Có đột phá nhưng vẫn còn trở ngại

Bởi trong bài phát biểu của mình, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nhấn mạnh: Vẫn còn bạo lực ở Trung Đông, Bắc Phi và gần đây nhất là Syria - nơi chúng ta cần mạnh mẽ lên án việc sử dụng vũ khí hóa học, đồng thời dành cho hòa bình mọi cơ hội, tìm mọi giải pháp hòa bình để loại bỏ vũ khí hóa học trên cơ sở luật pháp quốc tế và các Nghị quyết của Liên hợp quốc.

Sau khi Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (LHQ) nhất trí thông qua Nghị quyết về việc yêu cầu tiêu hủy các kho vũ khí hóa học của Syria , dư luận thế giới đã có những phản ứng tích cực. Bởi đây là lần đầu tiên, Hội đồng Bảo an LHQ đạt được đồng thuận về vấn đề Syria sau gần 3 năm xung đột bùng phát tại quốc gia Trung Đông này.

Kể từ tháng 3/2011, Nga và Trung Quốc đã phủ quyết 3 Nghị quyết của Hội đồng Bảo an LHQ. Do đó, Tổng Thư ký LHQ Ban Ki-moon không những hoan nghênh và gọi đây là Nghị quyết lịch sử, mà còn hy vọng sẽ tổ chức Hội nghị hòa bình Syria vào giữa tháng 11 tại Geneva (Thụy Sĩ). Khi phát biểu khai mạc Đại hội đồng LHQ, ông Ban Ki-moon đã kêu gọi các cường quốc chấm dứt cung cấp vũ khí cho tất cả các bên ở Syria để ngăn chặn tiếp tục đổ máu tại quốc gia Trung Đông này.

Nhưng Tổng Thư ký Ban Ki-moon lại vừa có cuộc gặp đầu tiên với lãnh đạo Liên minh Quốc gia Syria (SNC) và Chủ tịch SNC Ahmad Jarba cho biết, sẵn sàng gửi phái đoàn đến dự cuộc hội đàm bàn về giải pháp hòa bình cho Syria. Trong khi đó, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov nhấn mạnh, Nghị quyết đã loại bỏ khả năng sử dụng vũ lực nhằm vào Syria .

Và bất kỳ khả năng sử dụng vũ lực nào tại Syria theo Chương 7 của Hiến chương LHQ mà Mỹ, Anh, Pháp kêu gọi trước đó, cũng phải có một nghị quyết mới và những bằng chứng rõ ràng về việc Syria không tuân thủ Nghị quyết vừa được thông qua. Moskva cũng tuyên bố, sẵn sàng hỗ trợ quá trình tiêu hủy vũ khí hóa học tại Syria và giám sát các kho vũ khí, nhưng bác bỏ đưa một phần vũ khí này tới Nga để tiêu hủy.

Nghị quyết của Hội đồng Bảo an LHQ cũng yêu cầu Syria tuân thủ quyết định của Tổ chức Cấm vũ khí hóa học (OPCW). Theo đó, tất cả vũ khí hóa học của Syria phải được đặt dưới sự kiểm soát quốc tế vào giữa năm 2014 và các hoạt động thanh sát ở Syria bắt đầu từ ngày 1/10.

Ngoại trưởng Syria Walid Muallem cho biết, Damascus tuy ủng hộ Nghị quyết của Hội đồng Bảo an LHQ, nhưng sẽ không thảo luận về tương lai của Tổng thống Bashar al-Assad. Ông Walid Muallem cho biết, sau khi phiến quân sử dụng vũ khí hóa học một vài tháng ở Khan al-Assal (gần Aleppo), Tổng thống Bashar al-Assad bắt đầu suy nghĩ và lo ngại một số loại vũ khí hóa học có thể rơi vào tay phiến quân nên đã đồng ý đặt chúng dưới sự kiểm soát của cộng đồng quốc tế.

Ngoại trưởng Syria cũng khẳng định, cuộc khủng hoảng tại nước này có thể kết thúc trong vài tuần nếu các nước ngừng hỗ trợ tài chính và vũ trang cho phe nổi dậy, đặc biệt là các nước láng giềng Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia và Qatar. Các nước phương Tây muốn thúc đẩy việc ban hành một Nghị quyết cho phép sử dụng vũ lực, nhưng Nga và Trung Quốc phản đối mạnh mẽ đối với bất kỳ cuộc tấn công quân sự nào vào Syria .

Về phần mình, Tổng thống Iran Hassan Rouhani đã trở về nước (28/9) sau cuộc điện đàm lịch sử với Tổng thống Mỹ Barack Obama. Đây là lần liên lạc cấp cao trực tiếp đầu tiên giữa lãnh đạo hai nước kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979 và được cho là một dấu hiệu chứng tỏ hai bên đều nghiêm túc trong việc tìm kiếm một thỏa thuận về chương trình hạt nhân Iran.

Tổng thống Hassan Rouhani đã mang về nước món quà đặc biệt của Mỹ tặng: chiếc chén uống nước Ba Tư bằng bạc, có từ thế kỷ 7 trước Công nguyên (khoảng 2.700 năm tuổi) cho dù ông từ chối gặp song phương với Tổng thống Barack Obama. Ông Hassan Rouhani cho biết, cuộc điện đàm (diễn ra lúc 1h30 ngày 28/9 theo giờ Việt Nam và kéo dài khoảng 15 phút) tập trung chủ yếu vào vấn đề hạt nhân và việc này đang làm nóng dư luận Iran .

