạng mục đã được hoàn thành như cải tạo hố ga, cửa thu nước mưa trên các tuyến Trần Xuân Lê, Hà Huy Tập, Huỳnh Ngọc Huệ; hệ thống cống và cửa thu trên Hoàng Hoa Thám, Lê Duẩn; tuyến cống thoát nước nối từ hồ Thạc Gián qua hồ Công viên 29 Tháng 3; cùng công trình xử lý ngập khu vực Nguyễn Văn Linh - Nguyễn Hoàng.
Đường kiệt thấp trũng nhất ở khu dân cư phía đông đường Mẹ Suốt ngập khoảng 71cm; đường Đà Sơn (phường Hòa Khánh) ngập khoảng 40cm, giảm đáng kể so với trước đây nhờ hạng mục chính của tuyến cống dọc đường Phùng Hưng cùng cửa thu nước ở thượng lưu kênh Phú Lộc và cửa xả ra vịnh Đà Nẵng (thuộc dự án có tổng mức đầu tư hơn 107 tỷ đồng) đã kịp hoàn thành ngay trước đợt mưa lớn ít ngày.
Nhiều khu vực khác cũng được giảm ngập về diện tích và độ sâu nhờ Công ty Thoát nước và Xử lý nước thải Đà Nẵng cùng các địa phương đã huy động phương tiện cơ giới, nhân lực vớt bèo, rác, khơi thông hệ thống thoát nước; đồng thời vận hành các trạm bơm chống ngập, cửa van, hồ điều tiết…
Tuy nhiên, phía sau những con số về giảm độ sâu ngập còn có một lực lượng âm thầm làm việc trước, trong và sau mỗi trận mưa. Ngày 12/9, giữa lúc mưa trút xuống, anh Trần Ngọc Diện cùng hai đồng nghiệp Mai Văn Cu và Trần Văn Tài, thuộc lực lượng thoát nước khu vực Ngũ Hành Sơn, vẫn lần theo những dòng nước trên đường phố. Lá cây, bao nylon, rác vụn theo dòng nước trôi về cửa thu, mắc lại trên song chắn, lớp này chồng lên lớp khác. Nước rút chậm rồi dềnh lên mặt đường. Đó cũng là lúc những người làm công tác thoát nước phải có mặt, tìm và gỡ từng điểm nghẽn.
Bà Nguyễn Thị Ngọc, Trưởng trạm Ngũ Hành Sơn (đơn vị thuộc Công ty Thoát nước và Xử lý nước thải Đà Nẵng) cho biết, đơn vị đã nạo vét gần 5.600 cửa thu, mương thu, hố ga các loại trên địa bàn, hoàn thành khối lượng được đặt hàng trong năm 2026. Trước và trong mùa mưa, công nhân vẫn thường xuyên kiểm tra, vệ sinh các cửa thu trên những tuyến đường được phân công.
Ở quy mô toàn thành phố, khối lượng còn lớn hơn nhiều. Tính đến đầu tháng 9, Công ty Thoát nước và Xử lý nước thải Đà Nẵng đã khơi thông, nạo vét gần 25.000 cửa thu nước mưa, đưa ra khỏi hệ thống cống, kênh gần 10.600m³ bùn đất.
Ông Hà Văn Thành, Giám đốc Công ty Thoát nước và Xử lý nước thải Đà Nẵng, cho biết qua kiểm tra thực tế, ngoài lá cây, rác, đất cát, vẫn còn tình trạng người dân dùng vật dụng che, chèn lên miệng thoát nước. Có trường hợp che cửa thu để hạn chế mùi cống khi trời nắng nhưng không tháo bỏ khi mưa, khiến dòng nước bị cản trở, thậm chí cửa thu bị bịt kín.
Nghịch lý là cống phía dưới có thể đã được nạo vét sạch, nhưng “cánh cửa” đưa nước xuống cống lại không thông. Công nhân thoát nước vì thế phải liên tục rà từng tuyến, tìm những điểm nước rút chậm để tháo vật cản, khơi thông cửa thu.
Thực tế này cho thấy, đầu tư hàng loạt công trình tiền tỷ mới chỉ là một phần của bài toán chống ngập. Theo ông Hà Văn Thành, để hệ thống phát huy hiệu quả, cần sự chung tay của cộng đồng trong việc không xả rác, không che chắn, lấn chiếm cửa thu và giữ thông thoáng dòng chảy. Mỗi cửa thu được giữ sạch là thêm một đường thoát cho nước mưa...
