Có nên làm người tốt ở trên facebook?

Rằm tháng Bảy, đã gần trưa, trời nóng bức như mùa hạ dù đã vào thu. Đã thế, trong ngõ lại khét mùi đốt đồ mã. Cầm điện thoại lướt trên face book, thấy những bà nội trợ hình như từ sáng đến giờ đã được rảnh tay nên thi nhau up hình ảnh mâm cỗ cúng theo kiểu “cúng phây”, mà hình như hằng ngày họ “cúng phây” đều đặn hơn cả cúng bái tổ tiên.

Ngày còn nhỏ, khi gia đình tôi mới dọn đến khu tập thể. Mỗi lần có khách ở quê ra chơi giữa trưa, cha tôi lại ra hiệu cho tôi ra đóng khẽ cánh cửa sổ và cửa chính lại. Chuyện là, người quê thường hay ăn to nói lớn mà khu tập thể lại liền kề nên ông sợ hàng xóm mất giấc nghỉ trưa. Chuyện con gà, con vịt cũng phải kể, chuyện năm nay sẽ cấy mấy sào ruộng cũng kể… Thôi thì đúng là người thật, việc thật, mồ hôi nước mắt cả nên ăn to nói lớn cũng phải.

Mới có hơn hai chục năm mà khu tập thể lụp xụp ngày nào đã thành khu phố đẹp đẽ. Chẳng biết bây giờ những người bà con quen “ăn to, nói lớn” dưới quê tôi đã thành thạo dùng face book chưa, nhưng trên mạng xã hội, người ta còn tự tin mạnh mẽ hơn rất nhiều. Mấy cô có thân hình đẹp, dù bận rộn đến mấy, đến hè cũng phải cố cho được vài tấm ảnh với bikini táo bạo đến mức hàng xóm cũng phải ngỡ ngàng. 

Các chị hay lam, hay làm bấy lâu vất vả giờ được ôm bó hoa đứng cạnh anh nhân viên hãng xe trong ngày “cưới em 4 bánh”, mấy cô, mấy chú vừa được thăng chức lên ông, bà thì khoe đứa cháu kháu khỉnh… Thôi thì cứ gọi là mỗi người có một niềm vui, cũng là có sao nói vậy. Có khoe ra thì cũng nhận về những lời chúc mừng, động viên chân thành thêm ấm lòng.

Vì cứu cô gái gặp nạn, người đàn ông bị đâm - nguồn vnexpress.net
Vì cứu cô gái gặp nạn, người đàn ông bị đâm - nguồn vnexpress.net

Nhưng người ta lên mạng xã hội để mong mọi con mắt đều hướng về phía mình. Một trong những sức hút ấy là cách khoe mình vừa làm người tốt, việc tốt. Thực ra, dù người tung ảnh, viết tus có phần sôi nổi một chút cũng không hề hấn gì. Những gì tốt đẹp cần được lan tỏa. 

Có anh bạn từng bảo tôi: “Ngày xưa, tớ có thích làm từ thiện đâu, lúc ấy mình nghĩ, người nghèo thì đã có chính quyền ở thôn, xã lo, sức đâu mà lo hết được. Ấy vậy mà, từ lúc kết bạn được với cô bạn, thấy cô ấy chia sẻ hình ảnh lặn lội đến các thôn cùng, xóm vắng mới hiểu hết cái khổ của bà con. Có khi làm quần quật cả năm, một trận lũ rừng, hỏa hoạn, mưa đá là mất sạch, thôi thì “một miếng khi đói bằng một gói khi no…”. 

Nhưng có phải tất cả những gì chúng ta nhìn thấy đều là bản chất của sự thật? Câu hỏi ấy dường như vẫn treo lơ lửng như câu đố trong đầu mỗi người khi bỗng dưng bắt gặp một người “vác tù và hàng tổng”.

Người tốt từ lâu đã đồng nghĩa với kẻ cơ hội, việc tốt đồng nghĩa với chiêu trò. Mỗi khi có một người dám đứng ra làm việc lương thiện, có ý nghĩa, người ta thường đặt ra câu hỏi: Họ có động cơ gì? Nhớ cách đây chừng mươi, mười lăm năm, ở các bến xe khách còn khá nhốn nháo, nhiều hành khách ở nông thôn ra thành phố thường mắc lừa bởi những người tốt bê vác hộ rồi đòi tiền thù lao. 

Trước đây, ở một số bệnh viện tuyến huyện, tỉnh, không ít bệnh nhân khi đến các phòng điều trị nhận giường còn phải trả phí cho “cò” giữ giường. Khi giá trị đạo đức bị xuống cấp, lòng tốt trở thành phương tiện để kẻ xấu kiếm lợi, người ta có quyền nghi ngờ, quyền phủ định sự tồn tại của nó trong cuộc sống.

Rất nhiều bậc cha mẹ từng dặn dò con cái, hễ ra đường có ai bắt chuyện, ai tự dưng hào phóng giúp mình thì đó chính là cái bẫy của kẻ cắp, kẻ xâm hại, mưu đồ bắt cóc… Việc cái tốt đồng nghĩa với cạm bẫy đã gieo vào lòng trẻ một tinh thần cảnh giác và sự mất niềm tin từ đó dẫn đến bàng quan với cuộc sống. Người tốt có cơ hội làm việc tốt không? Hình như không dễ. 

