Trước thực trạng này, chính quyền hai địa phương đang tập trung triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, từ rà soát, mở rộng nguồn cung, tháo gỡ thủ tục cấp phép đến điều phối vật liệu, kiểm soát thị trường và nghiên cứu sử dụng vật liệu thay thế.
Công trình trọng điểm “khát” vật liệu
Những tháng cuối năm 2026, tình trạng khan hiếm vật liệu xây dựng đang trở thành một trong những khó khăn lớn đối với nhiều công trình, dự án tại TP Huế. Theo ghi nhận của phóng viên Báo Công an nhân dân tại một số dự án giao thông trọng điểm ở khu vực trung tâm thành phố có tổng mức đầu tư trên nghìn tỷ đồng, các dự án phục vụ đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, dự án kè biển…, tiến độ thi công một số hạng mục đang bị ảnh hưởng do thiếu đá xây dựng.
Theo phản ánh của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng, nguồn đá xây dựng trên địa bàn đang khan hiếm do nhiều mỏ đã khai thác hết công suất hoặc hết khối lượng được phép tiêu thụ trong năm. Có thời điểm, doanh nghiệp phải chờ cả ngày mới mua được một xe đá, trong khi giá bán đã vượt 500.000 đồng/m³, cao hơn nhiều so với mức giá được tính toán trong dự toán ban đầu của công trình.
Không chỉ đá xây dựng, giá nhựa đường cũng tạo thêm áp lực đối với các nhà thầu. Có thời điểm, giá mặt hàng này được nhà cung cấp thông báo tăng từ khoảng 13.000 đồng/kg lên 26.000 đồng/kg, gần gấp đôi trước đó. Để bảo đảm tiến độ thi công, nhiều nhà thầu buộc phải chấp nhận mua vật liệu với giá cao, khiến chi phí thực hiện dự án gia tăng.
Ông Trần Viết Tú, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng Nam Sông Hương, cho biết giá nguyên vật liệu tăng đang là một trong những khó khăn đối với các dự án. Trước tình hình này, TP Huế đã báo cáo Bộ Xây dựng về những vấn đề liên quan đến điều chỉnh giá vật liệu. Tuy nhiên, việc điều chỉnh giá hợp đồng phải có căn cứ, đáp ứng các điều kiện theo quy định, như trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thực hiện hợp đồng thay đổi. Vì vậy, không phải trường hợp nào cũng có thể điều chỉnh giá, khiến nhà thầu tiếp tục phải đối mặt với áp lực chi phí.
Thực trạng trên được phản ánh rõ qua các số liệu về cung - cầu vật liệu trên địa bàn. Theo ước tính của Sở Xây dựng TP Huế, nhu cầu đá xây dựng và cấp phối đá dăm năm 2026 khoảng 3,48 triệu m³, trong khi sản lượng thực tế chỉ đạt khoảng 2,25 triệu m³. Nhu cầu đất san lấp ước khoảng 12,07 triệu m³, nhưng sản lượng thực tế mới đạt khoảng 5,17 triệu m³, với công suất khai thác khoảng 6,47 triệu m³/năm. Đáng chú ý, nhu cầu đất san lấp năm 2027 dự kiến tăng lên 25,66 triệu m³. Nhu cầu cát xây dựng năm 2026 khoảng 1,54 triệu m³ và dự kiến tăng lên 1,69 triệu m³ vào năm 2027, trong khi sản lượng thực tế còn rất hạn chế.
Hiện TP Huế có 18 mỏ đá được cấp phép khai thác, trong đó 15 mỏ đang hoạt động, 1 mỏ chưa đưa vào khai thác và 2 mỏ đang tạm dừng. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố, tình trạng khan hiếm đá cục bộ chủ yếu xuất phát từ năng lực sản xuất, chế biến tại một số mỏ chưa đáp ứng yêu cầu. Diện tích dành cho các khu vực phụ trợ, sản xuất và chế biến tại mỏ chưa được quy hoạch đầy đủ cũng hạn chế khả năng nâng công suất, chủ động sản xuất các loại đá thành phẩm.
Tại TP Đà Nẵng, áp lực nguồn cung vật liệu cũng đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tháo gỡ. Nhu cầu cát, đá, đất san lấp phục vụ các công trình, dự án ngày càng tăng, trong khi nguồn cung chưa đáp ứng yêu cầu. Đáng chú ý, theo quy hoạch thăm dò, khai thác khoáng sản thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Đà Nẵng có 670 khu vực mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, nhưng tính đến ngày 12/8/2026, toàn thành phố chỉ có 41 khu vực mỏ còn hiệu lực giấy phép khai thác.
