"Chuẩn" và "lệch chuẩn"

Giữa cơn bão truyền thông về thực phẩm bẩn suốt thời gian qua, thông tin kể từ ngày 1 tháng 7 tới, một điều khoản trong Bộ Luật Hình sự mới được Quốc hội thông qua hồi cuối năm 2015 sẽ chính thức có hiệu lực khiến nhiều người cảm thấy vui. Theo đó, hình phạt dành cho những người có hành vi sản xuất, kinh doanh chất cấm sẽ khắt khe hơn rất nhiều. Bên cạnh việc bị phạt tiền gấp 10 lần, người có hành vi sản xuất, kinh doanh và tàng trữ chất cấm còn có khả năng bị ngồi tù từ 1 đến 20 năm.

Có thể nói, việc luật hóa và có hiệu lực đúng lúc điều khoản liên quan đến những vấn đề mà cả xã hội cùng vô cùng âu lo này sẽ củng cố niềm tin hơn trong cộng đồng, thứ vốn dĩ đã bị lung lay mạnh mẽ khi mà mỗi ngày, chuyện thực phẩm bẩn, thực phẩm độc hại lại xuất hiện ở những diện mạo đa dạng khác nhau, dần dần biến những âu lo của mọi người trở thành nỗi sợ hãi.

Song, có một thực tế mà chúng ta cũng không nên bỏ qua khi nhận được một tin vui như thế. Đó chính là tiêu chuẩn nào sẽ được áp dụng để xác quyết rằng chất nào là chất cấm, hàm lượng sử dụng thế nào thì bị coi là phạm vào chất cấm?

Người Việt đang tự đầu độc chính mình vì thực phẩm bẩn.
Người Việt đang tự đầu độc chính mình vì thực phẩm bẩn.

Những tiêu chuẩn ấy cần phải được công khai rộng rãi để người dân có ý thức rõ ràng về giới hạn của chính mình. Nhược bằng không, nếu không có sự công khai ấy, chắc chắn sẽ nảy sinh tình trạng có những người làm trái nhưng vẫn cảm thấy oan ức bởi lẽ họ hoàn toàn mù mờ và ngay từ đầu họ cũng không biết được mình đang làm trái.

Chúng ta vẫn thường hay nói với nhau về sự lệch chuẩn trong xã hội và có thể nói rằng, bản thân chúng ta sử dụng hai tiếng "lệch chuẩn" ấy rất tùy tiện. Khi nói đến lệch chuẩn, ta phải có cái chuẩn trước đã để so sánh biên độ của sự lệch chuẩn. Nhưng chúng ta thực sự có các tiêu chuẩn rõ ràng và minh bạch ở đủ mọi ngành nghề, lĩnh vực hay chưa?

Một ví dụ khá phổ biến chính là chuyện cử nhân, thạc sỹ thất nghiệp vẫn được nêu ra như một nghịch lý trớ trêu của thời đại. Song không một ai dám khẳng định rằng với những cử nhân, thạc sỹ thất nghiệp kia, ngoài tấm bằng trong tay, họ thực sự có ở trình độ của tấm bằng ấy không?

Chúng ta không thể xác quyết nổi, vì bản thân không có một tiêu chuẩn cụ thể nào để đánh giá một cách chính xác, kể cả khi họ đã vượt qua các kỳ thi mang tính bắt buộc để có thể có được tấm bằng cử nhân hoặc thạc sỹ. Trình độ chỉ có thể được kiểm chứng qua hiệu quả cuối cùng trong công việc mà con người ta thực hiện mà thôi. Và chúng ta không tránh khỏi việc đã từng gặp những người có tấm bằng cử nhân, thạc sỹ nhưng kết cục không làm nổi việc gì thuộc chuyên môn của mình. Để rồi khi chúng ta phát tán câu chuyện cử nhân, thạc sỹ thất nghiệp như một bi kịch xã hội, chúng ta đã mắc phải cái bẫy là chỉ tin vào một tờ giấy (tấm bằng) thay vì cần phải tin vào năng lực và trình độ thực sự.

Trong các doanh nghiệp nước ngoài, hoặc tư nhân, chỉ số đánh giá năng lực lao động (KPI) luôn được áp dụng triệt để để đánh giá hiệu quả chuyên môn của nhân viên. Chính những chỉ số ấy là tiêu chuẩn, thước đo sát sao nhất đối với đời sống doanh nghiệp ấy. Trong xã hội cũng cần có các tiêu chuẩn cụ thể như thế, và phải được phổ biến công khai cho dân hiểu, giúp dân làm.

Chuyện đơn giản nhất là các thủ tục hành chính hôm nay cũng chưa có những tiêu chuẩn như thế và nó dẫn đến tình trạng dân luôn phải kêu ca vì sự nhiêu khê. Ở Mỹ, để xây nhà, người Mỹ cần xin đến cả chục loại giấy phép. Nhưng họ hiểu và chấp hành một cách dễ dàng bởi tất cả các thủ tục ấy đều được niêm yết cụ thể, công khai, minh bạch, rõ ràng. Đó chính là một dạng tiêu chuẩn giúp định hướng hành vi xã hội.

Thế nào là chất cấm cũng như thế nào là thực phẩm bẩn, thực phẩm sạch, tất cả những thứ đó đều phải được nâng thành các tiêu chuẩn rõ ràng. Và ở rất nhiều ngành nghề khác nữa, cũng phải luật hoá các tiêu chuẩn để không còn tình trạng người dân phải hoang mang chỉ vì một tin đồn bởi những tính từ rất chung chung kiểu như "bẩn"; "không an toàn"; "nguy hiểm"…

Hà Quang Minh

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.