Tách thành 2 kỳ thi là một thay đổi lớn, phải đánh giá đầy đủ tác động
Trao đổi với PV Báo CAND, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD&ĐT) cho rằng, các sai phạm xảy ra tại địa phương trong quá trình tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT không thể đỗ lỗi là do mô hình “2 trong 1”. Gốc của vấn đề nằm ở chính sách thi và xét tuyển còn nhiều điểm bất hợp lý trong khi công tác khảo thí vẫn vận hành bằng một đội ngũ chủ yếu làm kiêm nhiệm, mùa vụ, thiếu chuẩn nghề nghiệp, thiếu công nghệ và thiếu cơ chế giám sát độc lập đủ mạnh.
Vì thế, không thể cứ xảy ra một vụ việc nghiêm trọng là chúng ta lại nghĩ đến chuyện “bẻ lái” chính sách bằng cách đề xuất tách kỳ thi. Việc nhập hay tách đều có những cái giá của nó. Tuy nhiên, tách thành 2 kỳ thi là một thay đổi chính sách lớn, phải đánh giá đầy đủ tác động đến chi phí xã hội, áp lực học sinh, công bằng vùng miền và nguy cơ luyện thi đại học nở rộ như trước đây. Đặt trong bối cảnh hiện nay, thời điểm này chưa nên tách vì nếu tách, xã hội sẽ phải gánh cùng lúc 2 hệ thống thi cồng kềnh mà chưa chắc gian lận đã giảm.
Đồng quan điểm trên, TS Lê Viết Khuyến, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ giáo dục đại học, Bộ GD&ĐT cho rằng, điều cần tránh nhất lúc này là tư duy “đẽo cày giữa đường” vì đổi mới giáo dục cần tầm nhìn dài hạn và ổn định. Nhiệm vụ quan trọng lúc này là phải tiếp tục có các giải pháp hoàn thiện kỳ thi tốt nghiệp THPT, nhất là trong các khâu coi thi (quy trách nhiệm cao nhất cho người đứng đầu địa phương, tăng cường giám sát xã hội) để kết quả của kỳ thi ngày càng có độ tin cậy cao hơn, giúp các trường đại học yên tâm sử dụng kết quả để tuyển sinh; học sinh cũng không phải chịu áp lực tham gia quá nhiều kỳ thi khác nhau. Cùng với đó là việc hoàn thiện ngân hàng đề thi chuẩn hóa để triển khai thi tốt nghiệp THPT trên máy tính theo lộ trình đã được phê duyệt.
GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng nhìn nhận, trong điều kiện hiện nay, nếu không tổ chức kỳ thi “2 trong 1” thì sẽ phải tổ chức hai kỳ thi, gây phức tạp và tốn kém hơn. Để xét tuyển đại học sẽ phải quay lại kỳ thi “ba chung” (chung đề, chung đợt, chung kết quả thi, do Bộ GD&ĐT tổ chức) như giai đoạn trước đây, hoặc phải có trung tâm khảo thí độc lập đứng ra tổ chức thi.
Phân tích cụ thể hơn, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức cho biết, hiện nay có một số cơ sở giáo dục đại học tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực riêng nhưng mỗi trường có cách ra đề, vận hành thi khác nhau. Kết quả thi không quy đổi được về một thang điểm chung. Vì vậy, nếu không có một trung tâm khảo thí độc lập đứng ra tổ chức thi hoặc có một chuẩn chung giữa các bài thi đánh giá năng lực, thí sinh sẽ phải tham gia nhiều kỳ thi của các trường khác nhau để lấy kết quả xét tuyển. Khi đó sẽ rất tốn kém và vất vả cho thí sinh, phụ huynh.
Bên cạnh đó, nếu không có một chuẩn chung, rất khó để xác định mức độ khác nhau về chuẩn đầu vào giữa các cơ sở giáo dục đại học khác nhau. Các kỳ thi đánh giá năng lực hiện nay tuy có mở rộng phạm vi tổ chức nhưng so với cả nước, số điểm thi vẫn rất ít, các thí sinh ở khu vực vùng sâu, vùng xa khó tiếp cận hơn.
Theo GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, tại thời điểm này, chúng ta chưa đủ điều kiện để có thể tổ chức một kỳ thi độc lập với chuẩn chung để xét tuyển đại học. Vì vậy, việc tổ chức kỳ thi "2 trong 1" như hiện nay là hợp lý, giảm tốn kém cho xã hội. Kỳ thi nào cũng có thể có tiêu cực, đặc biệt là với các kỳ thi mang tính cạnh tranh cao. Vì vậy, điều quan trọng là phải đảm bảo kỳ thi diễn ra nghiêm túc, đúng quy chế với việc tăng cường hơn nữa giám sát của xã hội đối với khâu tổ chức kỳ thi, hiện đại hóa khảo thí qua ngân hàng thi chuẩn hóa và xây dựng hạ tầng dữ liệu và giám sát số.