Qua giám sát chuyên đề của HĐND thành phố về công tác quy hoạch, quản lý, khai thác và sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý lĩnh vực này vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Những bất cập liên quan đến cơ chế, chính sách, quy hoạch, dự báo nhu cầu, đấu giá và tổ chức nguồn cung; vướng mắc trong cấp phép, giải quyết thủ tục pháp lý tại các điểm mỏ; việc kiểm soát ranh giới, thiết kế và quản lý trữ lượng khoáng sản ở một số nơi chưa chặt chẽ… đã ảnh hưởng đến khả năng huy động nguồn vật liệu phục vụ các dự án.
Như vậy, điểm nghẽn không đơn thuần nằm ở việc thiếu tài nguyên khoáng sản, mà còn ở khả năng tổ chức khai thác, năng lực cung ứng, tiến độ hoàn thiện thủ tục pháp lý và sự kết nối giữa các chủ thể trong chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng.
Mở rộng nguồn cung, tăng tốc đưa các mỏ vào khai thác
Trước yêu cầu cấp bách về nguồn vật liệu phục vụ các công trình trọng điểm, TP Đà Nẵng đang triển khai nhiều giải pháp theo hướng vừa mở rộng nguồn cung, vừa tăng cường điều phối, kiểm soát thị trường và gắn trách nhiệm cụ thể cho từng cơ quan, đơn vị.
Sáng nay (4/11), Văn phòng UBND TP Đà Nẵng cho biết, Phó Chủ tịch UBND thành phố Phan Thái Bình đã ký Công văn số 11249/UBND-ĐTĐT giao Sở Công Thương rà soát trữ lượng, công suất, khả năng nâng công suất và huy động nguồn cung tại các mỏ; đồng thời thống kê nhu cầu vật liệu của từng công trình, dự án cũng như khả năng hỗ trợ các địa phương khác. Đối với những mỏ đủ điều kiện, cơ quan chức năng tham mưu cấp mới, gia hạn, nâng công suất hoặc điều chỉnh giấy phép khai thác để bổ sung nguồn cung.
Trước đó, UBND TP Đà Nẵng đã phê duyệt danh mục 40 khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản, gồm 6 mỏ đất san lấp với trữ lượng dự kiến 21,6 triệu m³; 11 mỏ cát, sỏi khoảng 9,7 triệu m³; 23 mỏ đá khoảng 25,7 triệu m³, cùng 1,3 triệu m³ đất tầng phủ. Đây được xem là nguồn lực quan trọng để thành phố từng bước bổ sung nguồn cung, giảm áp lực thiếu hụt vật liệu trong thời gian tới.
Đối với các mỏ đang hoạt động, lãnh đạo UBND thành phố cho biết, hiện có 47 mỏ đang khai thác, trong đó khoảng 22 mỏ đủ điều kiện nâng công suất, 8 mỏ có thể triển khai ngay sau khi hoàn tất thủ tục. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành thủ tục đưa mỏ đá vào khai thác trong 60 ngày, mỏ đất trong 80 ngày; đồng thời phấn đấu đưa 59 mỏ đã đấu giá nhưng chưa hoạt động vào khai thác trong năm 2026.
Một giải pháp quan trọng khác là phân loại rõ nguyên nhân thiếu vật liệu tại từng công trình, dự án. Tình trạng thiếu hụt phải được xác định cụ thể do mỏ chưa được cấp phép, công suất khai thác không đáp ứng yêu cầu hay vướng mắc trong hợp đồng, thanh toán, giá bán, hồ sơ đấu thầu và việc nhà thầu chậm triển khai. Chủ tịch UBND các xã, phường phải trực tiếp chịu trách nhiệm rà soát nhu cầu, nguồn cung, khối lượng thiếu hụt và đề xuất giải pháp đối với từng dự án do địa phương làm chủ đầu tư.
Đáng chú ý, thành phố yêu cầu phương án bảo đảm nguồn cung vật liệu phải được xây dựng ngay từ khi triển khai dự án, thường xuyên cập nhật nhu cầu, khả năng cung ứng và nguồn thay thế. Các địa phương không được báo cáo chung chung về tình trạng thiếu vật liệu khi không có căn cứ, tài liệu chứng minh và giải pháp xử lý cụ thể.
Đối với chủ đầu tư và nhà thầu, yêu cầu đặt ra là phải căn cứ danh sách các mỏ đất san lấp, cát, đá còn hiệu lực để chủ động ký hợp đồng với đơn vị khai thác, xây dựng kế hoạch cung ứng phù hợp tiến độ thi công. Việc kiểm soát nguồn gốc, chất lượng, khối lượng, giá vật liệu và cự ly vận chuyển phải được thực hiện chặt chẽ. Khi phát sinh khó khăn, các đơn vị cần chủ động tìm kiếm nguồn thay thế hoặc đề xuất điều phối vật liệu giữa các công trình, tránh phụ thuộc vào một mỏ khai thác.
