Chuẩn mực thời smartphone

Ngày nay, trên mạng xã hội vẫn xuất hiện những nhóm thích hoài cổ. Họ có cùng đam mê đồng hồ, gốm, đài, xe máy dream… và vố số những thứ trở nên quý báu qua thời gian. Sở thích khá phổ biến ấy nói lên một điều: qua sự sàng lọc của thời gian, nhiều sản phẩm do chính bàn tay con người làm ra được phủ lên một lớp mạ của sự sùng bái.

Nhưng, dù làn sóng hoài cổ ấy có tạo nên cơn sốt trên thị trường, trong đời sống tinh thần đến đâu thì chúng ta cũng đâu thể thoát khỏi sự ảnh hưởng của những giá trị hôm nay. Chiếc đồng hồ điện tử cho độ chính xác cao, có khả năng báo thức, gọi điện, nhắn tin, định vị; chiếc xe tay ga có những cải tiến vượt trội; chiếc bình giữ nhiệt thuận tiện cho những chuyến phượt thú vị… Chúng ta sử dụng những thành tựu mới để nâng cao đời sống nhưng hình như chúng đã xâm thực vào đời sống và phần nào tác động đến tư duy của chúng ta.

Vào đầu những năm 90 của thế kỉ trước, lứa học trò lớp chúng tôi phải trải qua một thử thách của cô giáo dậy toán. Số là, bước vào lớp cô thường dành thời gian kể về một bộ phim nào đó đang được nhiều người quan tâm trên ti vi. Ở thời điểm ấy, truyền hình là kênh giải trí duy nhất nên hễ cứ đứa nào sơ ý nói leo vào dòng cảm nhận về phim truyền hình của cô là y như rằng trong giờ sẽ bị cô gọi lên bảng làm bài tập vì chứng tỏ đêm qua không học bài. Giờ phim truyện trùng với giờ học, mùa Euro, mùa Word Cup cũng là mùa thi, hình như vì những bộ phim tình cảm đó, vì mùa hè sông động với trái bóng đó mà không ít nam thanh, nữ tú một thời đã vỡ mộng trở thành sinh viên đại học.

Smartphone đã thay đổi cuộc sống của chúng ta-nguồn trusmart.com.vn
Smartphone đã thay đổi cuộc sống của chúng ta-nguồn trusmart.com.vn 

Đầu thế kỉ XXI, những cậu thanh niên mới lớn thuộc dạng sành điệu nhất thường tìm đến những quán chat để phiêu cùng những nick yahoo chat. Ngày đó, "chít", "chát" và chơi game đều trở thành những mối lo ngại không nhỏ cho thày cô và gia đình. Ai có thể tin nổi, chỉ chưa đầy hai thập kỉ sau, chúng ta đã coi internet là thứ oxy thứ hai trên địa cầu này. "Không có mạng" trở thành nỗi ám ảnh nhất đối với những ai phải lặn lội đến những vùng trắng internet. Mạng kết nối con người ở những vùng xa xôi với nhau, mạng là  kho tri thức hoa học, kinh nghiệm. Và không chỉ có thế, mạng đang trở thành một thực tại khác với môi trường kinh doanh, văn hóa ứng xử, là nơi bộc lộ quan điểm sống, nơi xuất hiện cả cái ác, cái xấu…

Chưa dừng lại ở đó, đến lượt chiếc smartphone ban đầu chỉ có tác dụng nghe, gọi thông thường bỗng chốc trở thành người phụ tá trong giao dich, lưu trữ thay cho sổ sách, ti vi, lá phiếu bầu chọn, thậm chí là cánh tay đánh hôi, cho cái miệng moi móc, chê bai người khác. Chúng ta giật mình nhận ra: vượt qua cả tầm ảnh hưởng của chiếc nạng gỗ với người tàn tật, chiếc kính cận với người cận, máy trợ thính của người già, smart phone đã trở thành những chuẩn mực mới bởi chính công năng của nó bằng những câu hỏi: Bạn sẽ như thế nào khi không có  smart phone để kết nối zalo, face book? Bởi, thời của xe ôm, xe taxi công nghệ, của các giao dịch trực tuyến đặc biệt là khi việc tiếp xúc trực tiếp giữa người và người tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh.

Trong thời đại mà "bầu khí quyển" của công nghệ đang bao chùm, thay vì phục vụ cho số đông, các nhà kinh doanh hướng đến nhóm khách hàng sử dụng tiện ích với nhiều ưu đãi để tránh những rủi rõ đáng tiếc và qua đó tạo nên sức lan tỏa trong việc quảng bá thương hiệu. Ví như, khi anh bán sản phẩm của mình cho 100 khách hàng đến mua tại cửa hàng, 100 lời khen ấy không thể có sức lan tỏa bằng một comment (bình luận) của một vị khách trên fan page của face book như: "Áo đẹp, mặc ưng ý quá, cảm ơn shop…". Có thể thấy, từ người nông dân lên nương, anh chàng "công tử" bên xế hộp, người tìm sự chia sẻ, người đang quảng cáo sản phẩm… chiếc smartphone ngày càng gắn bó mật thiết hơn, đeo bám chúng ta nhiều hơn. Bởi thế mà câu chuyện về cuộc gặp gỡ của 10 người bạn quanh chiếc bàn đã trở thành việc 10 người cắm mặt vào điện thoại ngồi cạnh nhau. Cha mẹ ôm smart phone bỏ mặc con cái tự chơi… Nói cách khác, smartphone như một tri kỷ, khiến người ta sao nhãng nhiều thứ xung quanh.