Bởi mới chỉ một ngày sau cuộc điện đàm giữa Tổng thống Iran và Tổng thống Mỹ, phe cứng rắn tại Tehran và lực lượng có tư tưởng cực đoan đã đưa ra những phản ứng tiêu cực. Nhà chính trị Amir Mohebbian cho rằng, phản ứng của phe cứng rắn tại Iran sẽ phụ thuộc vào cách cư xử của Mỹ. Được biết, gần 100 người Hồi giáo có lập trường cứng rắn đã hô to "Cái chết đến với Mỹ" và "Cái chết đến với Israel" khi đoàn xe của Tổng thống Hassan Rouhani rời sân bay Mehrabad ở Tehran. Những người này đã ném trứng và giày vào Tổng thống khi các nhân viên an ninh cố gắng che cho ông Hassan Rouhani bằng ô.

Ngày 28/9, Chủ tịch Ủy ban An ninh quốc gia và Chính sách đối ngoại của Quốc hội Iran , ông Alaeddin Boroujerdi cho biết, kênh truyền hình CNN của Mỹ phải bị cấm sau khi làm sai lệch lời phát biểu của Tổng thống Hassan Rouhani. Bởi trong cuộc phỏng vấn Tổng thống Iran , CNN không những dịch sai nhiều chỗ, mà còn "thêm thắt và giả mạo" lời phát biểu của ông Rouhani liên quan đến nạn tàn sát người Do Thái thời Đức quốc xã (Holocaust).

Cùng thời điểm kể trên, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry cũng đã hội đàm (30 phút) với Ngoại trưởng Iran Javad Zarif xung quanh chương trình hạt nhân của Tehran . Bình luận về sự kiện này, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ chuyên về Arab, ông Ryan Gliha cho rằng, đây là bước tiến tích cực và quan trọng để hóa giải cuộc khủng hoảng Mỹ-Iran, tạo tiền đề cho việc giải quyết vấn đề hạt nhân Iran và các vấn đề còn tồn tại khác.

Cũng tại phiên họp Đại hội đồng LHQ, Tổng thống Bolivia Evo Morales đã kêu gọi di dời trụ sở LHQ ra khỏi nước Mỹ, đồng thời cáo buộc Washington có thể xâm lược bất kỳ quốc gia nào vì lợi ích riêng của Mỹ. Bởi theo ông Evo Morales, Tổng thống Barack Obama kích hoạt những cuộc xung đột tại Trung Đông khiến cho khu vực này trở nên bất ổn để Mỹ có thể dễ dàng chiếm đoạt tài nguyên dầu mỏ và khí đốt tại đây.

Trong khi đó, Tổng thống Brazil Dilma Rousseff chỉ trích việc Mỹ tiến hành do thám các cơ quan chính phủ và các công ty Brazil cũng như cá nhân bà - đây là hành động vi phạm luật pháp quốc tế và các nguyên tắc trong quan hệ giữa các nước trên thế giới. Ngoại trưởng Sudan Ali Karti vừa cáo buộc Mỹ từ chối cấp visa cho Tổng thống Sudan Omar al-Bashir đến tham dự Hội nghị Thượng đỉnh của LHQ. Ông Ali Karti kêu gọi Tổng Thư ký Ban Ki-moon hãy "bảo vệ quyền lợi" cho các nước thành viên.

Thủ tướng Ấn Độ Manmohan Singh cho rằng, các nước đang phát triển cần được giữ ghế Ủy viên thường trực và không thường trực tại Hội đồng Bảo an LHQ. Ngoài ra, các thể chế tài chính đa phương như Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cần trao thêm tiếng nói cho các nước đang phát triển trong các chương trình hoạch định chính sách.

Ngoại trưởng Đức Guido Westerwelle cũng kêu gọi cải tổ LHQ khi phát biểu tại Đại hội đồng LHQ (28/9) vì cho rằng, chỉ có một quốc gia châu Á là Trung Quốc đảm nhận ghế thường trực tại Hội đồng Bảo an LHQ là không đủ với khu vực này, đồng thời khẳng định, Đức cùng với Nhật Bản, Ấn Độ và Brazil sẵn sàng đảm nhận trách nhiệm lớn hơn tại LHQ. Cải cách LHQ là vấn đề được cộng đồng quốc tế đề cập trong thời gian qua khi Hội đồng Bảo an LHQ tuy có 15 thành viên nhưng chỉ có 5 ghế thường trực (Nga, Mỹ, Anh, Pháp và Trung Quốc).

Dư luận cho rằng, nhiều điểm nóng trên thế giới tuy đã hạ nhiệt sau những tuyên bố của lãnh đạo các nước, một số vấn đề quan trọng mặc dù đã tạo được đột phá, nhưng vẫn còn nhiều trở ngại và đây là điều khiến mọi người quan ngại. Do đó, theo Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng "Xung đột, chiến tranh chỉ có thể được ngăn chặn khi những hành động trái với Hiến chương Liên hợp quốc, trái với luật pháp quốc tế, mang tính áp đặt và chính trị cường quyền... phải được đấu tranh loại bỏ. Hòa bình chỉ có thể được gìn giữ khi các quốc gia tôn trọng độc lập chủ quyền và truyền thống văn hóa của nhau, không áp đặt tiêu chuẩn chính trị, đạo đức lên nhau; khi vai trò của Liên hợp quốc, của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc được phát huy...

Và trên hết là lòng tin chiến lược giữa các quốc gia phải không ngừng được vun đắp bằng sự thật tâm, thái độ chân thành và những hành động thiết thực"