Robot bị nghi quấy rối nữ sinh
Sự việc xảy ra trên một tuyến phố đêm đông đúc hôm 10/10/2026. Theo thông báo của cảnh sát Cologne, con robot tiếp cận thiếu nữ từ phía sau, chạm vào vùng mông của cô gái và nhiều lần thực hiện những động tác chuyển động về phía trước.
Thời điểm đó, thiếu nữ đang đứng cùng hai người bạn 17 và 18 tuổi. Các đoạn video lan truyền trên mạng xã hội cho thấy robot có chiều cao khoảng 1,2m, màu sơn xen kẽ đỏ và vàng, mặc áo sát nách trắng, quần thể thao tối màu, đeo dây chuyền vàng và kính râm. Những đoạn video đó cũng ghi lại một số động tác của robot sau khi tiếp cận nhóm người đi đường.
Theo thông tin được CBSNews đăng tải, chủ sở hữu robot là một nam thiếu niên 16 tuổi. Người này cùng một thanh niên 19 tuổi bị nghi đã ghi hình, phát trực tiếp sự việc trên mạng xã hội và bình luận về diễn biến ngay trong lúc robot tương tác với những người xung quanh. Tuy nhiên, vai trò cụ thể của từng người và cách thức vận hành thiết bị vẫn đang được cơ quan chức năng xác minh.
Sau khi nhận được tin báo, cảnh sát có mặt tại khu vực và phát hiện hai thanh niên ở gần hiện trường. Khi lực lượng chức năng tiếp cận, con robot đã được đưa vào cốp một chiếc ô tô Volkswagen. Cảnh sát sau đó thu giữ con robot cùng điện thoại di động của hai người để phục vụ điều tra. Hình ảnh do cảnh sát Cologne công bố ngày 11/10 cho thấy robot nằm trên mặt đất sau khi bị thu giữ làm vật chứng.
Trong bài đăng trên mạng TikTok, một trong hai nam thanh niên liên quan đến vụ việc giải thích rằng con robot vô tình va vào thiếu nữ khi cố tránh người đi đường khác. Tuy nhiên, những đoạn video dài hơn được chia sẻ trên mạng dường như cho thấy robot tiếp tục thực hiện các động tác không phù hợp sau khi tiếp xúc với nạn nhân. Cảnh sát đang phân tích các bản ghi hình trực tuyến và dữ liệu camera giám sát để xác định chính xác trình tự sự việc, thay vì chỉ dựa vào những đoạn video ngắn được đăng tải trên mạng.
Trọng tâm điều tra là làm rõ liệu các động tác của robot được lập trình từ trước, điều khiển từ xa theo thời gian thực hay phát sinh từ cơ chế vận hành tự động. Những khả năng này có ý nghĩa quan trọng đối với việc xác định vai trò của người sử dụng và căn cứ xử lý theo pháp luật Đức. Giới chức Đức cũng đang xem xét khía cạnh liệu có hay không hành vi cố tình xúc phạm người khác và đăng tải hình ảnh cá nhân trái phép. Tuy nhiên, chưa có cáo buộc nào được đưa ra với hai nam thanh niên.
Theo CBSNews, vụ việc cũng thu hút sự chú ý bởi thiết bị bị thu giữ là một robot thương mại, không phải thiết bị chuyên dụng chỉ được sử dụng trong phòng thí nghiệm hoặc cơ sở nghiên cứu. Truyền thông Đức xác định robot liên quan thuộc dòng Unitree R1 Air, do công ty Unitree Robotics sản xuất. Theo thông số công bố trên trang web chính thức của nhà sản xuất, dòng Unitree R1 có chiều cao khoảng 1,23m, trọng lượng khoảng 27 đến 29kg tùy phiên bản. Thiết bị được thiết kế để di chuyển bằng hai chân, có khả năng xử lý thông tin giọng nói và hình ảnh. Phiên bản R1 Air được niêm yết với giá khởi điểm 4.900 USD, chưa bao gồm thuế và chi phí vận chuyển.
Khoảng trống pháp lý trước công nghệ mới
Vụ việc tại Cologne không phải trường hợp đầu tiên robot gây mất an toàn cho con người. Tháng 7/2016, một robot an ninh tại trung tâm mua sắm Stanford, bang California (Mỹ), va vào bé trai 16 tháng tuổi và giẫm lên bàn chân em. Tháng 7/2022, tại một giải cờ vua ở Moscow (Nga), robot chơi cờ đã kẹp và làm gãy ngón tay của một bé trai 7 tuổi. Đến tháng 3/2024, robot hình người Muhammad tại triển lãm công nghệ DeepFest ở Riyadh, Arab Saudi, gây tranh luận sau khi video ghi lại cảnh robot đưa tay về phía lưng dưới của một nữ phóng viên lan truyền trên mạng.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển và robot hình người ngày càng phổ biến, những sự cố này đặt ra câu hỏi về cách áp dụng pháp luật khi hành vi có dấu hiệu vi phạm được thực hiện thông qua máy móc. Nếu trong những tình huống thông thường, cơ quan điều tra tập trung xác định người thực hiện hành vi, động cơ và các tình tiết liên quan, thì với robot, quá trình này còn đòi hỏi làm rõ mối liên hệ giữa người sử dụng, phần mềm điều khiển và chuyển động thực tế của thiết bị. Năm 2016, tạp chí The Week dẫn dự đoán của Tracey Follows thuộc tổ chức nghiên cứu xu hướng Future Laboratory rằng máy móc có thể phạm tội nhiều hơn con người vào năm 2040. Bà đề cập khả năng AI và máy học cho phép robot tự lập trình các hoạt động phạm pháp.