Việc giáo dục, hướng dẫn trẻ biết sử dụng đúng cách, quý trọng smartphone là điều cần thiết- nguồn Thanh niên.
Việc giáo dục, hướng dẫn trẻ biết sử dụng đúng cách, quý trọng smartphone là điều cần thiết- nguồn Thanh niên.

Nhưng, có thật sự ảnh hưởng đó biến smart phone thành một sức mạnh trong đời sống, hình như câu hỏi này đã mở ra những mâu thuẫn trong chính suy nghĩ của chúng ta.

1. Smart phone vẫn bị kì thị dù mang lại hiệu quả trong đời sống. Ngày nay, các vị phụ huynh đã trở thành những người sử dụng thành thạo smartphone để kết nối với giáo viên chủ nhiệm, với nhà trường và giữa họ với nhau. Bởi, hàng ngày họ vẫn quen sử dụng các ứng dụng (App) trong giao dịch và  giao tiếp xã hội. Nhưng, hễ phải giao smartphone cho con cái là trong lòng họ tràn ngập những lo âu về mối quan hệ nam nữ ở tuổi mới lớn, về tệ nạn xã hội, lo âu bởi sự mất tập trung cho con trẻ. Có điều, cánh cửa ngắn cấm đó sẽ ngày càng mỏng manh trước xu thế đương nhiên của công nghệ. Vấn đề là, con người vẫn phải biết sống, biết làm chủ bản thân mình dẫu ở vào thời đại nào. Bởi thế, giải pháp cấm cản của cha mẹ chỉ là giải pháp tình thế.

2. Smartphone chưa thực sự trở thành một công cụ trong đời sống. Nhìn vào đời sống vật chất trong văn hóa Việt, chúng ta nhận thấy chỉ từ những vật tưởng như bỏ đi là chiếc mo cau, nhúm tóc rối đến nước điếu thuốc lào… cũng trở nên có tác dụng to lớn trong đời sống khi được khai thác để phục vụ con người. Cái lí lẽ đó nếu đem so sánh với chiếc smartphone quả tưởng như quá kệch cỡm nhưng thực ra, chúng ta vẫn chưa vận dụng hết các tính năng của nó vào đời sống. 

Với nhiều người, cầm chiếc điện thoại lên để được đắm chìm vào thế giới giải trí. Họ quên mất rằng kể cả khi đang đợi một chuyến xe, đợi một chuyến bay hay chờ một người bạn, ta vẫn có đủ thời gian để chuẩn bị cho tương lai bằng những hiểu biết trê điện thoại đang cầm trên tay. Mạng xã hội như cánh cửa sổ mở ra với muôn người. Cái xấu, cái tốt luôn song hành, ta sẽ học được gì ở những người xung quanh. Một bài tập rèn luyện thân thể, một kinh nghiệm trong việc đối phó với tệ nạn xã hội, những kinh nghiệm ứng xử… tất nhiên, sự tiện dụng của smart phone không mang ý nghĩa độc tôn được.

3. Smartphone nắm giữ vị trí như thế nào vẫn tùy thuộc vào mỗi chúng ta. Có không ít người từng đặt tất cả sự tin tưởng vào "ông thày google", vị "thần đèn google" nhưng chỉ có chúng ta mới có cảm xúc, chỉ có suy nghĩ và việc làm của chúng ta mới có ý nghĩa văn hóa. Sự quan tâm với gia đình, con cái thay vì quẳng cho con cái điện thoại, "buộc" người đối diện phải lắng nghe những chia sẻ thay vì cùng cầm chiếc điện thoại ngồi bên nhau vẫn là những gì không thể thay thế. 

Có lẽ những ngày gần đây, sự lo lắng của nhiều người trước việc học sinh phổ thông được sử dụng điện thoại trong giờ học không phải là không có lý do. Khi chúng ta đa quen bao bọc con trẻ, phụ huynh đã quen học cùng con, nghĩ thay con thì chẳng bao giờ việc mở cửa đón smart phone đến làm bạn với con mình trở thành điều có thể chấp nhận được. Nhưng, trường lớp nào, môn học nào cũng dạy con người có suy nghĩ, hiểu biết để bước vào cuộc sống. Việc chúng ta lo lắng về chiếc điện thoại thông minh cũng giống như trước đây lo lắng về bài học sử dụng biện pháp tránh thai sẽ "vẽ đường cho hươu chạy".

Có lẽ, sẽ còn thật lâu nữa, con người mới có thể thay thế smartphone bằng một phương tiện khác. Có thể sẽ phải qua vài thế hệ học trò, chiếc điện thoại thông minh mới được nhận diện ở những ưu thế, tác dụng phù hợp trong nhà trường. Con với mỗi con người, mối quan hệ với smart phone cũng sẽ tựa như bài học ứng xử với thiên nhiên mà cổ nhân từng dạy con cháu, trẻ sẽ học từ chính chúng ta, theo cách ứng xử của chúng ta. Chúng ta sẽ tạo ra chuẩn mực từ đó, cuộc sống sẽ lại có thêm một bài học từ đó bằng những lo âu còn đang chất chứa trong lòng người hôm nay.

Bùi Việt Phương

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.