Muốn tổ chức một kỳ thi đại học riêng, cần nhiều điều kiện đi kèm
Theo các chuyên gia, mục tiêu tốt nghiệp THPT và tuyển chọn vào đại học là khác nhau, do đó về lâu dài, có thể tính đến phương án tách thành hai kỳ thi riêng. Tuy nhiên cũng không nên để trăm hoa đua nở, mỗi trường đại học tự tổ chức kỳ thi riêng khi đó lại tăng áp lực và tốn kém cho thí sinh và phụ huynh, mà nên có các trung tâm khảo thí độc lập, uy tín, tổ chức các bài thi đánh giá năng lực để xét tuyển vào đại học như SAT hay ACT của Hoa Kỳ.
TS Lê Viết Khuyến cho rằng, nếu muốn tách kỳ thi để xét tuyển đại học, về lâu dài, Việt Nam nên nghiên cứu hình thành các trung tâm khảo thí độc lập, hoạt động theo hướng chuyên nghiệp, có chức năng xây dựng ngân hàng đề thi chuẩn hóa, tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực và cung cấp kết quả cho các cơ sở giáo dục sử dụng.
Tại nhiều quốc gia, các trung tâm khảo thí không trực thuộc một trường đại học hay một địa phương cụ thể mà hoạt động độc lập, chỉ tập trung vào nhiệm vụ đánh giá năng lực. Chính vì vậy, họ có điều kiện đầu tư bài bản cho ngân hàng câu hỏi, nghiên cứu khoa học khảo thí, kiểm định chất lượng đề thi và không ngừng hoàn thiện phương pháp đánh giá.
Nếu có một hệ thống khảo thí chuyên nghiệp ở tầm quốc gia, các trường đại học sẽ có thêm một nguồn dữ liệu đánh giá đáng tin cậy để tuyển sinh. Điều đó không chỉ giảm áp lực tổ chức các kỳ thi riêng mà còn giúp tiết kiệm đáng kể chi phí cho người học và xã hội. Chúng ta có thể bắt đầu bằng việc mở rộng các kỳ thi trên máy tính, từng bước hoàn thiện ngân hàng đề thi chuẩn hóa, sau đó tiến tới hình thành hệ thống trung tâm khảo thí độc lập khi các điều kiện đã chín muồi.
Cùng quan điểm này, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức cho biết, cần có trung tâm khảo thí độc lập hoặc các trường đại học phải hướng đến xây dựng các bài thi đánh giá năng lực theo chuẩn chung, kết quả thi đảm bảo tin cậy và có thể quy đổi mới có thể tách riêng kỳ thi tuyển sinh đại học.
Mặc dù vậy, theo GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, đây cũng là vấn đề không dễ dàng. Hiện Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cũng rất mong muốn có thể quy đổi điểm giữa hai kỳ thi đánh giá năng lực nhưng sau nhiều lần thảo luận vẫn chưa thể thực hiện vì không cùng hệ quy chiếu.
Theo thầy Vũ Khắc Ngọc, giáo viên THPT tại Hà Nội, việc tách riêng 2 kỳ thi tốt nghiệp THPT và đại học nếu xét về tổng thể về các mặt thì chắc thí sinh và xã hội chưa chắc đã được hưởng lợi hơn. Lý do là việc tổ chức 2 kỳ thi sẽ tốn kém thời gian, công sức, tiền bạc hơn so với thi “2 trong 1” như hiện nay mà chuyện loại bỏ hoàn toàn tiêu cực cũng là điều không tưởng trong khi các dữ liệu có giá trị của 1 kỳ thi chất lượng chung như đang có lại không còn.
Thực tế cho thấy, gian lận trong thi cử không phải hiện tượng chỉ xảy ra ở Việt Nam hay chỉ xuất hiện ở kỳ thi tốt nghiệp THPT. Nhiều kỳ thi quốc tế hoặc các kỳ thi chuẩn hóa cũng từng ghi nhận những sự cố, từ lộ đề, lỗi kỹ thuật đến vi phạm quy chế thi. Do vậy, điều quan trọng là phải xử lý nghiêm các hành vi gian lận trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, đồng thời rà soát, hoàn thiện quy trình tổ chức để bịt kín các kẽ hở, thay vì đưa ra những thay đổi lớn đối với toàn bộ hệ thống chỉ từ một vụ việc.