Báo chí từng đưa tin vụ việc người nhà nạn nhân khi biết tin đã lao thẳng đến bệnh viện, không cần hỏi rõ đầu đuôi đã đâm bị thương người đã đưa nạn nhân đi cấp cứu bởi nghĩ anh ta là thủ phạm. Lại có trường hợp, người nhặt được chiếc ví tiền sau khi trả lại từng bị chính chủ nhân của chiếc ví “gây sự” vì cho rằng đã bị thất thoát một số tiền… Làm người tốt đồng nghĩa với sự nguy hiểm, với nguy cơ trở thành nạn nhân bất cứ lúc nào.

Nhưng có lẽ, làm người tốt trên mạng xã hội còn khó khăn hơn dù chúng ta có địa vị thấp hay cao trong xã hội, bởi cư dân mạng có vô vàn cách để phán xét. Nếu bạn là nhân viên, bạn giúp lãnh đạo có tuổi một việc gì dù rất nhỏ, nếu hình ảnh được “tung” lên mạng xã hội, người ta sẽ coi đó là sự nịnh bợ, bạn ngay lập tức bị bêu riếu đến mức cảm thấy không dám bước ra đường. Và ngược lại, bất kì bạn thật tâm tới đâu, nhưng khi ra tay giúp một người có vị trí thấp hơn mình, bạn sẽ bị cho là “làm màu”, là “mị dân” để che đi những vết đen về nhân cách… 

Người thông minh nhất, an toàn nhất là những ai đứng sau bàn phím, ẩn mình kín đáo đến mức không ló đầu ra cả ở khung hình của ảnh đại diện nhưng không bao giờ họ sao nhãng công việc “canh gác” đạo đức xã hội. Chỉ cần ai ló đầu ra là họ vung nhát gươm kết liễu số phận một hình ảnh, một việc làm. Chính “bóng ma” dư luận mạng xã hội khiến cả những người làm việc tốt dẫu là “cây ngay” vẫn kinh sợ phải “chết đứng”.

Người có tâm sáng, làm việc thiện thì đâu cần quan tâm, chờ đợi sự “cho phép” của dư luận. Những ngày qua, trên nhiều tờ báo, trên mạng xã hội lan tràn hình ảnh một cựu Phó Chủ tịch quận tự mình bỏ tiền mua xe cứu thương, đăng kí các thủ tục pháp lý và trực tiếp cầm lái đưa đón bệnh nhân nghèo trên nhiều tuyến đường dài. 

Phản bác lại “đống gạch đá” của cư dân trên face book cho rằng ông ta “làm màu” là một lập luận khá thuyết phục: Có giỏi thì hãy cứ “làm màu” được như ông đi! Đó cũng là một cách để chúng ta sàng lọc độ thành thật trong động cơ của người làm việc thiện: ông ta làm vì mục đích gì? Một người đàn ông đã đứng tuổi, đã về hưu cần uy tín để thăng tiến? Để đánh lừa dư luận ư? Hình như người đã và đang làm việc tốt đó chỉ làm vì món nợ với lương tâm mình và không mấy bận tâm về dư luận.

Ông Đoàn Ngọc Hải một mình lái xe từ TP Hồ Chí Minh ra Hà Nội - nguồn VietNamnet
Ông Đoàn Ngọc Hải một mình lái xe từ TP Hồ Chí Minh ra Hà Nội - nguồn  VietNamnet

Người làm việc tốt trên face book giúp những người đang gặp khó khăn, hoạn nạn tìm thấy lối thoát, để chúng ta thêm vững lòng tin ở những gì tốt đẹp trong cuộc đời này. Có lẽ chưa bao giờ chúng ta làm quen, kết bạn dễ dàng đến thế nhờ mạng xã hội. Cánh cửa của mạng xã hội mở ra đón nhận “gió lành”, “gió độc”, cái xấu khá nhiều nhưng sự tử tế, tốt đẹp cũng không ít. 

Không thể phủ nhận hằng ngày sự xuất hiện của những việc làm tử tế sẽ như ngọn đèn sáng để làm “rạng” tâm hồn của nhiều người, nhất là thế hệ trẻ. Qua thời gian, với sự sàng lọc tự nhiên, ai là người thực tâm hành thiện sẽ đọng lại trong tâm trí chúng ta. Chắc hẳn, việc làm tốt đẹp của “cô, “bác”, “anh”, “chị”… ấy sẽ thấm vào tâm hồn thế hệ trẻ như một bài học đạo đức tốt đẹp với sức lan tỏa rất tự nhiên chứ không hề gò ép, giáo điều.

Để làm người tốt trên face book cần phải hết sức dũng cảm nhưng cũng rất dễ dàng nếu thực tâm hành thiện. Điều thiện khi được chia sẻ rộng rãi sẽ tạo ra hiệu ứng tốt, được nhân lên rất nhiều và có lẽ sẽ giúp chính bản thân người đang thực hiện gặp thuận lợi khi được sự tương trợ, hưởng ứng. 

Khi một việc làm của chúng ta luôn được giám sát bằng con mắt của cộng đồng, bản thân ý nghĩa việc làm sẽ định hướng dư luận thay vì chịu sự phán xét của những “anh hùng bàn phím”. Cứ đi là đến, dẫu vượt qua chông gai. Có lẽ, nếu mang trong mình tâm thiện, biết thương yêu người khác, vì cộng đồng thì chúng ta vẫn cần trở thành người tốt trên face book. 

Dẫu rằng ở đâu đó người ta mượn mạng xã hội để “diễn” trò câu like theo kiểu Vlog nào đó, nhưng hãy đừng quên, chúng ta đang cổ súy cho cái tốt đẹp, cái lương thiện chứ đâu phải đang tự tung hô mình. Người tốt trên face book đúng nghĩa lúc nào cũng cần lắm chứ!

Bùi Việt Phương

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.