Về pháp lý, Điều 184i Bộ luật Hình sự Đức quy định hành vi đụng chạm người khác theo cách thức mang tính tình dục và gây quấy rối có thể bị phạt tù đến 2 năm hoặc phạt tiền, trừ trường hợp hành vi thuộc tội danh nghiêm trọng hơn. Tuy nhiên, việc áp dụng quy định này đối với hành vi tiếp xúc thông qua robot đặt ra những vấn đề cần làm rõ. Theo thông tin được truyền thông Đức dẫn lại, cơ quan chức năng đang xem xét hướng xử lý về hành vi xúc phạm người khác với động cơ tình dục.
Để xác định trách nhiệm, nhà chức trách còn cần làm rõ liệu người sở hữu hoặc người đi cùng có chủ động điều khiển robot thực hiện những động tác bị phản ánh hay không, các động tác đã được lập trình từ trước hay phát sinh ngoài dự kiến, và những người liên quan có khả năng kiểm soát hoạt động của thiết bị đến đâu.
Nếu có căn cứ cho thấy một cá nhân cố ý sử dụng robot làm phương tiện thực hiện hành vi vi phạm, trách nhiệm của người đó có thể được xem xét theo quy định pháp luật tương ứng. Ngược lại, nếu sự việc bắt nguồn từ lỗi kỹ thuật hoặc cơ chế vận hành tự động, việc xác định nguyên nhân và trách nhiệm sẽ phức tạp hơn.
Trong bài viết "Robot có thể bị truy tố vì hành vi phạm tội?", giảng viên luật Ann Thanaraj thuộc Đại học Cumbria phân tích rằng trách nhiệm pháp lý gắn với các chủ thể được pháp luật công nhận, bao gồm cá nhân và pháp nhân (ví dụ như doanh nghiệp và một số loại hình tổ chức khác). Trong khi đó, robot hiện không được công nhận là chủ thể pháp lý độc lập để bị truy tố và trừng phạt chỉ vì thực hiện hành vi mà nếu do con người thực hiện có thể cấu thành tội phạm. Tương tự, học giả luật David Yuratich, trong phân tích được Diễn đàn Kinh tế Thế giới dẫn lại, chỉ ra những khó khăn khi áp dụng luật hình sự đối với máy móc ngày càng có khả năng tự chủ. Các hệ thống pháp luật hiện hành chủ yếu được xây dựng để điều chỉnh hành vi của con người và những tổ chức được công nhận, chứ không phải máy móc hoạt động độc lập.
Bên cạnh đó, quy định về an toàn sản phẩm không đồng nghĩa với quy định xác định trách nhiệm hình sự khi robot được sử dụng để thực hiện hành vi bị nghiêm cấm. Việc thiết bị đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật khi đưa ra thị trường không mặc nhiên loại trừ trách nhiệm của người sử dụng nếu có hành vi vi phạm pháp luật.
Khả năng vận hành cũng khác nhau giữa các mẫu robot thương mại. Theo thông tin của Unitree Robotics, phiên bản R1 EDU hỗ trợ phát triển thứ cấp, trong khi các phiên bản khác có những giới hạn riêng về khả năng tùy biến. Vì vậy, việc xác định robot trong vụ Cologne được vận hành bằng phần mềm nguyên bản, chương trình bổ sung hay phương thức điều khiển từ xa phải dựa trên chứng cứ cụ thể.
Khi robot hình người ngày càng phổ biến trong đời sống dân sự, việc xác định trách nhiệm đối với những hành vi được thực hiện thông qua máy móc trở thành vấn đề cần tiếp tục làm rõ. Trong vụ việc tại Cologne, kết luận cuối cùng sẽ phụ thuộc vào chứng cứ và kết quả điều tra của cơ quan chức năng. Nhưng về lâu dài, sự phát triển của công nghệ robot đang đặt ra yêu cầu tương đối cần thiết để các quốc gia rà soát, đánh giá mức độ phù hợp của hệ thống pháp luật hiện hành, nghiên cứu bổ sung các quy định cần thiết nhằm xác định rõ trách nhiệm của người thiết kế, sản xuất, sở hữu và vận hành thiết bị, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của những người bị ảnh hưởng.
