Chiều 10/6, tại phiên toàn thể với chủ đề "Những mô hình phát triển mới trong bối cảnh chuyển dịch toàn cầu", nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) Võ Trí Thành khẳng định, về phía Việt Nam, tư duy phát triển đã có những thay đổi sâu sắc trong vài thập niên qua.
Cụ thể, nếu như những năm 1990, mục tiêu chủ yếu của Việt Nam là tăng trưởng kinh tế, sau đó mở rộng sang giảm nghèo và phát triển bền vững, thì khoảng 15 năm trở lại đây, trọng tâm đã chuyển sang mô hình phát triển bao trùm, bền vững, có khả năng chống chịu và dựa trên đổi mới sáng tạo.
Từ thực tiễn Việt Nam, Tiến sĩ Võ Trí Thành nhấn mạnh ba trụ cột quan trọng trong hoạch định chính sách gồm ổn định kinh tế vĩ mô, cải cách theo hướng thị trường và hội nhập quốc tế, qua đó không chỉ nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực mà còn mở rộng cơ hội lựa chọn và phát triển cho người dân và doanh nghiệp.
Theo chuyên gia này, cải cách thể chế không nên chỉ dừng lại ở việc cắt giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ, mà cần hướng tới xây dựng các thể chế thúc đẩy đổi mới sáng tạo, bảo đảm phân bổ công bằng hơn các thành quả phát triển và nâng cao năng lực quốc gia.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần được đặt ở vị trí trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, cùng với việc đầu tư vào hạ tầng chiến lược, nâng cao năng lực công nghệ và hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp.
Ở cấp độ khu vực, Tiến sĩ Võ Trí Thành đề xuất ASEAN cần tiến thêm một bước trong tiến trình xây dựng cộng đồng ASEAN, không chỉ thúc đẩy tự do hóa và thịnh vượng chung mà còn thu hẹp khoảng cách phát triển, tăng cường kết nối, đồng thời nghiên cứu hình thành một “Cộng đồng Đổi mới sáng tạo ASEAN” như một trụ cột mới cho tương lai.
Cũng tại phiên toàn thể này, bà Mari Pangestu, nguyên Bộ trưởng Thương mại Indonesia cho rằng trật tự toàn cầu hiện nay đang được tái định hình bởi năm động lực lớn, bao gồm sự dịch chuyển của cán cân quyền lực quốc tế, các thách thức về y tế và già hóa dân số, quá trình chuyển đổi năng lượng song hành với khủng hoảng năng lượng, những tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu và cuộc cách mạng công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI). Những xu hướng này không diễn ra riêng lẻ, mà đang hội tụ, làm thay đổi căn bản môi trường phát triển của các quốc gia.
Bà Mari Pangestu nhấn mạnh, ASEAN cần phát huy năng lực hành động của mình. Cụ thể, ASEAN cần chuyển từ việc thu hút FDI phục vụ lắp ráp đơn giản sang thu hút các dòng vốn mang lại chuyển giao công nghệ, thúc đẩy phát triển chuỗi cung ứng nội địa và tạo ra việc làm có giá trị gia tăng cao. Điều này đòi hỏi các chính phủ triển khai chính sách công nghiệp chủ động đi kèm đầu tư vào năng lượng, hạ tầng, kỹ năng lao động và hệ thống tiêu chuẩn chất lượng.
Với thị trường hơn 680 triệu dân và quy mô GDP khoảng 4,2 nghìn tỷ USD, ASEAN sở hữu sức hấp dẫn đáng kể đối với các đối tác kinh tế toàn cầu. Để xây dựng mô hình phát triển mới, bà Mari Pangestu đề xuất năm ưu tiên chính, bao gồm đẩy nhanh thực thi và nâng cấp RCEP; tập trung nâng cao độ phức tạp kinh tế thay vì chỉ theo đuổi tăng trưởng; phát triển nguồn nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược; biến chuyển đổi xanh thành động lực phát triển; và lồng ghép tư duy địa kinh tế vào mọi trụ cột hợp tác của ASEAN.
Trong khi đó, giáo sư Masahiro Kawai từ Trường Cao học Chính sách công, Đại học Tokyo (Nhật Bản) cho rằng, không tồn tại một mô hình phát triển bất biến phù hợp với mọi giai đoạn. Các quốc gia luôn phải điều chỉnh mô hình phát triển để thích ứng với trình độ phát triển kinh tế, những thay đổi của môi trường bên ngoài và các ưu tiên chính sách mới.
Chuyên gia này cho hay, khu vực không cần xây dựng một mô hình phát triển hoàn toàn mới, bởi những yếu tố từng tạo nên thành công của ASEAN như định hướng mở, thu hút đầu tư nước ngoài, hội nhập kinh tế khu vực và sự kết hợp thực dụng giữa nhà nước với thị trường vẫn còn nguyên giá trị.
Điều ASEAN cần làm là mở rộng nhu cầu trong nước và khu vực, đa dạng hóa đối tác thương mại và chuỗi cung ứng, đồng thời tăng cường tự chủ chiến lược để giảm thiểu các cú sốc bên ngoài và xây dựng tính không thể thay thế về chiến lược thông qua những lợi thế riêng. Theo ông Masahiro Kawai, một ASEAN đoàn kết, gắn kết và hội nhập sâu rộng hơn sẽ không chỉ nâng cao sức chống chịu của từng quốc gia thành viên mà còn gia tăng sức hấp dẫn và vị thế của cả khu vực trong cấu trúc kinh tế toàn cầu.