Giảm ngập hay thoát ngập?
Những gì diễn ra trong đợt mưa từ ngày 11 đến 13/9 cho thấy Đà Nẵng đang đi đúng hướng trong bài toán chống ngập đô thị. Nhưng nói thành phố đã thoát ngập thì còn quá sớm. Đây chưa phải phép thử cực hạn khi mưa chưa thực sự lớn, chưa kéo dài liên tục. Phía trước vẫn là mùa mưa bão và nguy cơ những trận mưa cực đoan như đã xảy ra vào 10/2022, khi lượng mưa tại Đà Nẵng từng lên gần 800mm.
Để nâng cao năng lực chống ngập, thành phố đang tiếp tục triển khai nhiều dự án quan trọng. Dự án nâng cấp, cải tạo các trạm bơm Thuận Phước, Đảo Xanh dự kiến hoàn thành trong quý II/2027. Tuyến cống thoát nước từ hồ Xuân Hòa A ra vịnh Đà Nẵng theo hướng đường Hà Huy Tập dự kiến khởi công trong năm 2026, hoàn thành trước mùa mưa năm 2027.
Tại Khu công nghiệp Hòa Khánh, dự án xây mới, nâng cấp hệ thống thoát nước, cảnh quan dọc đường số 4 dự kiến khởi công trong quý I/2027.
Những công trình hàng chục, hàng trăm tỷ đồng nhằm giải quyết các điểm nghẽn mang tính căn cơ. Nhưng hiệu quả của cả hệ thống đôi khi lại bắt đầu từ những việc rất nhỏ: một cửa thu không bị rác chắn, một miệng cống không bị che kín, một đoạn mương được khơi thông, một túi rác được bỏ đúng nơi quy định.
Tại phường Hải Châu, ông Nguyễn Văn Duy, Chủ tịch UBND phường, cho biết địa phương đã tổ chức tổng vệ sinh, khơi thông hệ thống thoát nước; vận động người dân dọn dẹp khu vực trước nhà, thu gom rác, đất đá, không để vật cản dòng chảy.
Cùng với đó, thành phố đang sửa chữa các cửa thu, mương thu nước hư hỏng và nâng cao độ những hố ga bị lấp tại khu vực trung tâm. Theo Ban Bảo trì công trình hạ tầng Đà Nẵng thuộc Sở Xây dựng, việc cải tạo được thực hiện trên 46 tuyến đường, với hơn 883 cửa thu nước, hơn 500m mương nước và 300 hố ga, tập trung tại các khu vực có nguy cơ ngập úng cao.
Đáng chú ý, nhiều cửa thu kiểu ngang trên bó vỉa được thay bằng cửa thu ngay dưới mặt đường. Theo đơn vị chuyên môn, cách làm này giúp tăng diện tích tiếp xúc với dòng nước, nâng khả năng thu gom tại những vị trí trũng, qua đó rút ngắn thời gian nước tồn trên mặt đường.
Hiệu quả của những thay đổi ấy không thể nhìn thấy rõ vào ngày nắng, mà chỉ được kiểm chứng khi mưa xuống. Đợt mưa từ ngày 11 đến 13/9 đã cho những tín hiệu bước đầu khi nhiều điểm ngập thường xuyên ở khu vực trung tâm giảm đáng kể mức độ ngập.
Tuy nhiên, phép thử tiếp theo có thể đến ngay sau đó. Theo Đài Khí tượng Thủy văn Trung Bộ, chiều tối 14/9, do ảnh hưởng của dải hội tụ nhiệt đới hoạt động mạnh, kết hợp với không khí lạnh tăng cường, Đà Nẵng có khả năng xuất hiện một đợt mưa lớn diện rộng. Khi nước lại trút xuống, những “rốn ngập” sẽ một lần nữa được đặt lên bàn cân.
"Từ giảm ngập đến thoát ngập vẫn là một chặng đường. Và câu trả lời cuối cùng sẽ phải được đo bằng khả năng chống chịu của đô thị qua từng trận mưa lớn", ông Hà Văn Thành chia sẻ thêm.