Đặc biệt, Đà Nẵng đang tính đến phương án rà soát, điều phối lại nguồn vật liệu đã được cấp phép nhưng chưa khai thác hoặc chưa có nhu cầu sử dụng.
Gỡ vướng tại từng mỏ, hình thành chuỗi cung ứng ổn định
Cùng với Đà Nẵng, TP Huế đang tập trung xử lý những bất cập trong tổ chức khai thác, nâng công suất các mỏ và tăng cường kết nối giữa các đơn vị tham gia cung ứng vật liệu.
Trên cơ sở đánh giá tình hình cung - cầu, UBND TP Huế giao Sở Xây dựng tiếp tục rà soát, tính toán nhu cầu vật liệu, nhất là cát và đá; nghiên cứu phương án mở rộng các khu vực, bãi chứa phù hợp; đánh giá tổng thể các mỏ đang hoạt động, khả năng nâng công suất và những nguồn cung có thể bổ sung.
Thành phố đồng thời yêu cầu tăng cường liên kết giữa chủ mỏ, đơn vị sản xuất vật liệu, nhà thầu và ban quản lý dự án, từng bước hình thành chuỗi cung ứng ổn định, hạn chế biến động giá. Đối với cát xây dựng, bên cạnh việc bổ sung nguồn cung, thành phố định hướng đẩy mạnh nghiên cứu, sử dụng cát nghiền và các loại vật liệu thay thế phù hợp. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt để giảm áp lực thiếu hụt mà còn góp phần đa dạng hóa nguồn vật liệu, giảm áp lực khai thác tài nguyên tự nhiên, bảo đảm nguồn cung lâu dài.
Tại phiên họp thường kỳ tháng 10/2026 đánh giá tình hình kinh tế - xã hội 10 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ trọng tâm 2 tháng cuối năm, Chủ tịch UBND TP Huế Lê Trí Thanh đặc biệt lưu ý các cơ quan, đơn vị liên quan khẩn trương tháo gỡ khó khăn về nguồn cung vật liệu xây dựng.
Cùng với việc tháo gỡ điểm nghẽn nguồn cung, thành phố yêu cầu công bố chỉ số giá xây dựng kịp thời, sát thực tế để phục vụ điều chỉnh giá và thanh toán theo quy định. Các chủ đầu tư, ban quản lý dự án phải phối hợp chặt chẽ với nhà thầu, hoàn thiện hồ sơ và thanh toán ngay khối lượng đủ điều kiện, không để dồn vào cuối năm.
Có thể thấy, dù xuất phát từ những điều kiện và vướng mắc cụ thể khác nhau, Đà Nẵng và Huế đều đang chuyển mạnh từ cách xử lý tình trạng thiếu vật liệu mang tính tình thế sang tổ chức lại nguồn cung một cách bài bản, có kế hoạch và gắn trách nhiệm rõ ràng. Đà Nẵng chú trọng mở rộng danh mục mỏ, đẩy nhanh thủ tục đưa các mỏ vào khai thác, điều phối nguồn vật liệu giữa các công trình; trong khi Huế tập trung nâng cao năng lực khai thác, tháo gỡ vướng mắc tại từng mỏ, hình thành chuỗi cung ứng ổn định và đa dạng hóa vật liệu thay thế.
Đây là những giải pháp cần thiết trong bối cảnh nhu cầu vật liệu xây dựng tại khu vực miền Trung tiếp tục tăng mạnh trong năm 2027 và giai đoạn 2028-2030. Tuy nhiên, hiệu quả tháo gỡ điểm nghẽn sẽ phụ thuộc rất lớn vào tiến độ thực hiện các thủ tục, sự phối hợp giữa các sở, ngành, địa phương và trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà thầu, chủ mỏ.
Theo một chuyên gia kinh tế, bảo đảm nguồn cung vật liệu không chỉ là câu chuyện khai thác thêm bao nhiêu mỏ hay bổ sung bao nhiêu mét khối đất, cát, đá, mà còn là yêu cầu quản lý, điều phối và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên hiện có. Khi những nút thắt này được tháo gỡ đồng bộ, các công trình trọng điểm mới có thể đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm chất lượng, hạn chế phát sinh chi phí và góp phần nâng cao hiệu quả giải ngân vốn đầu tư công tại hai địa phương.
